Αδημοσίευτο Κείμενο από τον Pauli
Ιούνιος 1948 [Δακτυλογραφημένο αντίγραφο]
ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ «ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ »
1. ΦΥΣΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΩΣ ΑΡΧΕΤΥΠΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑ
Αυτό που καταλαβαίνω από τον όρο «Φυσική Υποβάθρου» είναι η εμφάνιση ποσοτικών όρων και εννοιών από τη φυσική σε αυθόρμητες φαντασίες σε μια ποιοτική και περιγραφική- δηλ., συμβολική- έννοια. Έχω εξοικειωθεί με την ύπαρξη αυτού του φαινομένου εδώ και περίπου 12 με 13 χρόνια από τα προσωπικά όνειρά μου, τα οποία είναι τελείως ανεπηρέαστα από άλλους ανθρώπους. Σαν παραδείγματα φυσικών όρων που μπορούν να εμφανιστούν ως σύμβολα, θα επιθυμούσα να απαριθμήσω τα εξής, χωρίς οποιαδήποτε αξίωση για πληρότητα:
Κύμα, ηλεκτρικό δίπολο, θερμοηλεκτρισμός, μαγνητισμός, άτομο, τροχιές ηλεκτρονίων, ατομικός πυρήνας, ραδιενέργεια.
Όπως απαιτεί η λογική, επιστημονική προσέγγισή μου, αυτά τα όνειρα μού φάνηκαν αρχικά δυσάρεστα- στην πραγματικότητα, μια προσβολή της επιστημονικής ορολογίας. Επιπλέον, θεώρησα την εμφάνιση αυτού του συμβολισμού στα όνειρά μου ως αποτέλεσμα της προσωπικής ιδιοσυγκρασίας, χαρακτηριστικής ενός φυσικού, και δεν ήλπισα ποτέ ακόμη και στο ελάχιστο ότι θα ήμουν σε θέση να κοινωνήσω την ιδιαίτερη εμπειρία που φανερώνεται στα όνειρα αυτού του είδους σε οποιουσδήποτε ψυχολόγους του περιβάλλοντός μου, γιατί δεν είναι βεβαίως φυσικοί.
Αργότερα, εντούτοις, αναγνώρισα την αντικειμενική φύση αυτών των ονείρων ή φαντασιών δηλ., το γεγονός ότι είναι κατά ένα μεγάλο μέρος ανεξάρτητα από το φυσικό πρόσωπο. Αυτό που με εξέπληξε αρχικά ήταν η ομοιότητα του πνεύματος που κυριαρχεί τόσο στα όνειρά μου όσο και στις φυσικές πραγματείες του 17ου αιώνα, ιδιαίτερα στον Kepler, όπου οι επιστημονικοί όροι και οι έννοιες ήταν ακόμα σχετικά μη αναπτυγμένες και οι φυσικές θεωρήσεις και ιδέες ήταν διανθισμένες με συμβολικές έννοιες. Δεύτερον, μπορούσα να δω ορισμένες αντιστοιχίες μεταξύ του περιεχομένου των ονείρων μου και των γραφικών εννοιών των ερασιτεχνών της επιστήμης, ειδικά εκείνων με μια φτωχή εκπαίδευση και αδύνατες κριτικές δεξιότητες, οι οποίοι δεν εμποδίζονται από περιορισμούς εκ μέρους της συνείδησης που ειδάλλως θα μπορούσαν να επηρεάσουν την αφέλεια των φαντασιών. Κατά συνέπεια αναγκάστηκα βαθμιαία να αναγνωρίσω ότι τέτοιες φαντασίες ή όνειρα δεν είναι ούτε χωρίς νόημα ούτε αυθαίρετα αλλά μάλλον περιέχουν κάποιο «δεύτερο νόημα» των όρων που χρησιμοποιούνται. Αυτό μου φαίνεται σήμερα άπλετη απόδειξη του γεγονότος ότι το είδος της φαντασίας που ονομάζω «φυσική υποβάθρου» είναι αρχετυπικής φύσης. Αλλά οποιαδήποτε προσπάθεια να αποκαλυφτεί με μια ψυχολογική ερμηνεία, βασισμένη στην ιδέα του συλλογικού ασυνείδητου, δεν πρέπει να πέσει στην παγίδα να υποθέσει ότι τα προϊόντα της φυσικής υποβάθρου είναι άμεσα συγκρίσιμα με ένα καλά διατυπωμένο δόγμα των επιστημονικών αληθειών. Από την άποψη της σύγχρονης επιστήμης, η μορφή της φαντασίας υπό συζήτηση πρέπει σίγουρα να ιδωθεί ως επιστροφή σε ένα αρχαϊκό στάδιο. Επιπλέον, η διαίσθησή μου είναι ότι η καθαρά ψυχολογική ερμηνεία κατανοεί μόνο το μισό από το θέμα. Το άλλο μισό είναι η αποκάλυψη της αρχετυπικής βάσης των όρων που εφαρμόζονται πραγματικά στη σύγχρονη φυσική. Αυτό που η τελική μέθοδος παρατήρησης πρέπει να δει στην παραγωγή της «φυσικής υποβάθρου» μέσω του ασυνείδητου του σύγχρονου ανθρώπου είναι μια κατεύθυνση του στόχου προς μια μελλοντική περιγραφή της φύσης που περιλαμβάνει εξίσου τη φύση και την ψυχή, ένα είδος περιγραφής που προς το παρόν βιώνουμε σε μια προεπιστημονική μόνο φάση. Για να επιτύχουμε μια τέτοια ομοιόμορφη περιγραφή της φύσης, φαίνεται ότι είναι ουσιαστικό να υπάρξει πρόσβαση στο αρχετυπικό υπόβαθρο των επιστημονικών όρων και των εννοιών.
Στην ακόλουθη περίληψη, θα προσπαθήσω να εξηγήσω πώς ένας φυσικός, σαν συνεπεία αυτής της προσέγγισης, μεταφέρεται αναπόφευκτα από αυτό το υπόβαθρο στο πεδίο της ψυχολογίας. Καθώς θεωρώ τη φυσική και την ψυχολογία ως συμπληρωματικά είδη εξέτασης, είμαι σίγουρος ότι υπάρχει ένας εξίσου έγκυρος τρόπος που πρέπει να οδηγήσει τον ψυχολόγο «εκ των όπισθεν» (συγκεκριμένα, μέσω της έρευνας των αρχέτυπων) στον κόσμο της φυσικής.
2. Η ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΜΙΑΣ ΦΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΕ ΔΥΟ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΚΑΙ Ο ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΕΝΟΣ ΧΗΜΙΚΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ ΣΕ ΔΥΟ ΙΣΟΤΟΠΑ ΣΑΝ ΜΟΤΙΒΑ ΟΝΕΙΡΩΝ.
Ως παράδειγμα της φυσικής υποβάθρου, θα συζητήσω ένα μοτίβο που εμφανίζεται τακτικά στα όνειρά μου- συγκεκριμένα, τη λεπτή υφή, και ιδιαίτερα τη διπλή δομή των φασματικών γραμμών και το διαχωρισμό ενός χημικού στοιχείου σε δύο ισότοπα.
Επιτρέψτε μου να αρχίσω με μερικές εξηγήσεις για τους μη φυσικούς των όρων που θα χρησιμοποιηθούν εδώ. Οι συχνότητες των φασματικών γραμμών είναι χαρακτηριστικές και συγκεκριμένες των διάφορων χημικών στοιχείων, που μπορούν έτσι να προσδιοριστούν από τις φασματικές γραμμές που εκπέμπονται από αυτά δηλ., από τις ακριβείς τιμές των συχνοτήτων του φωτός που εκπέμπεται από τα άτομα του σχετικού στοιχείου. Αυτό που συμβαίνει επίσης στη φασματοσκοπία είναι ότι κάτω από την πρόχειρη παρατήρηση- δηλ., με φτωχή ανάλυση- μια φασματική γραμμή εμφανίζεται μονή, ενώ στις συσκευές με μεγαλύτερες δυνατότητες ανάλυσης εμφανίζεται ως διαχωρισμένη, δηλ., αναλυμένη σε δύο ή περισσότερες συνιστώσες με μόνο μια μικρή διαφοροποίηση στον αριθμό των ταλαντώσεων. Στο τελευταίον αιώνα, η φασματοσκοπία εισήγαγε τον όρο «λεπτή υφή», ονομάζοντας τις διαχωρισμένες δομές «δυάδες», «τριάδες», κ.λπ., σύμφωνα με τον αριθμό των συνιστωσών. Ένα γνωστό παράδειγμα μιας τέτοιας δυάδας είναι η κίτρινη «Δ- γραμμή» από το άτομο του νατρίου, η οποία εμφανίζεται πάντα με τη φλόγα του κρυσταλλικού άλατος.
Σύμφωνα με τις σύγχρονες ιδέες (που είναι κρίσιμες για αυτό που τώρα ακολουθεί), η εκπομπή των φασματικών γραμμών συμβαίνει στη μετάβαση του ατόμου από μία κατάσταση σε άλλη. Κάθε μία από αυτές τις καταστάσεις είναι επίσης ένα ενεργειακό επίπεδο, και είναι ένας καθολικός νόμος της φύσης ότι η συχνότητα του φωτός που εκπέμπεται είναι πάντα ακριβώς ανάλογη με τη διαφορά των ενεργειακών τιμών των αρχικών και τελικών καταστάσεων του ατόμου- ένα γεγονός που δεν μπορεί να εξηγηθεί στα πλαίσια της παλαιότερης, κλασσικής φυσικής. Τα ενεργειακά επίπεδα είναι οι χαρακτηριστικές καταστάσεις του ατόμου, και κάθε φασματική συχνότητα αντιστοιχεί τόσο στην ενέργεια ενός σωματιδίου του φωτός (φωτονίου) όσο στην αντίστοιχη διαφορά στις ενεργειακές τιμές ενός ζευγαριού ενεργειακών επιπέδων. Οι δυάδες των φασματικών γραμμών αντιστοιχούν στην περίπτωση όπου ένα από τα δύο σχετικά επίπεδα είναι μονό ενώ το άλλο είναι διπλό (δείτε το σχέδιο κατωτέρω). Η διπλή λεπτή υφή μιας φασματικής γραμμής φανερώνει επίσης το διαχωρισμό μιας ενεργειακά καθορισμένης κατάστασης σε δύο γειτονικές καταστάσεις.
Σε μια ενδιαφέρουσα αντιστοιχία με την καθολική ποσοτική ανάθεση συχνοτήτων φωτός σε ενεργειακά επίπεδα και τις διαφορές τους, τώρα υπάρχει η περίπτωση όπου εκτός από τη διπλή δομή των φασματικών γραμμών, ο διαχωρισμός ισοτόπων εμφανίζεται επίσης ως σχετικό μοτίβο ονείρου. Η λέξη «ισότοπο» (isotope) προέρχεται από τις δύο ελληνικές λέξεις ίσος = ίδιο πράγμα, και τόπος = θέση, και δείχνει στοιχεία που καταλαμβάνουν την ίδια θέση στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων και ως εκ τούτου μοιράζονται τις ίδιες χημικές ιδιότητες. Σύμφωνα με τις σύγχρονες απόψεις της ατομικής δομής, τα ισότοπα έχουν το ίδιο ηλεκτρικό φορτίο του ατομικού πυρήνα και έχουν έτσι την ίδια κατανομή των εξωτερικών ηλεκτρονίων. Γενικά διαφέρουν φυσικά μέσω της μάζας τους (εδώ μπορώ να αφήσω κατά μέρος τη δυνατότητα διάκρισής τους με βάση τις ραδιενεργές ιδιότητες όπως ο χρόνος ζωής, καθώς η διαφοροποίηση μέσω των μαζών του ατομικού πυρήνα δηλ., τα ατομικά βάρη, είναι η συνηθισμένη διαδικασία). Αυτό περιορίζει τη διαχωρισιμότητά τους με ακριβέστερα φυσικά μέσα, από τα οποία η ποικίλη ανίχνευση των ηλεκτρικά φορτισμένων ατόμων από εξωτερικά ηλεκτρικά ή μαγνητικά πεδία είναι η πιο απλή και κατά πολύ η περισσότερο γνωστή. Ο διαχωρισμός των ισοτόπων μ' αυτόν τον τρόπο γίνεται με μια συσκευή γνωστή ως φασματογράφος μάζας, επειδή τα άτομα φωτογραφίζονται σαν γραμμές που μοιάζουν με τις φασματικές γραμμές, αν και φυσικά δεν έχουν καμία σχέση με την εκπομπή φωτός. Ο διαχωρισμός ισοτόπων αντιστοιχεί εδώ- επίσης εξωτερικά- στην ανάλυση μιας γραμμής σε δύο ή περισσότερες γειτονικές συνιστώσες που αντιστοιχούν στις διάφορες τιμές της μάζας των ατόμων. Καθώς η μάζα και η ενέργεια είναι ισοδύναμες, αντί των διάφορων ατομικών βαρών, κάποιος μπορεί να μιλήσει για διαφορετικά ενεργειακά επίπεδα πυρηνικής ύλης (τη δομή της οποίας δε χρειάζεται να αναλύσω σε αυτό το σημείο). Ο διαχωρισμός των ισοτόπων είναι μια σχετικά δύσκολη διαδικασία (που είναι γνωστή μόνο από το 1920 περίπου), και η ανάλυση των φασματικών δυάδων απαιτεί μια σχετικά προηγμένη ανάπτυξη της πειραματικής τεχνικής.
Τώρα που έχει προετοιμαστεί ο δρόμος σε ότι αφορά τις φυσικές έννοιες, επιτρέψτε μου να γυρίσω στα τυπικά γνωρίσματα της ομάδας των ονείρων που θα συζητηθούν. Στα όνειρά μου συνήθως εμφανίζεται κάποια φιγούρα αρχής (που θεωρείται επίσης τέτοια υποκειμενικά από εμένα) ή το σχετικό ειδικό πεδίο της φυσικής για να μου εξηγήσει ότι ο διαχωρισμός μιας φασματικής γραμμής σε μια δυάδα ή- σε άλλες περιπτώσεις- ο διαχωρισμός ενός χημικού στοιχείου σε δύο ισότοπα, είναι θεμελιώδους σπουδαιότητας. Μερικές φορές η αρχή προχωρά να πει ότι πρέπει να συνεχίσω με αυτόν το διαχωρισμό ή ότι μόλις τον ολοκλήρωσα.. Μερικές φορές στο όνειρο μπορώ να δω καθαρά μπροστά μου τη φασματική γραμμή και το διαχωρισμό της, όπως δηλ. μέσω ενός φασματογράφου. Περιστασιακά, η αρχή δίνει επίσης το όνομα του στοιχείου που εκπέμπει τη φασματική γραμμή ή που πρόκειται να διαχωριστεί σε ισότοπα. Αλλά η χημική φύση αυτού του στοιχείου άλλαζε πάντα, και δε διαπίστωσα ποτέ ότι είχε οποιαδήποτε ιδιαίτερη σημασία. Σε ένα πολύ επόμενο στάδιο αυτών των ονείρων, τα χημικά στοιχεία είχαν μερικές φορές ονόματα φαντασίας (βασισμένα σε χώρες ή πόλεις, κάποιες φορές αριθμούς). Αυτό που μου φαίνεται σημαντικό είναι ότι γενικά οι δύο διαχωρισμένες συνιστώσες είναι κατά προσέγγιση της ίδιας ισχύος. Σε ιδιαίτερες περιπτώσεις, κάποια είναι δύο φορές εντονότερη από την άλλη, αλλά δε συμβαίνει ποτέ η μία να επικρατεί και η άλλη να είναι μόνο ένα κατάλοιπο.
Για να βρεθεί το «δεύτερο νόημα» αυτής της ομάδας ονείρων, τι έχουν να πουν- η δήλωσή τους- πρέπει πρώτα να μεταφραστεί σε ουδέτερη γλώσσα, λαμβάνοντας υπόψη τη διάκριση μεταξύ του φυσικού και του ψυχολογικού. Μια μετάφραση αυτής της φύσης περιλαμβάνει πάντα υποθετικά στοιχεία, και οι φυσικές προτάσεις δεν πρέπει να θεωρηθούν τόσο σημαντικές. Θα δούμε πώς αυτό λειτουργεί με το ακόλουθο «λεξικό».
Η «συχνότητα» καθορίζει μια συγκεκριμένη ενεργειακή κατάσταση αφ' ενός, και αφετέρου- ιδωμένη από την άποψη του χρόνου- πρόκειται για μια τακτική επανάληψη.
Ένα «χημικό στοιχείο» είναι ένα αντικείμενο που επίσης αναγνωρίζεται από τις συγκεκριμένες αντιδράσεις του αλλά έχει επίσης την ιδιότητα της μάζας, γεγονός που καθιστά πιθανό έναν περαιτέρω διαχωρισμό. Κατά συνέπεια, η πρόταση του ονείρου θα μπορούσε να γίνει κατανοητή ως εξής: «Θεμελιώδους σπουδαιότητας είναι ο διαχωρισμός μιας συγκεκριμένης ενεργειακής κατάστασης η ενός αντικειμένου με συγκεκριμένες αντιδράσεις σε δύο καταστάσεις ή δύο αντικείμενα με ανάλογες αλλά διαφορετικές αντιδράσεις. Αυτός ο χωρισμός συμβαίνει όχι μόνο με την προσοχή (με «γυμνό οφθαλμό») αλλά μέσω μιας λεπτότερης μορφής παρατήρησης που κατευθύνεται με τη βοήθεια μιας σκόπιμα συνειδητής μεθόδου. Επομένως, είναι άραγε η «κατάσταση» μια φυσική κατάσταση, η δομική μονάδα της ύλης, ή μήπως είναι μια ψυχική κατάσταση, και είναι άραγε το αντικείμενο που αναγνωρίζεται από τις συγκεκριμένες αντιδράσεις ένα υλικό αντικείμενο ή μήπως είναι κάτι ψυχικό- αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «περιεχόμενο».
Άραγε η συστηματική ολοκλήρωση της παρατήρησης γίνεται μέσω της τεχνικής κατασκευής συσκευών ή μήπως με τη βοήθεια μιας μεθοδικά καθοδηγημένης φαντασίας (imaginatio vera non phantastica); Φαίνεται ότι είναι ένα χαρακτηριστικό αυτών των εκδηλώσεων του ασυνείδητου που αφήνει ανοικτές τις απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα. Από «τη σκοπιά του ασυνείδητου», και τα δύο είναι ίδια.
Ένα συγκεκριμένο σημείο αναφοράς μπορεί να ληφθεί από το γεγονός ότι τα όνειρα επιλέγουν πρώτα το ένα και μετά το άλλο χημικό στοιχείο. Ενώ ένα άτομο συγκεκριμένου τύπου- π.χ., ένα άτομο υδρογόνου- αντιπροσωπεύει ένα πλήθος ακριβώς ίδιων αντικειμένων, αυτή η ακριβής ομοιότητα δε φαίνεται ότι υπάρχει με τα ψυχικά αντικείμενα (περιεχόμενα) στα οποία μπορεί να αποδοθεί. Πρόκειται μάλλον για την περίπτωση όπου τα τελευταία μπορούν να θεωρηθούν μοναδικά.
Στη μετάφραση των προτάσεων των ονείρων με μια ουδέτερη γλώσσα, η ενεργειακή προοπτική της έννοιας της συχνότητας, που έχει έρθει στο προσκήνιο μέσω της νέας κβαντικής φυσικής, χρησιμοποιείται περισσότερο από την αρχική έννοια μιας κανονικής χρονικής επανάληψης. Όπως αναφέρθηκε πριν, η σύνδεση των δύο εννοιών είναι πολύ απροσδόκητη- ακόμα και παράλογη- από τη σκοπιά της κλασσικής φυσικής. (Ακόμα θυμάμαι ολοζώντανα το φοβερό σοκ που έπαθα ως φοιτητής εξαιτίας αυτών των γεγονότων και των επιπτώσεών τους. Οι περισσότεροι από τους φυσικούς της γενιάς μου και της προηγούμενης αντέδρασαν με τον ίδιο τρόπο). Χρειάστηκε η επιστήμη όχι λιγότερο από 27 χρόνια να οργανώσει ένα σύστημα εννοιών κατάλληλων για αυτά τα παράδοξα γεγονότα και ωστόσο λογικά ελεύθερων από αντιφάσεις. Έχει φανεί ότι η πηγή των αντιφάσεων που προκύπτουν από τη σύνδεση της ενέργειας και της συχνότητας με απεριόριστες εφαρμογές μέσω των επεξηγηματικών εικόνων βρίσκεται στην προϋπόθεση ότι η ενέργεια σε οποιαδήποτε καθορισμένη στιγμή έχει μια συγκεκριμένη τιμή. Φαίνεται άσκοπο να μιλήσουμε για την τιμή μιας χρονικής περιόδου σε σχέση με ένα χρονικό διάστημα που είναι πιο σύντομο από την ίδια την περίοδο. Όσο μεγαλύτερο το χρονικό διάστημα διαθέσιμο για να καθοριστεί μια περίοδος, τόσο ακριβέστερα η τιμή της καθορίζεται. Μια τέλεια καθορισμένη περίοδος αντιστοιχεί στην οριακή περίπτωση της παρατήρησης κατά τη διάρκεια ενός απείρως μεγάλου χρονικού διαστήματος. Το νέο πράγμα που η σύγχρονη κβαντική φυσική μας έχει διδάξει είναι ότι κάτι ακριβώς ανάλογο ισχύει για την ενέργεια. Η ενέργεια μπορεί να μετρηθεί όλο και με μεγαλύτερη ακρίβεια, όσο μεγαλύτερο είναι το χρονικό διάστημα που είναι διαθέσιμο για αυτήν τη μέτρηση. Είναι άσκοπο να μιλήσουμε για μια τιμή της ενέργειας σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Πώς είναι αυτό συμβατό με τη διατήρηση, δηλ. την αφθαρσία της ενέργειας; Τώρα η ενέργεια στη φυσική είναι, χωρίς εξαίρεση, ακατάλυτη. Δεν μετατρέπεται σε κρυμμένες, μη φυσικές μορφές ενέργειας (όπως «ψυχική ενέργεια,» για παράδειγμα). Εντούτοις, στη φυσική δεν εξετάζουμε ποτέ τον κόσμο συνολικά αλλά μάλλον με υποσυστήματα που παρατηρούνται από τα έξω. Όταν αυτά τα συστήματα επιθεωρούνται από την παρατήρηση, τότε υποβάλλονται στη δράση του παρατηρητή ή στα μέσα της ίδιας της παρατήρησης. Αυτό σημαίνει το εξής: Όσο ακριβέστερα η μέθοδος της παρατήρησης επιτρέπει την επιθεώρηση των χρονικών διαδικασιών στο σύστημα, τόσο δυσκολότερο θα είναι να ανιχνευθεί και να καθοριστεί η ανταλλαγή της ενέργειας μεταξύ του παρατηρητή και του συστήματος που παρατηρείται. Οι ίδιοι οι νόμοι της φύσης καθιστούν αδύνατο να απαλλαγούμε από που οι φυσικοί αποκαλούνε συμπληρωματικότητα της ενέργειας και του χρόνου. Είναι αλήθεια ότι η ενέργεια διατηρείται χωρίς να μπορεί να καταστραφεί, αλλά με μια διαδικασία μέτρησης που καθιστά εφικτό να καθοριστεί η χρονική πρόοδος μιας διαδικασίας, κάποιος δεν ξέρει πόση από την ενέργεια έχει εισέλθει στο παρατηρούμενο σύστημα από έξω ή πόση έχει εξέλθει. Ο νόμος της διατήρησης της ενέργειας ισχύει για τα κλειστά συστήματα, ενώ συστήματα με μια καθορισμένη χρονική εξέλιξη δεν είναι ποτέ «κλειστά». Οι δύο οριακές περιπτώσεις μιας ακριβώς γνωστής ενεργειακής τιμής με απόλυτα άγνωστη χρονική εξέλιξη αφ' ενός και μια ακριβώς γνωστή χρονική εξέλιξη αφ' ετέρου στην πράξη δεν πραγματοποιούνται ποτέ, αλλά μάλλον έχουμε να κάνουμε με μη ακριβείς ενεργειακές τιμές και με ατελώς γνωστές χρονικές διαδικασίες. Ανάλογα με την επιλογή του πειράματος, κάποιος μπορεί να βρεθεί πιο κοντά στη μια ή στην άλλη από τις προαναφερθείσες οριακές περιπτώσεις.
Τα συμπεράσματα της νέας φυσικής έχουν οδηγήσει σε μια θεμελιώδη αλλαγή στη στάση του σύγχρονου ανθρώπου απέναντι στις αρχετυπικές ιδέες που βρίσκονται στη βάση της ύλης και της ενέργειας. Από αμνημόνευτο χρόνο, η ιδέα της ύλης ήταν στενά συνδεμένη με το αρχέτυπο της Μητέρας. Στην αλχημεία, υπήρξε μια ανύψωση της θέσης αυτής της ιδέας δεδομένου ότι στην prima materia ορίστηκε πραγματικά η ιδιότητα του Increatum, το οποίο ο ορθόδοξος Χριστιανισμός είχε αποδώσει αποκλειστικά στο Θεό, ως την αρσενική πνευματική αρχή. Ήταν ο C. G. Jung που επέστησε την προσοχή σε αυτό [1], και κατά τρόπο ενδιαφέροντα, είδε σε αυτό την ψυχολογική βάση για τον υλισμό της σύγχρονης εποχής. Όταν η νέα φυσική, με τις διαδικασίες της ακτινοβολίας και παραγωγής ζευγαριών σωματιδίων, κατέδειξε ότι αυτό που ήταν πρότερα γνωστό ως «υλική ουσία» ήταν στην πραγματικότητα εφήμερο, αυτός ο υλισμός στερήθηκε από τα θεμέλιά του. Αυτή η «ουσία» έχει αντικατασταθεί από το νόμο της διατήρησης της ενέργειας με την έννοια ότι η μάζα και η ενέργεια αναγνωρίζονται ως ανάλογες και ως εκ τούτου ισοδύναμες (αδράνεια της ενέργειας).
Σε σχέση με τη μετάβαση από στατικούς σε δυναμικούς νόμους της φύσης, η ιδιότητα της αφθαρσίας (Increatum) συνδέθηκε τώρα με μια έννοια που είχε προέλθει αρχικά από την αρχαϊκή άποψη του «mana», που ήταν ολοκληρωτικά διαφορετική από την ιδέα της ύλης.
Επ' αυτού, φαίνεται σημαντικό ότι σύμφωνα με την κβαντική φυσική η αφθαρσία της ενέργειας αφ’ ενός- που εκφράζει την άχρονη ύπαρξή της- και η εμφάνιση της ενέργειας στο χώρο και χρόνο αφ' ετέρου αντιστοιχούν σε δύο αντιφατικές (συμπληρωματικές) πτυχές της πραγματικότητας. Στην πραγματικότητα, και οι δύο είναι πάντα παρούσες, αλλά σε μεμονωμένες περιπτώσεις η μία ή άλλη μπορεί να φαίνεται περισσότερο. Οι «μη περιγραφικές» μαθηματικές πράξεις που χρησιμοποιούνται από τη σύγχρονη φυσική αναλαμβάνουν το ρόλο συμβόλων που ενώνουν τα αντίθετα. (Τέτοια σύμβολα είναι πάντα αφηρημένης φύσης στην ψυχολογία, επίσης, ενώ το «περιγραφικός» στην παλιά φυσική θα ήταν ανάλογο με το «concretistic*» στην ψυχολογία. Παρεμπιπτόντως, για μένα ο όρος «περιγραφικός» είναι κατά ένα μεγάλο μέρος σχετικός και είναι απλά ένα θέμα συνήθειας.) Η αντίθεση που προκύπτει εδώ δεν είναι μεταξύ της ύλης («mater») και της δυναμικής («mana»), αλλά μάλλον μεταξύ της αφθαρσίας (ενέργεια) και του χρόνου. Το πρώτο φαίνεται να ανήκει σε μια άχρονη μορφή ύπαρξης που αντιπαραβάλλεται με το χρόνο ως θηλυκή αρχή, παρόμοια με τον τρόπο που, σε ένα αρχαϊκό επίπεδο, η υλική ουσία και η φύσις αντιπαρατίθενται με το πνεύμα και την ψυχή. Η αρχαία ιδέα των πολικών αντιθέτων, όπως τα Κινεζικά Yang και Υin, αντικαθίσταται έτσι στη σύγχρονη σκέψη από την ιδέα των συμπληρωματικών (αμοιβαία αποκλειόμενων) πτυχών των φαινομένων. Λόγω της αναλογίας με τη μικροφυσική, θεωρώ ότι ένα από τα πιο σημαντικά καθήκοντα για το δυτικό μυαλό είναι να μεταφράσει την αρχαία ιδέα στη νέα μορφή στην ψυχολογία επίσης. Θα επιστρέφουμε συχνά σε αυτήν την άποψη.
Η συμπληρωματικότητα στη φυσική, όπως έχω δείξει αλλού, έχει μια πολύ στενή αναλογία με τους όρους «συνειδητό» και «ασυνείδητο» στην ψυχολογία, δεδομένου ότι οποιαδήποτε «παρατήρηση» ασυνείδητων περιεχομένων προϋποθέτει ένα θεμελιωδώς μη προσδιορίσιμο αντίκτυπο εκ μέρους του συνειδητού σχετικά με αυτά τα περιεχόμενα. Ένα «εγώ με πλήρη συνείδηση» (εφικτό από την Ανατολική φιλοσοφία- και πιθανώς δικαιολογημένα- μόνο στο θάνατο) ή, αφ' ετέρου, ένα αντικειμενικό ψυχικό εγώ, που δεν παρατηρείται από καμία υποκειμενική συνείδηση (και ως εκ τούτου δεν επηρεάζεται), αντιστοιχεί σε δύο οριακές περιπτώσεις που δεν μπορούν στην πραγματικότητα να επιτευχθούν. Η παγκοσμιότητα του αντικειμενικού- ψυχικού και η μοναδικότητα της σύγχρονης συνείδησης είναι και τα δύο πάντα παρόντα. Οι συμβολικές εικόνες που ενώνουν αυτήν την αντίθεση είναι γνωστές καθώς φανερώνονται στους μύθους. Με αυτό το ζευγάρι των αντιθέτων, το «αντικειμενικό- ψυχικό» (γνωστό στην ανατολική φιλοσοφία ως «συνείδηση» αλλά στη Δυτική ψυχολογία ως «το συλλογικό ασυνείδητο») αποκτά- ως αποτέλεσμα της τόσο διαδεδομένης υπόστασής του- ένα είδος άχρονης πραγματικότητας, ενώ το «ατομικό εγώ» (η συνείδηση με τη Δυτικής μας ορολογία) και ο συνηθισμένος τρόπος που βλέπουμε το χρόνο συνδέονται ουσιαστικά μεταξύ τους.
Φέρνοντας στο προσκήνιο αυτήν τη γενική αναλογία της επιστημολογικής κατάστασης στη φυσική και στην ψυχολογία, μια προσπάθεια θα γίνει να αποκτήσουμε περαιτέρω σημεία αναφοράς για την (έως τώρα κάπως ασαφή και ελλιπώς ορισμένη) «δεύτερη αίσθηση» στην ομάδα των ονείρων που συζητούνται. Προσοχή πρέπει να δώσουμε στις άμεσες συσχετίσεις μου με τα όνειρα (περιεχόμενα), καθώς επίσης να βρούμε υλικό από άλλες πηγές σαν βάση σύγκρισης.
3. Ο ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ
Ακόμη και με τα πρώτα όνειρα, αυτά που έχουν να κάνουν με το διαχωρισμό σε δύο συνιστώσες (δηλαδή τις φασματικές γραμμές ή χημικά στοιχεία), ο ακόλουθος τύπος ιδέας αμέσως και ευφυώς μού συνέβη. Μια γέννηση είναι ο χωρισμός ενός σώματος σε δύο μέρη. Δεδομένου ότι είναι μια μορφή χωρισμού που μπορεί να γίνει μόνο ανεπαίσθητα αντιληπτή, θα μπορούσε να σημαίνει μια «ψυχική γέννηση». Το παιδί ή το έμβρυο διαδραματίζει ένα σημαντικό ρόλο στο διαλογισμό γιόκγιν. Όταν το «παιδί» βγαίνει από το κεφάλι του γιόγκιν σε ένα προχωρημένο στάδιο του διαλογισμού [2], αυτή η «αποσύνδεση από το πνευματικό σώμα σε μια ανεξάρτητη ύπαρξη» θα μπορούσε δικαιολογημένα να περιγραφεί ως «διαχωρισμός μιας δυάδας» από την ψυχή κατά τη διάρκεια διαλογισμού του γιόγκιν καθώς μια συνειδητή δραστηριότητα θα ήταν ανάλογη με την κατασκευή και την εφαρμογή του φασματογράφου στη φυσική. Σε αυτήν την περίπτωση, το «παιδί» είναι μια γραφική αναπαράσταση του προαναφερθέντος «πνευματικού σώματος» ή «αδαμάντινου σώματος» ή του «corpus subtile» - μια έννοια που είναι γνωστή στη δύση από την ύστερη αρχαιότητα (ειδικά στους Γνωστικούς). Αυτό συνδέεται με την ιδέα μιας «ανώτερης προσωπικότητας», που είναι πιο σταθερή από το εγώ, μπορεί να επιζήσει αυτού του εγώ, και λέγεται ότι εκφράζεται εμφανιζόμενη ως φάσμα ή φάντασμα. Σε συμφωνία με την ιδέα των Γνωστικών της φωτεινής σφαίρας (pleroma), στην οποία η ψυχή- πριν και μετά από τη γέννηση- έχει μια ύπαρξη ελεύθερη από τη σκοτεινή φύση, αυτό το corpus subtile θα ήταν πιο κοντινό στη φωτεινή σφαίρα απ’ ότι το συνηθισμένο εγώ που παγιδεύεται στο σώμα. Αλλά αυτό το corpus subtile, όπως το όνομά του προτείνει, θα είχε όχι μόνο μια ψυχική ύπαρξη σχετική με αυτό αλλά και μία φυσική (η τελευταία, μου φαίνεται, με τέτοιο τρόπο ώστε θα ήταν πολύ ασαφής σε μας).
Αυτό που σκέφτηκα επίσης με αυτή τη διαίρεση σε δύο μέρη ήταν η ουδετεροποίηση μιας ασυνείδητης ταυτότητας δύο ανθρώπων που συνδέονται συναισθηματικά. Όλες αυτές οι συσχετίσεις στα όνειρά μου αφορούσαν μιαν ανύψωση ή πολλαπλασιασμό της συνείδησης.
Τώρα ο διπλασιασμός ενός ψυχικού περιεχομένου καθώς αποκτά συνείδηση είναι ένα μοτίβο καλά γνωστό στην ψυχολογία. Μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός ότι το νέο περιεχόμενο συνείδησης υποδεικνύει μια διαφορετική κατοπτρική εικόνα στο ασυνείδητο. Αυτό το μοτίβο είναι εξίσου κοινό στη μυθολογία σαν το έπος δύο αδελφών**, ένας από τους οποίους είναι αθάνατος (πνευματικός), ενώ ο άλλος είναι θνητός (υλικός) και δεμένος με τη ζωή στη γη.
Σχετικά με αυτό, θυμήθηκα επίσης το σύμβολο που αποτελείται από εναλλασσόμενες φωτεινές και σκοτεινές λωρίδες, που ήταν πολύ οικείο σε μένα τότε, ένα σύμβολο που προκύπτει από την εικόνα του «διπλασιασμένου περιεχομένου» με την έννοια του «multiplicatio» [3]. Αυτό το σύμβολο εμφανίζεται συχνά συνδεμένο με αυτό που είναι γνωστό στην ψυχολογία ως «anima» [4] και βρίσκεται επίσης σε Ινδικούς ναούς. Φαίνεται να αναπαριστά μια σειρά συμπληρωματικών- αντίθετων καταστάσεων, μια από τις οποίες εμφανίζεται σαν πνευματική- άχρονη (aion), ενώ η άλλη σαν υλική- χρονική (chronos). Η ερώτηση παραμένει ανοικτή αν οι «σειρές» θεωρηθούν με χρονικούς όρους ή σαν ταυτόχρονη αντιπαράθεση.
Στην πρώτη περίπτωση, μου φάνηκε κατάλληλο να εκφράσω αυτήν την αρχετυπική έννοια που βρίσκεται στη βάση του δόγματος της μετανάστευσης των ψυχών [5]. Σύμφωνα με αυτό το δόγμα, η άχρονη πραγματικότητα της ζωής της ψυχής διακόπτεται επανειλημμένα από μια χρονική ακολουθία υλικών γήινων ζωών.
Στη δεύτερη περίπτωση της ταυτόχρονης αντιπαράθεσης των «σειρών», οι λωρίδες θα μπορούσαν επίσης να αφορούν την «πολλαπλή φωτεινότητα» της ασυνείδητης ψυχής [6], μια φωτεινότητα που αντιπροσωπεύεται από ξεχωριστές ανταύγειες φωτός.
Οι ιδέες που μου έκαναν εντύπωση σε σχέση με την ομάδα ονείρων που συζητάμε ήταν μαζί άμεσες και ζωηρές, αλλά στην αρχή τα όνειρά μου δεν επηρεάστηκαν με κανέναν τρόπο από αυτές, και συνέχισαν να παράξουν τις φασματικές δυάδες και το διαχωρισμό των ισοτόπων. Τώρα πια καταλαβαίνω γιατί. Τότε, ήμουν αμετάκλητος στην άποψη ότι τα όνειρα ήταν μια «κατάχρηση» των φυσικών εννοιών. Για αυτόν το λόγο, έψαξα εντατικά για καθαρά ψυχολογικές ερμηνείες και εξηγήσεις έτσι ώστε να μπορώ να βγάλω τη φυσική από τη μέση. Έκανα τα πάντα για να παραμείνω στην πεποίθησή μου ότι όλα αυτά ήταν «μόνο» ψυχολογία. Αλλά δεδομένου ότι τα όνειρα είναι συμπληρωματικά στη συνειδητή κατάσταση, επέμειναν ότι η φυσική ορολογία έπρεπε να αντιμετωπιστεί ως είχε. Αυτό με ανάγκασε να τη δεχτώ ως θεμελιώδες μέρος αυτών που συνέβαιναν.
Δεν θα μπορούσα να συνάγω περισσότερα συμπεράσματα από αυτό και μόνο, αλλά αργότερα είχα την ευκαιρία να βρω την περαιτέρω απόδειξη της έννοιας «συχνότητα- βαθμός συνείδησης». Πρώτα, βρήκα τυχαία το βιβλίο του C. N. Hsieh «Κβαντική Φυσική και I Ching» ("Quantum Physics and I Ching", Shanghai, l937). Ο συγγραφέας είναι Κινέζος, ένας αυτοδίδακτος μελετητής με ένα κάπως ανεπαρκές υπόβαθρο στα μαθηματικά και στη φυσική. (Δεν υπάρχει μετάφραση αυτού του βιβλίου από τα Κινέζικα. Ήταν Κινέζοι συνάδελφοι στις ΗΠΑ που μου το γνωστοποίησαν). Αυτό που μας αφορά είναι ότι ο συγγραφέας συνδέει άμεσα τη φυσική εκπομπή φωτός και το προαναφερθέν ψυχολογικό φαινόμενο του multi¬plicatio, με τη φυσική έννοια του φωτεινού κύματος να εξάγεται από το Ταοϊστικό σύμβολο του Tsi-Gi. Για άλλη μια φορά εξεπλάγην από την ομοιότητα ανάμεσα στο ύφος και τη διάθεση αυτού του βιβλίου και σε αυτή των «φυσικών ονείρων», καθώς επίσης και με τα γραπτά του Kepler. Ήταν η πρώτη φορά που σκέφτηκα ότι αυτό ίσως ήταν ένα αρχετυπικό υπόβαθρο των φυσικών εννοιών.
Επιπλέον, στο δοκίμιο του Jung που αναφέρεται νωρίτερα, «Der Geist der Psychologie» (Το Πνεύμα της Ψυχολογίας), υπάρχει ένας παραλληλισμός μεταξύ της φασματικής συχνότητας και του βαθμού πνευματοποίησης (spiritualization), δεδομένου ότι οι «ψυχικής» προέλευσης διαδικασίες συγκρίνονται με το υπέρυθρο μέρος του φάσματος, και οι αρχετυπικές εικόνες εκ μέρους της συνείδησης, που ανήκουν στην πνευματική σφαίρα, συγκρίνονται με το υπεριώδες μέρος [7]. Καταρχάς κάποιος θα μπορούσε να σκεφτεί ότι αυτό είναι μια λογικά κατασκευασμένη αναλογία, αλλά αισθάνομαι ότι τα συγκεκριμένα επιχειρήματα του Jung για τα χρώματα κόκκινο, μπλε, και μωβ δείχνουν έναν ήδη υπάρχοντα συμβολισμό. Δεν είναι πιθανώς δυνατό να συναχθεί τίποτα πιο καθορισμένο από το ίδιο το κείμενο του δοκιμίου.
Η γνώση μου εν γένει σχετικά με τη «φυσική υποβάθρου» γενικά και το «συμβολισμό της συχνότητας» ειδικότερα, εντούτοις, αναπτύχθηκε με έναν αρκετά απροσδόκητο και θεμελιώδη τρόπο από το ασυνήθιστο βιβλίο του S. Ε. White «Το Ανεμπόδιστο Σύμπαν». Ο συγγραφέας φαίνεται να έχει μόνο μια επιφανειακή γνώση της φυσικής, δεν έχει ιδιαίτερα μεγάλες κριτικές δεξιότητες, ούτε είναι ιδιαίτερα μορφωμένος. Η πνευματικότητά του ταιριάζει περισσότερο σε αυτήν ενός μηχανικού, που προσκολλάται σε πρακτικά θέματα και δεν αφοσιώνεται στη διατύπωση γενικών εννοιών. Αντιστάθμισμα αυτής της κατάστασης συνείδησης είναι η «anima», που προκαλεί τη μεγαλύτερη δυσκολία στο να τον κάνει να σκεφτεί με αφηρημένους όρους. Η πνευματιστική πλευρά του βιβλίου δεν παρουσιάζει κανένα ενδιαφέρον για μας και για τους σκοπούς μας μπορεί να θεωρηθεί σαν το όνειρο ενός μηχανικού. Η «anima» υπαγορεύει στο συγγραφέα ιδέες που έχουν να κάνουν με φυσική φιλοσοφία, και χαρακτηριστικά η anima γίνεται αποδεκτή από το συγγραφέα σαν μια αυθεντία σε αυτόν τον τομέα, με τις ιδέες της να αντιμετωπίζονται σαν επιστημονικές αλήθειες.
Αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα είναι μια αυθόρμητη εκδήλωση του αρχετυπικού υποβάθρου των φυσικών εννοιών, των οποίων οι αντικειμενικές τάσεις- ειδικά αυτή της ολιστικής θεώρησης της φύσης- αναδύονται πολύ καθαρά. Οι συνθήκες για την πραγματοποίηση αυτού που ονομάζω «φυσική υποβάθρου» ήταν σε αυτήν την περίπτωση απολύτως ιδανικές.
Ιδιαίτερα κατάλληλο για τους σκοπούς μας είναι το κεφάλαιο σχετικά με τη «συχνότητα» (σ. 44-46). Εδώ ο συγγραφέας λέει ότι η συχνότητα μετρά το «βαθμό της συνείδησης», τη «δυνατότητα της ζωής ή της εξέλιξης», υπαινίσσοντας μια συνεχή πρόοδο. Συνεχίζει λέγοντας ότι έτσι δημιουργείται η ζωή και ότι «η ποιότητα αυτού που δημιουργείται περιλαμβάνεται αφεξής». Η συχνότητα είναι «η ενότητα της συνείδησης σε κίνηση», και κάθε συνείδηση βρίσκεται σε κίνηση. Αυτό που θεωρώ σημαντικό εδώ είναι η παρατήρηση του συγγραφέα ότι στα Αγγλικά το επίθετο «frequent» (σε αντίθεση με το ουσιαστικό «frequency») έχει επίσης έχει την έννοια του «συνήθους» και του «επίμονου».
Σύμφωνα με αυτόν, όπως λέει, η συχνότητα έχει την αφελή- περιγραφική έννοια μιας σειράς ενεργειών «έναρξης-παύσης». Από την άλλη μεριά, η «σταθερότητα» για αυτόν δεν έχει την έννοια της μη αλλαγής αλλά είναι μάλλον μια συνεχής- δηλ., αδιάκοπη επέκταση. Με άλλα λόγια, «σταθερή» σημαίνει ένα ατέρμονο συνεχές συνολικά. Για αυτόν το συγγραφέα επίσης, η εικόνα της «συχνότητας» δεν προϋποθέτει ψυχολογικά την έννοια του χρόνου. Ο συνηθισμένος φυσικός χρόνος είναι πολύ περισσότερο μια αναπαράσταση μόνο του πραγματικού (orthic) χρόνου στο υψηλότερο επιπέδου «συνείδησης» και, ακριβώς όπως το διάστημα και η κίνηση, επιτυγχάνει τη σύνδεση μεταξύ του πραγματικού («orthic») χρόνου και αυτού που αποκαλεί «εμποδισμένη» πλευρά της συνείδησης». Αλλά υπάρχει μόνο ένα σύμπαν, και έχει αυτές τις δύο πτυχές: την εμποδισμένη και την ανεμπόδιστη.
Αυτό που μπορεί να αναγνωριστεί σαφώς εδώ είναι μια αναλογία μεταξύ αυτών των ιδεών και των συσχετίσεων που εμφανίστηκαν σε μένα στα όνειρα τα οποία είχαν να κάνουν με το διαχωρισμό των δυάδων και με το αρχετυπικό περιοδικό σύμβολο που αποτελείται από τις εναλλασσόμενες φωτεινές και σκοτεινές λωρίδες. Εδώ, επίσης, η συχνότητα είναι ένα χαρακτηριστικό μιας σταθερής κατάστασης και του «βαθμού συνείδησης». Και εδώ, επίσης, μια διάκριση γίνεται μεταξύ δύο όψεων του ενός σύμπαντος, μιας ανεμπόδιστης «υψηλότερης», πνευματικής, άχρονης και μιας εμποδισμένης, η οποία έχει τις ρίζες της στο φυσικό κόσμο και στο συνηθισμένο χρόνο.
Προφανώς, μπορεί να γίνει πολλή κριτική στον τρόπο με τον οποίον ο S. Ε. White χρησιμοποιεί τις έννοιες. Ο όρος «συνείδηση» συγκεκριμένα χρησιμοποιείται με τέτοιο τρόπο που είναι μετά βίας αποδεκτός από το δυτικό επιστημονικό πνεύμα. Ένα βασικό στοιχείο του ορισμού αυτής της έννοιας για μας είναι ότι το υποκείμενο που αντιλαμβάνεται αντιμετωπίζει ένα αντικείμενο διαφορετικό από εκείνον και είναι αυτό που γίνεται αντιληπτό. Γι αυτό μας φαίνεται άσκοπο να χρησιμοποιήσουμε τον όρο «συνείδηση» σε ολόκληρο το σύμπαν. Και γι αυτό επίσης ο όρος «βαθμός της συνείδησης» είναι μάλλον ασαφής. Θα προτιμούσα να τον αντικαταστήσω με την έννοια «βαθμός πνευματοποίησης (spiritualization ή desubstantialization)». Η υποκειμενική συνείδηση του εγώ, σε αντίθεση, φαίνεται να στέκεται στην πλευρά της ύλης και του συνηθισμένου χρόνου, με την άχρονη, αντικειμενική ψυχή να στέκεται στην άλλη (συμπληρωματική) πλευρά.
Επιπλέον, αν και δεν έχω αντίρρηση να δεχτώ την ύπαρξη σχετικά σταθερών ψυχικών περιεχομένων που επιζούν του προσωπικού εγώ, πρέπει πάντα να έχουμε υπόψιν ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε τι είναι αυτά τα περιεχόμενα «καθαυτά». Μπορούμε μόνο να παρατηρήσουμε την επίδρασή τους σε άλλους ζωντανούς ανθρώπους, των οποίων το πνευματικό επίπεδο και το προσωπικό ασυνείδητο επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αυτά τα περιεχόμενα εκδηλώνονται πραγματικά [8]. Ο καθοριστικός θαυμασμός του συγγραφέα για την εκδήλωση και τις εκφράσεις της δικής του «anima» μπορεί κάλλιστα να είναι ο λόγος για τον οποίο παραμένει προσκολλημένος στις τριάδες και ποτέ δεν προχωρά μέχρι τη τετραδικότητα.
Ανεξάρτητα από οποιαδήποτε δικαιολογημένη κριτική, εντούτοις, μπορούμε άλλη μια φορά να επιβεβαιώσουμε από την αυθόρμητη εκδήλωση του ασυνείδητου αυτού του συγγραφέα ότι η έννοια της «συχνότητας» μπορεί να συγκριθεί ψυχολογικά με το ζευγάρι των αντιθέτων συνειδητό-ασυνείδητο, αν και η συνηθισμένη έννοια του χρόνου δεν θα θεωρηθεί ως δεδομένη. Φυσικά, λογικά είναι δύσκολο να γίνει κατανοητό γιατί οι συχνότητες ή οι μάζες πρέπει να έχουν οποιοδήποτε συσχέτιση με το επίπεδο συνείδησης. Και δεν υπάρχει βέβαια καμία άμεση σύνδεση ανάμεσα στα φυσικά δεδομένα της συχνότητας ή της μάζας και τη συνείδηση: Μια γρήγορη φυσική διαδικασία εξελίσσεται χωρίς τη συνείδηση ακριβώς όπως μια αργή, και ένα βαρύ άτομο έχει ακριβώς την ίδια συνείδηση με ένα ελαφρύ. Αλλά αυτές οι συσχετίσεις ιδεών μεταξύ του επιπέδου συνείδησης και της συχνότητας, μεταξύ του διπλού διαχωρισμού των φασματικού γραμμών ή του διαχωρισμού ισοτόπων και του διπλασιασμού ενός ψυχικού περιεχομένου με την ανάπτυξη συνείδησης, όλες εμφανίστηκαν άμεσα και αυθόρμητα. Αυτό το γεγονός είναι παρόμοιο με τον τρόπο με τον οποίο η σύνδεση μεταξύ της συχνότητας και των ενεργειακών επιπέδων στη φυσική, που δεν θα μπορούσε να γίνει κατανοητή λογικά a priori, βρέθηκε απλά να υπάρχει στη φύση.
Είναι δύσκολο να διαμορφώσουμε περαιτέρω οριστικά συμπεράσματα από το υλικό που έχουμε. Κι όμως όλα φαίνεται να οδηγούν σε μια βαθύτερη αρχετυπική αντιστοιχία των συμπληρωματικών ζευγαριών των αντιθέτων:
Από την ψυχολογική άποψη, οι φυσικοί νόμοι φαίνονται να είναι μια «προβολή» των αρχετυπικών συσχετίσεων των ιδεών, ενώ τις θεωρούμε από τα έξω, ακόμη και η περίπτωση της φυσικής του μικρόκοσμου θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αρχετυπική, αν και με την «αντανάκλασή» της στο ψυχικό μέρος να αποτελεί μια απαραίτητη προϋπόθεση για τη δυνατότητα αντίληψης.
Περιληπτικά, μπορούμε να ερμηνεύσουμε το υλικό που δίνεται ως εξής: Το ασυνείδητο εκτελεί αυθόρμητα μια προβολή του ενός συμπληρωματικού ζευγαριού των αντιθέτων επάνω στο άλλο, με το ενεργειακό επίπεδο ή το μαζικό αριθμό από τη μία πλευρά να αντιστοιχεί συμβολικά στο επίπεδο της συνείδησης από την άλλη.
Τι είναι άραγε αυτό που βρίσκεται στην ουσία της κατάστασης που περιγράφεται από τον όρο συμπληρωματικότητα που κάνει κάποιον να πρέπει να περιοριστεί στην αντίληψη της συμβατότητας των δύο πτυχών της πραγματικότητας που αρχικά φαίνονται αντιφατικές, χωρίς καμία θεώρηση πραγμάτων ή διαδικασιών στο χώρο και στο χρόνο, που να είναι αντικειμενικές- δηλ., ανεξάρτητες από τη μέθοδο με την οποία παρατηρούνται [9]; Αυτό είναι δυνατό μόνο μέσω ενοποιώντας τα σύμβολα, ο ρόλος των οποίων στη φυσική διαδραματίζεται από αφηρημένες μαθηματικές συναρτήσεις.
4. Η ΕΝΕΡΓΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΤΕΤΡΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ.
Σύμφωνα με την άποψη που παρουσιάζεται εδώ, η τετραδικότητα δε θα ήταν αποτελεσματική στη φυσική, αλλά θα οριζόταν βεβαίως σε σχέση με την πληρότητα θεμελιωμένη από τη φυσική και την ψυχολογία στο μέτρο που το συμπληρωματικό ζευγάρι των αντιθέτων της φυσικής επανεμφανίζεται απεικονισμένο στην ψυχική σφαίρα. Θα ήταν κατανοητό, και μου φαίνεται στην πραγματικότητα εύλογο, ότι θα μπορούσαν να υπάρχουν φαινόμενα στα οποία ολόκληρη η τετραδικότητα διαδραματίζει έναν κρίσιμο ρόλο, και όχι μόνο το φυσικό και το ψυχικό ζευγάρι των αντιθέτων. Με τέτοια φαινόμενα, δεν θα ήταν δυνατό να δοθεί ένα ορισμός με νόημα σε εννοιολογικές διαφορές όπως αυτή μεταξύ του «φυσικού» και του «ψυχικού» (όπως είναι επίσης η περίπτωση με τα ατομικά φαινόμενα, όπου η διάκριση μεταξύ του «φυσικού» και του «χημικού» συχνά χάνει την έννοιά της).
Δεν είμαι ακόμα σε θέση να πω τίποτα που θα μπορούσε να είναι επαρκώς ουσιώδες, αλλά εντούτοις, ταυτόχρονα συνοψίζοντας και κοιτάζοντας μπροστά θα επιθυμούσα να διατυπώσω δύο όνειρα που πηγαίνουν μαζί, στα οποία η τετραδικότητα εμφανίζεται χαρακτηριστικά. Τα όνειρα συνέβησαν μέσα σε ένα διάστημα τεσσάρων ημερών στα μέσα του Μαρτίου [10] αυτού του έτους, όταν τερματίστηκε λίγο πολύ η εργασία μου για τον Kepler. Θα περιγράψω τώρα αυτά τα όνειρα λεπτομερώς:
Όνειρο 1.
Ο πρώτος μου δάσκαλος φυσικής εμφανίζεται και λέει: «Η μεταβολή στο διαχωρισμό της θεμελιώδους κατάστασης του ατόμου υδρογόνου είναι ουσιαστική. Τόνοι (αποχρώσεις) από ορείχαλκο είναι χαραγμένοι σε μια μεταλλική πλάκα». Ύστερα πηγαίνω στο Gottingen.
Όνειρο 2.
(Επτά εικόνες στη σειρά. Δεν υπάρχουν ομιλίες μέχρι τέλους οπότε είμαι αυτός που μιλά.)
Εικόνα 1. Μια γυναίκα έρχεται με ένα πουλί, το οποίο γεννά ένα μεγάλο αυγό.
Εικόνα 2. To αυγό χωρίζεται σε δύο.
Εικόνα 3. Πηγαίνω πιο κοντά και παρατηρώ ότι έχω στο χέρι μου ένα άλλο αυγό, με μπλε κέλυφος.
Εικόνα 4. Διαιρώ αυτό το τελευταίο αυγό στα δύο. Ως εκ θαύματος, παραμένουν ολόκληρα, και τώρα έχω δύο αυγά με μπλε κελύφη.
Εικόνα 5. Τα τέσσερα αυγά αλλάζουν στις ακόλουθες μαθηματικές εκφράσεις:
Εικόνα 6. Αυτό δίνει τον τύπο
Εικόνα 7. Λέω, «Όλη η παράσταση ισούται με eiδ, και αυτό είναι ένας κύκλος». Ο τύπος εξαφανίζεται, και ένας κύκλος εμφανίζεται.
[Αυτό είναι ένα παράδειγμα του μοναδιαίου μιγαδικού κύκλου που λείπει από το αρχικό κείμενο. Εδώ, το γράμμα δ έχει αντικατασταθεί με το γράμμα t, χωρίς καμία απώλεια της γενικότητας.]
Όσον αφορά το Όνειρο 1, ανήκει προφανώς σε εκείνη την ομάδα ονείρων που έχουν να κάνουν με το διαχωρισμό μιας φασματικής γραμμής ή ενός ενεργειακού επιπέδου σε μια δυάδα. Αλλά έχει ορισμένα γνωρίσματα που δεν ήταν παρόντα σε άλλα όνειρα αυτού του είδους. Καταρχήν, υπάρχει μια αλλαγή (σ.τ.μ. ενεργειακή μεταβολή) στο διαχωρισμό, ο οποίος στη φυσική είναι δυνατός μόνο με τη βοήθεια ηλεκτρομαγνητικών πεδίων δύναμης. Αυτό αντιστοιχεί στην ψυχική σφαίρα με μια παρέμβαση της συνείδησης (που το Όνειρο 2 επιβεβαιώνει). Το άτομο του υδρογόνου είναι το απλούστερο από όλα, καθώς γύρω από το θετικά φορτισμένο ατομικό πυρήνα περιφέρεται ένα μόνο αρνητικό ηλεκτρόνιο. Κατά συνέπεια αντιπροσωπεύει επίσης το απλούστερο «πολικό αντίθετο». Επιπλέον, το «πρωτόνιο», όντας ο ελαφρύτερος ατομικός πυρήνας, είναι η δομική μονάδα για όλους τους άλλους βαριούς πυρήνες. Ως εκ τούτου το «π», το ποιο σημαίνει φυσικά «πρώτος», οδηγεί κοσμογονικά στην αρχή. Οι κοσμογονικές εικόνες συνδέονται πάντα με τη διαδικασία απόκτησης συνείδησης. Το μεταλλικό πιάτο δεν είναι καθαυτό ένα σύμβολο και αντιπροσωπεύει τον υλικό φυσικό κόσμο (physis) σε μια σχετικά σταθερή μορφή. Αρχικά είχε υποτεθεί ότι υπήρχαν 7 μέταλλα (καθώς επίσης και 7 πλανήτες). Στο Όνειρο 2 υπάρχουν 7 εικόνες. Οι τόνοι, μέσω της αντίθεσης, χρησιμεύουν πολύ καλά ως σύμβολα. Με τη σύνδεσή τους με τη μουσική των σφαιρών, (ήμουν αφοσιωμένος πολύ στον Kepler τότε), έχουν έναν κοσμικό χαρακτήρα. Σαν ακουστικό φαινόμενο, ανήκουν επίσης στη «physis», έτσι είναι ένα σύμβολο που ενώνει τη φύση και την ψυχή. Για μένα εμφανίζονται να είναι ακριβώς αυτό που σημαίνει «αρχέτυπα». Εάν ερμηνεύουμε τον «ορείχαλκο» σαν «aere perennius», δηλ., ακατάλυτος- άχρονος, το όνειρο λέει ότι τα αρχέτυπα αποτυπώνουν επίσης την ταυτότητά τους στην ύλη, έτσι ώστε η φύση και η ψυχή σχηματίζουν μια αδιαίρετη σχέση. Αλλά αυτό φαίνεται να είναι μια συνέπεια της αλλαγής στο διαχωρισμό της θεμελιώδους κατάστασης (αρχική κατάσταση). Μια προσπάθεια θα γίνει να βεβαιώσουμε την άποψη ότι τα ψυχικά περιεχόμενα, κι επομένως τα αρχέτυπα, επίσης, αλλάζουν μόνο και μόνο με την παρατήρηση, δηλ., με το αποτέλεσμα μιας παρέμβασης εκ μέρους της ανθρώπινης συνείδησης. Σε σχέση με τα αρχέτυπα, πρόκειται για μια «κοσμική μετατόπιση της ασυνείδητης εικόνας του κόσμου», γεγονός στο οποίο ο C.G. Jung έχει αναφερθεί εκτεταμένα [11]. (βλ. τι λέγεται εδώ στο τέλος του 2ου μέρους για την αλλαγή στην έννοια της ενέργειας). Το να προσθέσουμε σε αυτό μια αυθόρμητη μεταβολή των αρχέτυπων μου φαίνεται ούτε πολύ ικανοποιητικό ούτε ουσιαστικό. Η αντικειμενική (ανεξάρτητη από την προσωπική) πρόταση του Ονείρου 1 φαίνεται να δείχνει, επομένως, ότι η ανάπτυξη της ανθρώπινης συνείδησης, ιδιαίτερα μέσω της σύγκλισης της μικροφυσικής με άλλες αρχετυπικές έννοιες, έχει οδηγήσει σε μια κατάσταση στην οποία η φύση και η ψυχή είναι αδιαχώριστα συνδεμένες «αρχετυπικά». Έτσι πηγαίνω στο Gottingen, ένα μέρος όπου καλλιεργείται όχι μόνο η φυσική αλλά επίσης πολλή σημαντική εργασία στα μαθηματικά.
Ο στενός δεσμός μεταξύ του Ονείρου 1 και του Ονείρου 2 είναι προφανής, με την έννοια ότι η Εικόνα 2, με τα δύο αυγά που εμφανίστηκαν αυθόρμητα [12] μπορεί να ερμηνευθεί ως η «θεμελιώδης κατάσταση» όπου μία «θεμελιώδης» αλλαγή συμβαίνει μέσω της παρέμβασης του «εγώ» στις Εικόνες 3 και 4. Αυτή η αλλαγή συνίσταται στην εμφάνιση της τετραδικότητας, η οποία συμβαίνει μέσω της αντανάκλασης της δυαδικότητας. Με αυτήν την έκβαση, το Όνειρο 2 υπερβαίνει το Όνειρο 1. Στην πραγματικότητα, το Όνειρο 2 αντιστοιχεί πλήρως στο «Αξίωμα της Maria Prophetissa» [13]: Το ένα γίνεται δύο, τα δύο γίνονται τρία, και από το τρίτο προέρχεται το Ένα ως τέταρτο. Το προαναφερθέν τελευταίο συμβαίνει σε μένα χαρακτηριστικά μέσω των μαθηματικών. Ο τύπος
είναι από μαθηματική άποψη σωστός, και στην αναπαράσταση των μιγαδικών αριθμών μέσω των αποστάσεων eiδ, δηλ., ένας αριθμός που βρίσκεται πάντα στο μοναδιαίο κύκλο (τον κύκλο με ακτίνα 1). Εάν το δ πάρει το οποιοδήποτε επιθυμητό μέγεθος, το eiδ αντιπροσωπεύει πραγματικά έναν κύκλο.
Η φανταστική μονάδα i =
-1 είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο δεδομένου ότι δεν περιλαμβάνεται στους συνηθισμένους αριθμούς. Η εισαγωγή αυτού του συμβόλου δίνει σε πολλά μαθηματικά θεωρήματα μια απλή και διακριτή μορφή. Σε αυτό το όνειρο έχει την άρρητη λειτουργία της ένωσης των ζευγαριών των αντιθέτων και της παραγωγής έτσι της ολότητας.
Χωρίς να εισέλθουμε σε μαθηματικές λεπτομέρειες, πρέπει εντούτοις να τονίσω εδώ ότι δεν μπορώ να αναγνωρίσω μιαν αντίθεση μεταξύ μιας μαθηματικής και μιας συμβολικής περιγραφής της φύσης, δεδομένου ότι για μένα η μαθηματική αναπαράσταση είναι μια κατ’ εξοχή συμβολική περιγραφή. [14]
Είναι πολύ μακρινό για μένα να θεωρήσω πως είμαι σε θέση να δώσω μια «ερμηνεία» των δύο ονείρων. Στην πραγματικότητα, αισθάνομαι ότι οποιαδήποτε τέτοια ερμηνεία θα απαιτούσε την περαιτέρω πρόοδο σε όλες τις επιστήμες. Ο αποφασιστικός ρόλος που διαδραματίζεται από τα μαθηματικά σύμβολα στην παραγωγή του «Ενός» στο Όνειρο 2 φαίνεται επίσης να προτείνει ότι η ενοποιός δύναμη του μαθηματικού συμβολισμού βρίσκεται μακριά από το να έχει εξαντληθεί. Στην πραγματικότητα, θα αποτολμούσα να πω ότι πηγαίνει πέρα από τη φυσική από αυτή την άποψη.
Σύμφωνα με τους δικούς της ορισμούς, η φυσική πρέπει να αναπαριστά την τακτικότητα στη φύση με εννοιολογικούς όρους και πρέπει έτσι να στρέφει την προσοχή της σε αυτό που μπορεί να επαναληφτεί και να μετρηθεί ποσοτικά. Ως συνέπεια αυτού του περιορισμού που βρίσκεται στην ουσία της φυσικής, οτιδήποτε έχει ένα συναισθηματικό τόνο έγκειται στην υποκειμενική κρίση, και το συναίσθημα βρίσκεται στην άλλη πλευρά- την ψυχολογική- και επιπλέον, από αυτήν τη ρίζα προκύπτει η στατιστική φύση των δηλώσεών της, φύση η οποία, ειδικά με τις ατομικές διαδικασίες, πρέπει βασικά να απαλλαγεί από οποιαδήποτε εκτίμηση μεμονωμένων περιπτώσεων (εκτός από μερικές εξαιρέσεις). Αυτό δεν είναι θέμα κάποιας ανεπάρκειας της κβαντικής θεωρίας στα πλαίσια της φυσικής [15] αλλά μιας ανεπάρκειας της φυσικής μέσα στη ζωή συνολικά.
Τα μαθηματικά, από την άλλη, έχουν όχι μόνο μια ποσοτική πλευρά αλλά και μια ποιοτική, η οποία έρχεται στο προσκήνιο, για παράδειγμα, στη θεωρία των αριθμών και στην τοπολογία. Έννοιες που δημιουργούνται από τα μαθηματικά, όπως οι επιφάνειες του Riemann, χρησιμοποιούνται πολύ καλά σε μια συμβολική αναπαράσταση της σχετικοποίησης της έννοιας του χρόνου που συνδέεται με την αναπτυσσόμενη συνείδηση του νέου σημείου εστίασης που περιγράφεται ως το «εγώ». Είναι, εντούτοις, πέρα από το σκοπό αυτού του δοκιμίου να εντρυφήσει στα προβλήματα που έχουν να κάνουν με τη συμβολική ένωση του μοναδικού με το γενικό.
Από τη σκοπιά της τάσης να ενοποιήσουμε την εικόνα του κόσμου, φαίνεται ευχάριστο ότι συνδέσεις αρχίζουν να διαμορφώνονται σε ένα σφαιρικό πλαίσιο που έχει τόσο διευρυνθεί ώστε να περιλαμβάνει το μύθο των Διόσκουρων από τη μία πλευρά και το διπλό διαχωρισμό των φασματικών γραμμών και το χωρισμό των ισοτόπων από την άλλη.
*Concretism: “Με αυτό εννοώ μια παραδοξότητα στη σκέψη και στο συναίσθημα που αποτελεί την αντίθεση της αφαίρεσης. (Jung, [1921] 1971: par. 696)... [http://www.statemaster.com/encyclopedia/Attitude-(psychology)]
** Π.χ. οι Διόσκουροι, στους οποίους ο Pauli αναφέρεται στο τέλος του δοκιμίου.
[1] Psychologie und Alchemie, 1944, σελ. 437, παρ. 430-32.
[2] Das Geheimnis der goldenen Blüte, Eine chinesisches Lebensbuch, σελ. 139. Μετ. Baynes, 1931, σελ. 51-53.
[3] Ο όρος multiplicatio σημαίνει την τάση μιας ψυχικής κατάστασης που επαναλαμβάνεται ή γίνεται πιο διαδεδομένη, γεγονός που μπορεί να συμβεί σε μια στιγμή όταν τα αντίθετα ενός ζευγαριού είναι εξίσου ισορροπημένα. Σήμερα ξέρω ότι αυτό το φαινόμενο αναφέρεται συχνά στη δυτική αλχημεία . Το συνάντησα για πρώτη φορά τυχαία στο κείμενο του goldenen Blüte [χρυσό λουλούδι] που μεταφράστηκε από τον Wilhelm (1η εκδ. 1929, σελ. 142): Το βιβλίο του επιτυχημένου διαλογισμού (Ying Kuan Ching) λέει: Ο ήλιος βυθίζεται στο Μεγάλο Νερό και μαγικές εικόνες δέντρων σε σειρές εμφανίζονται. Η δύση του ήλιου σημαίνει ότι στο Χάος… δημιουργούνται θεμέλια: Αυτή είναι η συνθήκη χωρίς πολικά αντίθετα (wu chi) [Baynes μετ., σελ. 55]. Υπάρχει επίσης μια αναφορά εδώ στο εξάγραμμα του Ι Ching για την αναταραχή (ή τη βροντή = Chen). Τα σχόλια σχετικά με αυτό το εξάγραμμα είναι μεγάλης σημασίας για το συμβολισμό της συχνότητας υπό συζήτηση εδώ. Ο όρος multiplicatio περιγράφεται στα σχόλια «Η αναταραχή προειδοποιεί τον καθένα από εκατό μίλια τριγύρω».
[4] Δείτε στο μυθιστόρημα «Το κτήνος στη ζούγκλα» του Henry James [1843-1916], όπου υπάρχει μια σύγκριση μεταξύ της «άγνωστης γυναίκας» και της τίγρης που περιπλανιέται στη ζούγκλα. Η τίγρη είναι ριγωτή.
[5] Αυτή η αξίωση μπορεί να απαιτεί μιαν εξήγηση: Όταν αντικείμενα με τέτοιες ρίγες (σ.τ.μ. γραμμές ή λωρίδες) εμφανίζονται στα όνειρα, προκαλούν συναγερμό. Αυτό που φοβόμαστε είναι ο «διαχωρισμός» σε ένα ζευγάρι αντιθέτων, σε ακραίες περιπτώσεις είναι ο φόβος του θανάτου. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο θάνατος εμφανίζεται ως αποσύνθεση σε ένα ζευγάρι αντιθέτων. Αλλά αυτό που φοβόμαστε πραγματικά δεν είναι τα «πολικά αντίθετα» καθαυτά αλλά ακριβώς μια πάρα πολύ ισχυρή «ένταση των ταλαντώσεων». Βλ. το «φόβο» στα παραπάνω σχόλια στα σύμβολα του Ι Ching «Chen» (κεραυνός) [δείτε στον Wilhelm, τόμος 1, εξάγραμμα 51].
[6] C. G. Jung, " Der Geist der Psychologie" [Το πνεύμα της ψυχολογίας], Eranos Jahrbuch 1947 [1946], ιδιαιτ. κεφ. 6, [σελ. 428-40]. Ο Jung ερμηνεύει την πολλαπλή φωτεινότητα ως «φαινόμενα μικρής συνείδησης» συνδεμένα με τα αρχέτυπα. Μου φαίνεται ότι ταιριάζει με τη δεύτερη εκδοχή των ριγών- συγκεκριμένα, ότι η «anima» μπορεί να εμφανιστεί ως η κατώτερη λειτουργία που μολύνεται από το συλλογικό ασυνείδητο και επίσης ως ο μυστικός φορέας αυτής της «πολλαπλής φωτεινότητας». (Προσωπική εμπειρία από όνειρα: Η «anima» εμφανίζεται σαν Κινέζα γυναίκα. Επιπλέον, υπάρχει αναφορά σε «κουκουβάγιες» στα όνειρα, ως ιερά πουλιά που μπορούν να δουν στο σκοτάδι, ή ένα «Grottenolm» εμφανίζεται.)
Χρονολογικά, πρέπει να επισημάνω ότι η δεύτερη εκδοχή των ριγών είναι μια πιο πρόσφατη εκδοχή στο δοκίμιο που αναφέρεται από τον C. G. Jung, ενώ έχω εξοικειωθεί με την πρώτη εκδοχή για πολύ καιρό.
[7] Αυτόθι, σελ. 457.
[8] Στο μυθιστόρημά του «Ο χρόνος πρέπει να έχει μια στάση», ο Α. Huxley [1894-1963] περιγράφει ένα ενδιαφέρον νοητικό πείραμα με το πνεύμα ενός νεκρού. Σε μια συγκέντρωση πνευματιστών, προκαλεί την πιο δυσάρεστη εμπειρία στο ότι τα mediums παρανοούν τα πάντα και διαστρεβλώνουν τι θέλει πραγματικά αυτό το πνεύμα να πει.
[9] Αυτή η κατάσταση ισχύει όχι μόνο για τη συμβατότητα της εφαρμογής συγκεκριμένων εννοιών όπως «κύμα» και «σωματίδιο» στη φυσική, που προσεγγίζονται μέσω της κατανόησης των βασικών περιορισμών της δυνατότητας δοκιμής τους με τις μετρήσεις, αλλά και για τη συμβατότητα των ψυχολογικών εννοιών όπως η «ζωή» και η «ψυχή» με την αποδοχή της μόνιμης ισχύος των φυσικών νόμων οπουδήποτε φυσικές μετρήσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν. Όσον αφορά τη φυσική, η αιτιοκρατική προσέγγιση έχει εγκαταλειφθεί, και δεν υπάρχει πλέον οποιοσδήποτε λόγος να διατηρηθεί μια βιταλιστική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία η ψυχή θα μπορούσε ή θα έπρεπε να «παραβιάσει» τους φυσικούς νόμους. Πολύ περισσότερο φαίνεται να είναι ένα ουσιαστικό μέρος της «κοσμικής αρμονίας» ότι οι φυσικοί νόμοι αφήνουν αρκετό χώρο για τη δυνατότητα μιας διαφορετικής προσέγγισης και μεθόδου παρατήρησης (βιολογία και ψυχολογία) οπότε η ψυχή μπορεί να πετύχει όλα τα «Αντικείμενά» της χωρίς παραβίαση των φυσικών νόμων.
Αυτή η βασική τοποθέτηση, σύμφωνα με την οποία η αιτιοκρατική (μηχανιστική) και η βιταλιστική προσέγγιση μπορούν να ερμηνευθούν ως συμπληρωματικά λάθη, είναι συνολικά ασυμβίβαστη με την ιδέα που εκφράζεται από τον C.G. Jung (Der Geist der Psychologie) [το πνεύμα της ψυχολογίας], Eranos Jahrbuch 1947 [1946], σελ. 415 στο ότι η ψυχή παραβιάζει το νόμο της εντροπίας στη φυσική. Ο νόμος της εντροπίας δεν παρουσιάζει κανένα πρόβλημα στην παραπάνω προσέγγιση επειδή και μόνο η θερμοδυναμική επιτρέπει ρητά και προωθεί τη δυνατότητα μιας μετάβασης από αποδιοργανωμένες σε οργανωμένες καταστάσεις σε ένα υποσύστημα, εάν μια αντισταθμιστική αύξηση στην εντροπία (δηλ., αύξηση στην αποδιοργάνωση) πραγματοποιείται συγχρόνως έξω από το σύστημα.
Σε όλες τις διαδικασίες της ζωής, οι γνωστές φυσιολογικές μεταβολικές διαδικασίες της καύσης της τροφής είναι περισσότερο από επαρκείς να εγγυηθούν τη συμβατότητα της συνολικής ισορροπίας της εντροπίας με την αύξηση στη γενική εντροπία που απαιτείται από το 2ο νόμο της θερμοδυναμικής.
[10] Στις εμπειρίες μου, τα όνειρα στα οποία ο συμβολισμός της τετραδικότητας και ειδικά η γέννηση κάτι νέου διαδραματίζουν ένα κρίσιμο ρόλο εμφανίζονται συνήθως κατά την διάρκεια των ισημεριών, δηλ., στο τέλος Μαρτίου ή Σεπτεμβρίου. Αυτά τα δύο όνειρα είναι τυπικά «όνειρα ισημεριών». Για μένα οι δύο ισημερίες είναι χρόνοι σχετικής ψυχικής αστάθειας, η οποία μπορεί να φανερωθεί και αρνητικά και θετικά (δημιουργικά).
[11] βλ. Psychologie und Alchemie [1944], σελ. 181.
[12] Για τα αυγά, αυτόθι, σελ. 277-78 [παράγραφοι 304-6].
[13] Βλ. αυτόθι, σελ. 41 [παρ. 26].
[14] Πιστεύω στην ακρίβεια του ακόλουθου ψυχολογικού ορισμού: Καθένας για τον οποίο τα μαθηματικά σύμβολα έχουν συμβολική ισχύ έχει ένα χάρισμα στα μαθηματικά.
[15] Μερικοί παλαιότεροι φυσικοί έχουν αυτήν την άποψη, αλλά η πλειοψηφία, συμπεριλαμβανομένου κι εμού, δεν την δέχεται.
===================================================================
Μπορείτε να κατεβάσετε το κείμενο από Εδώ.
ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ «ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ »: Από το βιβλίο Atom and Archetype.
Κύμα, ηλεκτρικό δίπολο, θερμοηλεκτρισμός, μαγνητισμός, άτομο, τροχιές ηλεκτρονίων, ατομικός πυρήνας, ραδιενέργεια.
Όπως απαιτεί η λογική, επιστημονική προσέγγισή μου, αυτά τα όνειρα μού φάνηκαν αρχικά δυσάρεστα- στην πραγματικότητα, μια προσβολή της επιστημονικής ορολογίας. Επιπλέον, θεώρησα την εμφάνιση αυτού του συμβολισμού στα όνειρά μου ως αποτέλεσμα της προσωπικής ιδιοσυγκρασίας, χαρακτηριστικής ενός φυσικού, και δεν ήλπισα ποτέ ακόμη και στο ελάχιστο ότι θα ήμουν σε θέση να κοινωνήσω την ιδιαίτερη εμπειρία που φανερώνεται στα όνειρα αυτού του είδους σε οποιουσδήποτε ψυχολόγους του περιβάλλοντός μου, γιατί δεν είναι βεβαίως φυσικοί.
Αργότερα, εντούτοις, αναγνώρισα την αντικειμενική φύση αυτών των ονείρων ή φαντασιών δηλ., το γεγονός ότι είναι κατά ένα μεγάλο μέρος ανεξάρτητα από το φυσικό πρόσωπο. Αυτό που με εξέπληξε αρχικά ήταν η ομοιότητα του πνεύματος που κυριαρχεί τόσο στα όνειρά μου όσο και στις φυσικές πραγματείες του 17ου αιώνα, ιδιαίτερα στον Kepler, όπου οι επιστημονικοί όροι και οι έννοιες ήταν ακόμα σχετικά μη αναπτυγμένες και οι φυσικές θεωρήσεις και ιδέες ήταν διανθισμένες με συμβολικές έννοιες. Δεύτερον, μπορούσα να δω ορισμένες αντιστοιχίες μεταξύ του περιεχομένου των ονείρων μου και των γραφικών εννοιών των ερασιτεχνών της επιστήμης, ειδικά εκείνων με μια φτωχή εκπαίδευση και αδύνατες κριτικές δεξιότητες, οι οποίοι δεν εμποδίζονται από περιορισμούς εκ μέρους της συνείδησης που ειδάλλως θα μπορούσαν να επηρεάσουν την αφέλεια των φαντασιών. Κατά συνέπεια αναγκάστηκα βαθμιαία να αναγνωρίσω ότι τέτοιες φαντασίες ή όνειρα δεν είναι ούτε χωρίς νόημα ούτε αυθαίρετα αλλά μάλλον περιέχουν κάποιο «δεύτερο νόημα» των όρων που χρησιμοποιούνται. Αυτό μου φαίνεται σήμερα άπλετη απόδειξη του γεγονότος ότι το είδος της φαντασίας που ονομάζω «φυσική υποβάθρου» είναι αρχετυπικής φύσης. Αλλά οποιαδήποτε προσπάθεια να αποκαλυφτεί με μια ψυχολογική ερμηνεία, βασισμένη στην ιδέα του συλλογικού ασυνείδητου, δεν πρέπει να πέσει στην παγίδα να υποθέσει ότι τα προϊόντα της φυσικής υποβάθρου είναι άμεσα συγκρίσιμα με ένα καλά διατυπωμένο δόγμα των επιστημονικών αληθειών. Από την άποψη της σύγχρονης επιστήμης, η μορφή της φαντασίας υπό συζήτηση πρέπει σίγουρα να ιδωθεί ως επιστροφή σε ένα αρχαϊκό στάδιο. Επιπλέον, η διαίσθησή μου είναι ότι η καθαρά ψυχολογική ερμηνεία κατανοεί μόνο το μισό από το θέμα. Το άλλο μισό είναι η αποκάλυψη της αρχετυπικής βάσης των όρων που εφαρμόζονται πραγματικά στη σύγχρονη φυσική. Αυτό που η τελική μέθοδος παρατήρησης πρέπει να δει στην παραγωγή της «φυσικής υποβάθρου» μέσω του ασυνείδητου του σύγχρονου ανθρώπου είναι μια κατεύθυνση του στόχου προς μια μελλοντική περιγραφή της φύσης που περιλαμβάνει εξίσου τη φύση και την ψυχή, ένα είδος περιγραφής που προς το παρόν βιώνουμε σε μια προεπιστημονική μόνο φάση. Για να επιτύχουμε μια τέτοια ομοιόμορφη περιγραφή της φύσης, φαίνεται ότι είναι ουσιαστικό να υπάρξει πρόσβαση στο αρχετυπικό υπόβαθρο των επιστημονικών όρων και των εννοιών.
Στην ακόλουθη περίληψη, θα προσπαθήσω να εξηγήσω πώς ένας φυσικός, σαν συνεπεία αυτής της προσέγγισης, μεταφέρεται αναπόφευκτα από αυτό το υπόβαθρο στο πεδίο της ψυχολογίας. Καθώς θεωρώ τη φυσική και την ψυχολογία ως συμπληρωματικά είδη εξέτασης, είμαι σίγουρος ότι υπάρχει ένας εξίσου έγκυρος τρόπος που πρέπει να οδηγήσει τον ψυχολόγο «εκ των όπισθεν» (συγκεκριμένα, μέσω της έρευνας των αρχέτυπων) στον κόσμο της φυσικής.
2. Η ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΜΙΑΣ ΦΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΣΕ ΔΥΟ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΚΑΙ Ο ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΕΝΟΣ ΧΗΜΙΚΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ ΣΕ ΔΥΟ ΙΣΟΤΟΠΑ ΣΑΝ ΜΟΤΙΒΑ ΟΝΕΙΡΩΝ.
Ως παράδειγμα της φυσικής υποβάθρου, θα συζητήσω ένα μοτίβο που εμφανίζεται τακτικά στα όνειρά μου- συγκεκριμένα, τη λεπτή υφή, και ιδιαίτερα τη διπλή δομή των φασματικών γραμμών και το διαχωρισμό ενός χημικού στοιχείου σε δύο ισότοπα.
Επιτρέψτε μου να αρχίσω με μερικές εξηγήσεις για τους μη φυσικούς των όρων που θα χρησιμοποιηθούν εδώ. Οι συχνότητες των φασματικών γραμμών είναι χαρακτηριστικές και συγκεκριμένες των διάφορων χημικών στοιχείων, που μπορούν έτσι να προσδιοριστούν από τις φασματικές γραμμές που εκπέμπονται από αυτά δηλ., από τις ακριβείς τιμές των συχνοτήτων του φωτός που εκπέμπεται από τα άτομα του σχετικού στοιχείου. Αυτό που συμβαίνει επίσης στη φασματοσκοπία είναι ότι κάτω από την πρόχειρη παρατήρηση- δηλ., με φτωχή ανάλυση- μια φασματική γραμμή εμφανίζεται μονή, ενώ στις συσκευές με μεγαλύτερες δυνατότητες ανάλυσης εμφανίζεται ως διαχωρισμένη, δηλ., αναλυμένη σε δύο ή περισσότερες συνιστώσες με μόνο μια μικρή διαφοροποίηση στον αριθμό των ταλαντώσεων. Στο τελευταίον αιώνα, η φασματοσκοπία εισήγαγε τον όρο «λεπτή υφή», ονομάζοντας τις διαχωρισμένες δομές «δυάδες», «τριάδες», κ.λπ., σύμφωνα με τον αριθμό των συνιστωσών. Ένα γνωστό παράδειγμα μιας τέτοιας δυάδας είναι η κίτρινη «Δ- γραμμή» από το άτομο του νατρίου, η οποία εμφανίζεται πάντα με τη φλόγα του κρυσταλλικού άλατος.
Σύμφωνα με τις σύγχρονες ιδέες (που είναι κρίσιμες για αυτό που τώρα ακολουθεί), η εκπομπή των φασματικών γραμμών συμβαίνει στη μετάβαση του ατόμου από μία κατάσταση σε άλλη. Κάθε μία από αυτές τις καταστάσεις είναι επίσης ένα ενεργειακό επίπεδο, και είναι ένας καθολικός νόμος της φύσης ότι η συχνότητα του φωτός που εκπέμπεται είναι πάντα ακριβώς ανάλογη με τη διαφορά των ενεργειακών τιμών των αρχικών και τελικών καταστάσεων του ατόμου- ένα γεγονός που δεν μπορεί να εξηγηθεί στα πλαίσια της παλαιότερης, κλασσικής φυσικής. Τα ενεργειακά επίπεδα είναι οι χαρακτηριστικές καταστάσεις του ατόμου, και κάθε φασματική συχνότητα αντιστοιχεί τόσο στην ενέργεια ενός σωματιδίου του φωτός (φωτονίου) όσο στην αντίστοιχη διαφορά στις ενεργειακές τιμές ενός ζευγαριού ενεργειακών επιπέδων. Οι δυάδες των φασματικών γραμμών αντιστοιχούν στην περίπτωση όπου ένα από τα δύο σχετικά επίπεδα είναι μονό ενώ το άλλο είναι διπλό (δείτε το σχέδιο κατωτέρω). Η διπλή λεπτή υφή μιας φασματικής γραμμής φανερώνει επίσης το διαχωρισμό μιας ενεργειακά καθορισμένης κατάστασης σε δύο γειτονικές καταστάσεις.
Σε μια ενδιαφέρουσα αντιστοιχία με την καθολική ποσοτική ανάθεση συχνοτήτων φωτός σε ενεργειακά επίπεδα και τις διαφορές τους, τώρα υπάρχει η περίπτωση όπου εκτός από τη διπλή δομή των φασματικών γραμμών, ο διαχωρισμός ισοτόπων εμφανίζεται επίσης ως σχετικό μοτίβο ονείρου. Η λέξη «ισότοπο» (isotope) προέρχεται από τις δύο ελληνικές λέξεις ίσος = ίδιο πράγμα, και τόπος = θέση, και δείχνει στοιχεία που καταλαμβάνουν την ίδια θέση στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων και ως εκ τούτου μοιράζονται τις ίδιες χημικές ιδιότητες. Σύμφωνα με τις σύγχρονες απόψεις της ατομικής δομής, τα ισότοπα έχουν το ίδιο ηλεκτρικό φορτίο του ατομικού πυρήνα και έχουν έτσι την ίδια κατανομή των εξωτερικών ηλεκτρονίων. Γενικά διαφέρουν φυσικά μέσω της μάζας τους (εδώ μπορώ να αφήσω κατά μέρος τη δυνατότητα διάκρισής τους με βάση τις ραδιενεργές ιδιότητες όπως ο χρόνος ζωής, καθώς η διαφοροποίηση μέσω των μαζών του ατομικού πυρήνα δηλ., τα ατομικά βάρη, είναι η συνηθισμένη διαδικασία). Αυτό περιορίζει τη διαχωρισιμότητά τους με ακριβέστερα φυσικά μέσα, από τα οποία η ποικίλη ανίχνευση των ηλεκτρικά φορτισμένων ατόμων από εξωτερικά ηλεκτρικά ή μαγνητικά πεδία είναι η πιο απλή και κατά πολύ η περισσότερο γνωστή. Ο διαχωρισμός των ισοτόπων μ' αυτόν τον τρόπο γίνεται με μια συσκευή γνωστή ως φασματογράφος μάζας, επειδή τα άτομα φωτογραφίζονται σαν γραμμές που μοιάζουν με τις φασματικές γραμμές, αν και φυσικά δεν έχουν καμία σχέση με την εκπομπή φωτός. Ο διαχωρισμός ισοτόπων αντιστοιχεί εδώ- επίσης εξωτερικά- στην ανάλυση μιας γραμμής σε δύο ή περισσότερες γειτονικές συνιστώσες που αντιστοιχούν στις διάφορες τιμές της μάζας των ατόμων. Καθώς η μάζα και η ενέργεια είναι ισοδύναμες, αντί των διάφορων ατομικών βαρών, κάποιος μπορεί να μιλήσει για διαφορετικά ενεργειακά επίπεδα πυρηνικής ύλης (τη δομή της οποίας δε χρειάζεται να αναλύσω σε αυτό το σημείο). Ο διαχωρισμός των ισοτόπων είναι μια σχετικά δύσκολη διαδικασία (που είναι γνωστή μόνο από το 1920 περίπου), και η ανάλυση των φασματικών δυάδων απαιτεί μια σχετικά προηγμένη ανάπτυξη της πειραματικής τεχνικής.
Τώρα που έχει προετοιμαστεί ο δρόμος σε ότι αφορά τις φυσικές έννοιες, επιτρέψτε μου να γυρίσω στα τυπικά γνωρίσματα της ομάδας των ονείρων που θα συζητηθούν. Στα όνειρά μου συνήθως εμφανίζεται κάποια φιγούρα αρχής (που θεωρείται επίσης τέτοια υποκειμενικά από εμένα) ή το σχετικό ειδικό πεδίο της φυσικής για να μου εξηγήσει ότι ο διαχωρισμός μιας φασματικής γραμμής σε μια δυάδα ή- σε άλλες περιπτώσεις- ο διαχωρισμός ενός χημικού στοιχείου σε δύο ισότοπα, είναι θεμελιώδους σπουδαιότητας. Μερικές φορές η αρχή προχωρά να πει ότι πρέπει να συνεχίσω με αυτόν το διαχωρισμό ή ότι μόλις τον ολοκλήρωσα.. Μερικές φορές στο όνειρο μπορώ να δω καθαρά μπροστά μου τη φασματική γραμμή και το διαχωρισμό της, όπως δηλ. μέσω ενός φασματογράφου. Περιστασιακά, η αρχή δίνει επίσης το όνομα του στοιχείου που εκπέμπει τη φασματική γραμμή ή που πρόκειται να διαχωριστεί σε ισότοπα. Αλλά η χημική φύση αυτού του στοιχείου άλλαζε πάντα, και δε διαπίστωσα ποτέ ότι είχε οποιαδήποτε ιδιαίτερη σημασία. Σε ένα πολύ επόμενο στάδιο αυτών των ονείρων, τα χημικά στοιχεία είχαν μερικές φορές ονόματα φαντασίας (βασισμένα σε χώρες ή πόλεις, κάποιες φορές αριθμούς). Αυτό που μου φαίνεται σημαντικό είναι ότι γενικά οι δύο διαχωρισμένες συνιστώσες είναι κατά προσέγγιση της ίδιας ισχύος. Σε ιδιαίτερες περιπτώσεις, κάποια είναι δύο φορές εντονότερη από την άλλη, αλλά δε συμβαίνει ποτέ η μία να επικρατεί και η άλλη να είναι μόνο ένα κατάλοιπο.
Για να βρεθεί το «δεύτερο νόημα» αυτής της ομάδας ονείρων, τι έχουν να πουν- η δήλωσή τους- πρέπει πρώτα να μεταφραστεί σε ουδέτερη γλώσσα, λαμβάνοντας υπόψη τη διάκριση μεταξύ του φυσικού και του ψυχολογικού. Μια μετάφραση αυτής της φύσης περιλαμβάνει πάντα υποθετικά στοιχεία, και οι φυσικές προτάσεις δεν πρέπει να θεωρηθούν τόσο σημαντικές. Θα δούμε πώς αυτό λειτουργεί με το ακόλουθο «λεξικό».
Η «συχνότητα» καθορίζει μια συγκεκριμένη ενεργειακή κατάσταση αφ' ενός, και αφετέρου- ιδωμένη από την άποψη του χρόνου- πρόκειται για μια τακτική επανάληψη.
Ένα «χημικό στοιχείο» είναι ένα αντικείμενο που επίσης αναγνωρίζεται από τις συγκεκριμένες αντιδράσεις του αλλά έχει επίσης την ιδιότητα της μάζας, γεγονός που καθιστά πιθανό έναν περαιτέρω διαχωρισμό. Κατά συνέπεια, η πρόταση του ονείρου θα μπορούσε να γίνει κατανοητή ως εξής: «Θεμελιώδους σπουδαιότητας είναι ο διαχωρισμός μιας συγκεκριμένης ενεργειακής κατάστασης η ενός αντικειμένου με συγκεκριμένες αντιδράσεις σε δύο καταστάσεις ή δύο αντικείμενα με ανάλογες αλλά διαφορετικές αντιδράσεις. Αυτός ο χωρισμός συμβαίνει όχι μόνο με την προσοχή (με «γυμνό οφθαλμό») αλλά μέσω μιας λεπτότερης μορφής παρατήρησης που κατευθύνεται με τη βοήθεια μιας σκόπιμα συνειδητής μεθόδου. Επομένως, είναι άραγε η «κατάσταση» μια φυσική κατάσταση, η δομική μονάδα της ύλης, ή μήπως είναι μια ψυχική κατάσταση, και είναι άραγε το αντικείμενο που αναγνωρίζεται από τις συγκεκριμένες αντιδράσεις ένα υλικό αντικείμενο ή μήπως είναι κάτι ψυχικό- αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «περιεχόμενο».
Άραγε η συστηματική ολοκλήρωση της παρατήρησης γίνεται μέσω της τεχνικής κατασκευής συσκευών ή μήπως με τη βοήθεια μιας μεθοδικά καθοδηγημένης φαντασίας (imaginatio vera non phantastica); Φαίνεται ότι είναι ένα χαρακτηριστικό αυτών των εκδηλώσεων του ασυνείδητου που αφήνει ανοικτές τις απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα. Από «τη σκοπιά του ασυνείδητου», και τα δύο είναι ίδια.
Ένα συγκεκριμένο σημείο αναφοράς μπορεί να ληφθεί από το γεγονός ότι τα όνειρα επιλέγουν πρώτα το ένα και μετά το άλλο χημικό στοιχείο. Ενώ ένα άτομο συγκεκριμένου τύπου- π.χ., ένα άτομο υδρογόνου- αντιπροσωπεύει ένα πλήθος ακριβώς ίδιων αντικειμένων, αυτή η ακριβής ομοιότητα δε φαίνεται ότι υπάρχει με τα ψυχικά αντικείμενα (περιεχόμενα) στα οποία μπορεί να αποδοθεί. Πρόκειται μάλλον για την περίπτωση όπου τα τελευταία μπορούν να θεωρηθούν μοναδικά.
Στη μετάφραση των προτάσεων των ονείρων με μια ουδέτερη γλώσσα, η ενεργειακή προοπτική της έννοιας της συχνότητας, που έχει έρθει στο προσκήνιο μέσω της νέας κβαντικής φυσικής, χρησιμοποιείται περισσότερο από την αρχική έννοια μιας κανονικής χρονικής επανάληψης. Όπως αναφέρθηκε πριν, η σύνδεση των δύο εννοιών είναι πολύ απροσδόκητη- ακόμα και παράλογη- από τη σκοπιά της κλασσικής φυσικής. (Ακόμα θυμάμαι ολοζώντανα το φοβερό σοκ που έπαθα ως φοιτητής εξαιτίας αυτών των γεγονότων και των επιπτώσεών τους. Οι περισσότεροι από τους φυσικούς της γενιάς μου και της προηγούμενης αντέδρασαν με τον ίδιο τρόπο). Χρειάστηκε η επιστήμη όχι λιγότερο από 27 χρόνια να οργανώσει ένα σύστημα εννοιών κατάλληλων για αυτά τα παράδοξα γεγονότα και ωστόσο λογικά ελεύθερων από αντιφάσεις. Έχει φανεί ότι η πηγή των αντιφάσεων που προκύπτουν από τη σύνδεση της ενέργειας και της συχνότητας με απεριόριστες εφαρμογές μέσω των επεξηγηματικών εικόνων βρίσκεται στην προϋπόθεση ότι η ενέργεια σε οποιαδήποτε καθορισμένη στιγμή έχει μια συγκεκριμένη τιμή. Φαίνεται άσκοπο να μιλήσουμε για την τιμή μιας χρονικής περιόδου σε σχέση με ένα χρονικό διάστημα που είναι πιο σύντομο από την ίδια την περίοδο. Όσο μεγαλύτερο το χρονικό διάστημα διαθέσιμο για να καθοριστεί μια περίοδος, τόσο ακριβέστερα η τιμή της καθορίζεται. Μια τέλεια καθορισμένη περίοδος αντιστοιχεί στην οριακή περίπτωση της παρατήρησης κατά τη διάρκεια ενός απείρως μεγάλου χρονικού διαστήματος. Το νέο πράγμα που η σύγχρονη κβαντική φυσική μας έχει διδάξει είναι ότι κάτι ακριβώς ανάλογο ισχύει για την ενέργεια. Η ενέργεια μπορεί να μετρηθεί όλο και με μεγαλύτερη ακρίβεια, όσο μεγαλύτερο είναι το χρονικό διάστημα που είναι διαθέσιμο για αυτήν τη μέτρηση. Είναι άσκοπο να μιλήσουμε για μια τιμή της ενέργειας σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Πώς είναι αυτό συμβατό με τη διατήρηση, δηλ. την αφθαρσία της ενέργειας; Τώρα η ενέργεια στη φυσική είναι, χωρίς εξαίρεση, ακατάλυτη. Δεν μετατρέπεται σε κρυμμένες, μη φυσικές μορφές ενέργειας (όπως «ψυχική ενέργεια,» για παράδειγμα). Εντούτοις, στη φυσική δεν εξετάζουμε ποτέ τον κόσμο συνολικά αλλά μάλλον με υποσυστήματα που παρατηρούνται από τα έξω. Όταν αυτά τα συστήματα επιθεωρούνται από την παρατήρηση, τότε υποβάλλονται στη δράση του παρατηρητή ή στα μέσα της ίδιας της παρατήρησης. Αυτό σημαίνει το εξής: Όσο ακριβέστερα η μέθοδος της παρατήρησης επιτρέπει την επιθεώρηση των χρονικών διαδικασιών στο σύστημα, τόσο δυσκολότερο θα είναι να ανιχνευθεί και να καθοριστεί η ανταλλαγή της ενέργειας μεταξύ του παρατηρητή και του συστήματος που παρατηρείται. Οι ίδιοι οι νόμοι της φύσης καθιστούν αδύνατο να απαλλαγούμε από που οι φυσικοί αποκαλούνε συμπληρωματικότητα της ενέργειας και του χρόνου. Είναι αλήθεια ότι η ενέργεια διατηρείται χωρίς να μπορεί να καταστραφεί, αλλά με μια διαδικασία μέτρησης που καθιστά εφικτό να καθοριστεί η χρονική πρόοδος μιας διαδικασίας, κάποιος δεν ξέρει πόση από την ενέργεια έχει εισέλθει στο παρατηρούμενο σύστημα από έξω ή πόση έχει εξέλθει. Ο νόμος της διατήρησης της ενέργειας ισχύει για τα κλειστά συστήματα, ενώ συστήματα με μια καθορισμένη χρονική εξέλιξη δεν είναι ποτέ «κλειστά». Οι δύο οριακές περιπτώσεις μιας ακριβώς γνωστής ενεργειακής τιμής με απόλυτα άγνωστη χρονική εξέλιξη αφ' ενός και μια ακριβώς γνωστή χρονική εξέλιξη αφ' ετέρου στην πράξη δεν πραγματοποιούνται ποτέ, αλλά μάλλον έχουμε να κάνουμε με μη ακριβείς ενεργειακές τιμές και με ατελώς γνωστές χρονικές διαδικασίες. Ανάλογα με την επιλογή του πειράματος, κάποιος μπορεί να βρεθεί πιο κοντά στη μια ή στην άλλη από τις προαναφερθείσες οριακές περιπτώσεις.
Τα συμπεράσματα της νέας φυσικής έχουν οδηγήσει σε μια θεμελιώδη αλλαγή στη στάση του σύγχρονου ανθρώπου απέναντι στις αρχετυπικές ιδέες που βρίσκονται στη βάση της ύλης και της ενέργειας. Από αμνημόνευτο χρόνο, η ιδέα της ύλης ήταν στενά συνδεμένη με το αρχέτυπο της Μητέρας. Στην αλχημεία, υπήρξε μια ανύψωση της θέσης αυτής της ιδέας δεδομένου ότι στην prima materia ορίστηκε πραγματικά η ιδιότητα του Increatum, το οποίο ο ορθόδοξος Χριστιανισμός είχε αποδώσει αποκλειστικά στο Θεό, ως την αρσενική πνευματική αρχή. Ήταν ο C. G. Jung που επέστησε την προσοχή σε αυτό [1], και κατά τρόπο ενδιαφέροντα, είδε σε αυτό την ψυχολογική βάση για τον υλισμό της σύγχρονης εποχής. Όταν η νέα φυσική, με τις διαδικασίες της ακτινοβολίας και παραγωγής ζευγαριών σωματιδίων, κατέδειξε ότι αυτό που ήταν πρότερα γνωστό ως «υλική ουσία» ήταν στην πραγματικότητα εφήμερο, αυτός ο υλισμός στερήθηκε από τα θεμέλιά του. Αυτή η «ουσία» έχει αντικατασταθεί από το νόμο της διατήρησης της ενέργειας με την έννοια ότι η μάζα και η ενέργεια αναγνωρίζονται ως ανάλογες και ως εκ τούτου ισοδύναμες (αδράνεια της ενέργειας).
Σε σχέση με τη μετάβαση από στατικούς σε δυναμικούς νόμους της φύσης, η ιδιότητα της αφθαρσίας (Increatum) συνδέθηκε τώρα με μια έννοια που είχε προέλθει αρχικά από την αρχαϊκή άποψη του «mana», που ήταν ολοκληρωτικά διαφορετική από την ιδέα της ύλης.
Επ' αυτού, φαίνεται σημαντικό ότι σύμφωνα με την κβαντική φυσική η αφθαρσία της ενέργειας αφ’ ενός- που εκφράζει την άχρονη ύπαρξή της- και η εμφάνιση της ενέργειας στο χώρο και χρόνο αφ' ετέρου αντιστοιχούν σε δύο αντιφατικές (συμπληρωματικές) πτυχές της πραγματικότητας. Στην πραγματικότητα, και οι δύο είναι πάντα παρούσες, αλλά σε μεμονωμένες περιπτώσεις η μία ή άλλη μπορεί να φαίνεται περισσότερο. Οι «μη περιγραφικές» μαθηματικές πράξεις που χρησιμοποιούνται από τη σύγχρονη φυσική αναλαμβάνουν το ρόλο συμβόλων που ενώνουν τα αντίθετα. (Τέτοια σύμβολα είναι πάντα αφηρημένης φύσης στην ψυχολογία, επίσης, ενώ το «περιγραφικός» στην παλιά φυσική θα ήταν ανάλογο με το «concretistic*» στην ψυχολογία. Παρεμπιπτόντως, για μένα ο όρος «περιγραφικός» είναι κατά ένα μεγάλο μέρος σχετικός και είναι απλά ένα θέμα συνήθειας.) Η αντίθεση που προκύπτει εδώ δεν είναι μεταξύ της ύλης («mater») και της δυναμικής («mana»), αλλά μάλλον μεταξύ της αφθαρσίας (ενέργεια) και του χρόνου. Το πρώτο φαίνεται να ανήκει σε μια άχρονη μορφή ύπαρξης που αντιπαραβάλλεται με το χρόνο ως θηλυκή αρχή, παρόμοια με τον τρόπο που, σε ένα αρχαϊκό επίπεδο, η υλική ουσία και η φύσις αντιπαρατίθενται με το πνεύμα και την ψυχή. Η αρχαία ιδέα των πολικών αντιθέτων, όπως τα Κινεζικά Yang και Υin, αντικαθίσταται έτσι στη σύγχρονη σκέψη από την ιδέα των συμπληρωματικών (αμοιβαία αποκλειόμενων) πτυχών των φαινομένων. Λόγω της αναλογίας με τη μικροφυσική, θεωρώ ότι ένα από τα πιο σημαντικά καθήκοντα για το δυτικό μυαλό είναι να μεταφράσει την αρχαία ιδέα στη νέα μορφή στην ψυχολογία επίσης. Θα επιστρέφουμε συχνά σε αυτήν την άποψη.
Η συμπληρωματικότητα στη φυσική, όπως έχω δείξει αλλού, έχει μια πολύ στενή αναλογία με τους όρους «συνειδητό» και «ασυνείδητο» στην ψυχολογία, δεδομένου ότι οποιαδήποτε «παρατήρηση» ασυνείδητων περιεχομένων προϋποθέτει ένα θεμελιωδώς μη προσδιορίσιμο αντίκτυπο εκ μέρους του συνειδητού σχετικά με αυτά τα περιεχόμενα. Ένα «εγώ με πλήρη συνείδηση» (εφικτό από την Ανατολική φιλοσοφία- και πιθανώς δικαιολογημένα- μόνο στο θάνατο) ή, αφ' ετέρου, ένα αντικειμενικό ψυχικό εγώ, που δεν παρατηρείται από καμία υποκειμενική συνείδηση (και ως εκ τούτου δεν επηρεάζεται), αντιστοιχεί σε δύο οριακές περιπτώσεις που δεν μπορούν στην πραγματικότητα να επιτευχθούν. Η παγκοσμιότητα του αντικειμενικού- ψυχικού και η μοναδικότητα της σύγχρονης συνείδησης είναι και τα δύο πάντα παρόντα. Οι συμβολικές εικόνες που ενώνουν αυτήν την αντίθεση είναι γνωστές καθώς φανερώνονται στους μύθους. Με αυτό το ζευγάρι των αντιθέτων, το «αντικειμενικό- ψυχικό» (γνωστό στην ανατολική φιλοσοφία ως «συνείδηση» αλλά στη Δυτική ψυχολογία ως «το συλλογικό ασυνείδητο») αποκτά- ως αποτέλεσμα της τόσο διαδεδομένης υπόστασής του- ένα είδος άχρονης πραγματικότητας, ενώ το «ατομικό εγώ» (η συνείδηση με τη Δυτικής μας ορολογία) και ο συνηθισμένος τρόπος που βλέπουμε το χρόνο συνδέονται ουσιαστικά μεταξύ τους.
Φέρνοντας στο προσκήνιο αυτήν τη γενική αναλογία της επιστημολογικής κατάστασης στη φυσική και στην ψυχολογία, μια προσπάθεια θα γίνει να αποκτήσουμε περαιτέρω σημεία αναφοράς για την (έως τώρα κάπως ασαφή και ελλιπώς ορισμένη) «δεύτερη αίσθηση» στην ομάδα των ονείρων που συζητούνται. Προσοχή πρέπει να δώσουμε στις άμεσες συσχετίσεις μου με τα όνειρα (περιεχόμενα), καθώς επίσης να βρούμε υλικό από άλλες πηγές σαν βάση σύγκρισης.
3. Ο ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ
Ακόμη και με τα πρώτα όνειρα, αυτά που έχουν να κάνουν με το διαχωρισμό σε δύο συνιστώσες (δηλαδή τις φασματικές γραμμές ή χημικά στοιχεία), ο ακόλουθος τύπος ιδέας αμέσως και ευφυώς μού συνέβη. Μια γέννηση είναι ο χωρισμός ενός σώματος σε δύο μέρη. Δεδομένου ότι είναι μια μορφή χωρισμού που μπορεί να γίνει μόνο ανεπαίσθητα αντιληπτή, θα μπορούσε να σημαίνει μια «ψυχική γέννηση». Το παιδί ή το έμβρυο διαδραματίζει ένα σημαντικό ρόλο στο διαλογισμό γιόκγιν. Όταν το «παιδί» βγαίνει από το κεφάλι του γιόγκιν σε ένα προχωρημένο στάδιο του διαλογισμού [2], αυτή η «αποσύνδεση από το πνευματικό σώμα σε μια ανεξάρτητη ύπαρξη» θα μπορούσε δικαιολογημένα να περιγραφεί ως «διαχωρισμός μιας δυάδας» από την ψυχή κατά τη διάρκεια διαλογισμού του γιόγκιν καθώς μια συνειδητή δραστηριότητα θα ήταν ανάλογη με την κατασκευή και την εφαρμογή του φασματογράφου στη φυσική. Σε αυτήν την περίπτωση, το «παιδί» είναι μια γραφική αναπαράσταση του προαναφερθέντος «πνευματικού σώματος» ή «αδαμάντινου σώματος» ή του «corpus subtile» - μια έννοια που είναι γνωστή στη δύση από την ύστερη αρχαιότητα (ειδικά στους Γνωστικούς). Αυτό συνδέεται με την ιδέα μιας «ανώτερης προσωπικότητας», που είναι πιο σταθερή από το εγώ, μπορεί να επιζήσει αυτού του εγώ, και λέγεται ότι εκφράζεται εμφανιζόμενη ως φάσμα ή φάντασμα. Σε συμφωνία με την ιδέα των Γνωστικών της φωτεινής σφαίρας (pleroma), στην οποία η ψυχή- πριν και μετά από τη γέννηση- έχει μια ύπαρξη ελεύθερη από τη σκοτεινή φύση, αυτό το corpus subtile θα ήταν πιο κοντινό στη φωτεινή σφαίρα απ’ ότι το συνηθισμένο εγώ που παγιδεύεται στο σώμα. Αλλά αυτό το corpus subtile, όπως το όνομά του προτείνει, θα είχε όχι μόνο μια ψυχική ύπαρξη σχετική με αυτό αλλά και μία φυσική (η τελευταία, μου φαίνεται, με τέτοιο τρόπο ώστε θα ήταν πολύ ασαφής σε μας).
Αυτό που σκέφτηκα επίσης με αυτή τη διαίρεση σε δύο μέρη ήταν η ουδετεροποίηση μιας ασυνείδητης ταυτότητας δύο ανθρώπων που συνδέονται συναισθηματικά. Όλες αυτές οι συσχετίσεις στα όνειρά μου αφορούσαν μιαν ανύψωση ή πολλαπλασιασμό της συνείδησης.
Τώρα ο διπλασιασμός ενός ψυχικού περιεχομένου καθώς αποκτά συνείδηση είναι ένα μοτίβο καλά γνωστό στην ψυχολογία. Μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός ότι το νέο περιεχόμενο συνείδησης υποδεικνύει μια διαφορετική κατοπτρική εικόνα στο ασυνείδητο. Αυτό το μοτίβο είναι εξίσου κοινό στη μυθολογία σαν το έπος δύο αδελφών**, ένας από τους οποίους είναι αθάνατος (πνευματικός), ενώ ο άλλος είναι θνητός (υλικός) και δεμένος με τη ζωή στη γη.
Σχετικά με αυτό, θυμήθηκα επίσης το σύμβολο που αποτελείται από εναλλασσόμενες φωτεινές και σκοτεινές λωρίδες, που ήταν πολύ οικείο σε μένα τότε, ένα σύμβολο που προκύπτει από την εικόνα του «διπλασιασμένου περιεχομένου» με την έννοια του «multiplicatio» [3]. Αυτό το σύμβολο εμφανίζεται συχνά συνδεμένο με αυτό που είναι γνωστό στην ψυχολογία ως «anima» [4] και βρίσκεται επίσης σε Ινδικούς ναούς. Φαίνεται να αναπαριστά μια σειρά συμπληρωματικών- αντίθετων καταστάσεων, μια από τις οποίες εμφανίζεται σαν πνευματική- άχρονη (aion), ενώ η άλλη σαν υλική- χρονική (chronos). Η ερώτηση παραμένει ανοικτή αν οι «σειρές» θεωρηθούν με χρονικούς όρους ή σαν ταυτόχρονη αντιπαράθεση.
Στην πρώτη περίπτωση, μου φάνηκε κατάλληλο να εκφράσω αυτήν την αρχετυπική έννοια που βρίσκεται στη βάση του δόγματος της μετανάστευσης των ψυχών [5]. Σύμφωνα με αυτό το δόγμα, η άχρονη πραγματικότητα της ζωής της ψυχής διακόπτεται επανειλημμένα από μια χρονική ακολουθία υλικών γήινων ζωών.
Στη δεύτερη περίπτωση της ταυτόχρονης αντιπαράθεσης των «σειρών», οι λωρίδες θα μπορούσαν επίσης να αφορούν την «πολλαπλή φωτεινότητα» της ασυνείδητης ψυχής [6], μια φωτεινότητα που αντιπροσωπεύεται από ξεχωριστές ανταύγειες φωτός.
Οι ιδέες που μου έκαναν εντύπωση σε σχέση με την ομάδα ονείρων που συζητάμε ήταν μαζί άμεσες και ζωηρές, αλλά στην αρχή τα όνειρά μου δεν επηρεάστηκαν με κανέναν τρόπο από αυτές, και συνέχισαν να παράξουν τις φασματικές δυάδες και το διαχωρισμό των ισοτόπων. Τώρα πια καταλαβαίνω γιατί. Τότε, ήμουν αμετάκλητος στην άποψη ότι τα όνειρα ήταν μια «κατάχρηση» των φυσικών εννοιών. Για αυτόν το λόγο, έψαξα εντατικά για καθαρά ψυχολογικές ερμηνείες και εξηγήσεις έτσι ώστε να μπορώ να βγάλω τη φυσική από τη μέση. Έκανα τα πάντα για να παραμείνω στην πεποίθησή μου ότι όλα αυτά ήταν «μόνο» ψυχολογία. Αλλά δεδομένου ότι τα όνειρα είναι συμπληρωματικά στη συνειδητή κατάσταση, επέμειναν ότι η φυσική ορολογία έπρεπε να αντιμετωπιστεί ως είχε. Αυτό με ανάγκασε να τη δεχτώ ως θεμελιώδες μέρος αυτών που συνέβαιναν.
Δεν θα μπορούσα να συνάγω περισσότερα συμπεράσματα από αυτό και μόνο, αλλά αργότερα είχα την ευκαιρία να βρω την περαιτέρω απόδειξη της έννοιας «συχνότητα- βαθμός συνείδησης». Πρώτα, βρήκα τυχαία το βιβλίο του C. N. Hsieh «Κβαντική Φυσική και I Ching» ("Quantum Physics and I Ching", Shanghai, l937). Ο συγγραφέας είναι Κινέζος, ένας αυτοδίδακτος μελετητής με ένα κάπως ανεπαρκές υπόβαθρο στα μαθηματικά και στη φυσική. (Δεν υπάρχει μετάφραση αυτού του βιβλίου από τα Κινέζικα. Ήταν Κινέζοι συνάδελφοι στις ΗΠΑ που μου το γνωστοποίησαν). Αυτό που μας αφορά είναι ότι ο συγγραφέας συνδέει άμεσα τη φυσική εκπομπή φωτός και το προαναφερθέν ψυχολογικό φαινόμενο του multi¬plicatio, με τη φυσική έννοια του φωτεινού κύματος να εξάγεται από το Ταοϊστικό σύμβολο του Tsi-Gi. Για άλλη μια φορά εξεπλάγην από την ομοιότητα ανάμεσα στο ύφος και τη διάθεση αυτού του βιβλίου και σε αυτή των «φυσικών ονείρων», καθώς επίσης και με τα γραπτά του Kepler. Ήταν η πρώτη φορά που σκέφτηκα ότι αυτό ίσως ήταν ένα αρχετυπικό υπόβαθρο των φυσικών εννοιών.
Επιπλέον, στο δοκίμιο του Jung που αναφέρεται νωρίτερα, «Der Geist der Psychologie» (Το Πνεύμα της Ψυχολογίας), υπάρχει ένας παραλληλισμός μεταξύ της φασματικής συχνότητας και του βαθμού πνευματοποίησης (spiritualization), δεδομένου ότι οι «ψυχικής» προέλευσης διαδικασίες συγκρίνονται με το υπέρυθρο μέρος του φάσματος, και οι αρχετυπικές εικόνες εκ μέρους της συνείδησης, που ανήκουν στην πνευματική σφαίρα, συγκρίνονται με το υπεριώδες μέρος [7]. Καταρχάς κάποιος θα μπορούσε να σκεφτεί ότι αυτό είναι μια λογικά κατασκευασμένη αναλογία, αλλά αισθάνομαι ότι τα συγκεκριμένα επιχειρήματα του Jung για τα χρώματα κόκκινο, μπλε, και μωβ δείχνουν έναν ήδη υπάρχοντα συμβολισμό. Δεν είναι πιθανώς δυνατό να συναχθεί τίποτα πιο καθορισμένο από το ίδιο το κείμενο του δοκιμίου.
Η γνώση μου εν γένει σχετικά με τη «φυσική υποβάθρου» γενικά και το «συμβολισμό της συχνότητας» ειδικότερα, εντούτοις, αναπτύχθηκε με έναν αρκετά απροσδόκητο και θεμελιώδη τρόπο από το ασυνήθιστο βιβλίο του S. Ε. White «Το Ανεμπόδιστο Σύμπαν». Ο συγγραφέας φαίνεται να έχει μόνο μια επιφανειακή γνώση της φυσικής, δεν έχει ιδιαίτερα μεγάλες κριτικές δεξιότητες, ούτε είναι ιδιαίτερα μορφωμένος. Η πνευματικότητά του ταιριάζει περισσότερο σε αυτήν ενός μηχανικού, που προσκολλάται σε πρακτικά θέματα και δεν αφοσιώνεται στη διατύπωση γενικών εννοιών. Αντιστάθμισμα αυτής της κατάστασης συνείδησης είναι η «anima», που προκαλεί τη μεγαλύτερη δυσκολία στο να τον κάνει να σκεφτεί με αφηρημένους όρους. Η πνευματιστική πλευρά του βιβλίου δεν παρουσιάζει κανένα ενδιαφέρον για μας και για τους σκοπούς μας μπορεί να θεωρηθεί σαν το όνειρο ενός μηχανικού. Η «anima» υπαγορεύει στο συγγραφέα ιδέες που έχουν να κάνουν με φυσική φιλοσοφία, και χαρακτηριστικά η anima γίνεται αποδεκτή από το συγγραφέα σαν μια αυθεντία σε αυτόν τον τομέα, με τις ιδέες της να αντιμετωπίζονται σαν επιστημονικές αλήθειες.
Αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα είναι μια αυθόρμητη εκδήλωση του αρχετυπικού υποβάθρου των φυσικών εννοιών, των οποίων οι αντικειμενικές τάσεις- ειδικά αυτή της ολιστικής θεώρησης της φύσης- αναδύονται πολύ καθαρά. Οι συνθήκες για την πραγματοποίηση αυτού που ονομάζω «φυσική υποβάθρου» ήταν σε αυτήν την περίπτωση απολύτως ιδανικές.
Ιδιαίτερα κατάλληλο για τους σκοπούς μας είναι το κεφάλαιο σχετικά με τη «συχνότητα» (σ. 44-46). Εδώ ο συγγραφέας λέει ότι η συχνότητα μετρά το «βαθμό της συνείδησης», τη «δυνατότητα της ζωής ή της εξέλιξης», υπαινίσσοντας μια συνεχή πρόοδο. Συνεχίζει λέγοντας ότι έτσι δημιουργείται η ζωή και ότι «η ποιότητα αυτού που δημιουργείται περιλαμβάνεται αφεξής». Η συχνότητα είναι «η ενότητα της συνείδησης σε κίνηση», και κάθε συνείδηση βρίσκεται σε κίνηση. Αυτό που θεωρώ σημαντικό εδώ είναι η παρατήρηση του συγγραφέα ότι στα Αγγλικά το επίθετο «frequent» (σε αντίθεση με το ουσιαστικό «frequency») έχει επίσης έχει την έννοια του «συνήθους» και του «επίμονου».
Σύμφωνα με αυτόν, όπως λέει, η συχνότητα έχει την αφελή- περιγραφική έννοια μιας σειράς ενεργειών «έναρξης-παύσης». Από την άλλη μεριά, η «σταθερότητα» για αυτόν δεν έχει την έννοια της μη αλλαγής αλλά είναι μάλλον μια συνεχής- δηλ., αδιάκοπη επέκταση. Με άλλα λόγια, «σταθερή» σημαίνει ένα ατέρμονο συνεχές συνολικά. Για αυτόν το συγγραφέα επίσης, η εικόνα της «συχνότητας» δεν προϋποθέτει ψυχολογικά την έννοια του χρόνου. Ο συνηθισμένος φυσικός χρόνος είναι πολύ περισσότερο μια αναπαράσταση μόνο του πραγματικού (orthic) χρόνου στο υψηλότερο επιπέδου «συνείδησης» και, ακριβώς όπως το διάστημα και η κίνηση, επιτυγχάνει τη σύνδεση μεταξύ του πραγματικού («orthic») χρόνου και αυτού που αποκαλεί «εμποδισμένη» πλευρά της συνείδησης». Αλλά υπάρχει μόνο ένα σύμπαν, και έχει αυτές τις δύο πτυχές: την εμποδισμένη και την ανεμπόδιστη.
Αυτό που μπορεί να αναγνωριστεί σαφώς εδώ είναι μια αναλογία μεταξύ αυτών των ιδεών και των συσχετίσεων που εμφανίστηκαν σε μένα στα όνειρα τα οποία είχαν να κάνουν με το διαχωρισμό των δυάδων και με το αρχετυπικό περιοδικό σύμβολο που αποτελείται από τις εναλλασσόμενες φωτεινές και σκοτεινές λωρίδες. Εδώ, επίσης, η συχνότητα είναι ένα χαρακτηριστικό μιας σταθερής κατάστασης και του «βαθμού συνείδησης». Και εδώ, επίσης, μια διάκριση γίνεται μεταξύ δύο όψεων του ενός σύμπαντος, μιας ανεμπόδιστης «υψηλότερης», πνευματικής, άχρονης και μιας εμποδισμένης, η οποία έχει τις ρίζες της στο φυσικό κόσμο και στο συνηθισμένο χρόνο.
Προφανώς, μπορεί να γίνει πολλή κριτική στον τρόπο με τον οποίον ο S. Ε. White χρησιμοποιεί τις έννοιες. Ο όρος «συνείδηση» συγκεκριμένα χρησιμοποιείται με τέτοιο τρόπο που είναι μετά βίας αποδεκτός από το δυτικό επιστημονικό πνεύμα. Ένα βασικό στοιχείο του ορισμού αυτής της έννοιας για μας είναι ότι το υποκείμενο που αντιλαμβάνεται αντιμετωπίζει ένα αντικείμενο διαφορετικό από εκείνον και είναι αυτό που γίνεται αντιληπτό. Γι αυτό μας φαίνεται άσκοπο να χρησιμοποιήσουμε τον όρο «συνείδηση» σε ολόκληρο το σύμπαν. Και γι αυτό επίσης ο όρος «βαθμός της συνείδησης» είναι μάλλον ασαφής. Θα προτιμούσα να τον αντικαταστήσω με την έννοια «βαθμός πνευματοποίησης (spiritualization ή desubstantialization)». Η υποκειμενική συνείδηση του εγώ, σε αντίθεση, φαίνεται να στέκεται στην πλευρά της ύλης και του συνηθισμένου χρόνου, με την άχρονη, αντικειμενική ψυχή να στέκεται στην άλλη (συμπληρωματική) πλευρά.
Επιπλέον, αν και δεν έχω αντίρρηση να δεχτώ την ύπαρξη σχετικά σταθερών ψυχικών περιεχομένων που επιζούν του προσωπικού εγώ, πρέπει πάντα να έχουμε υπόψιν ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε τι είναι αυτά τα περιεχόμενα «καθαυτά». Μπορούμε μόνο να παρατηρήσουμε την επίδρασή τους σε άλλους ζωντανούς ανθρώπους, των οποίων το πνευματικό επίπεδο και το προσωπικό ασυνείδητο επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αυτά τα περιεχόμενα εκδηλώνονται πραγματικά [8]. Ο καθοριστικός θαυμασμός του συγγραφέα για την εκδήλωση και τις εκφράσεις της δικής του «anima» μπορεί κάλλιστα να είναι ο λόγος για τον οποίο παραμένει προσκολλημένος στις τριάδες και ποτέ δεν προχωρά μέχρι τη τετραδικότητα.
Ανεξάρτητα από οποιαδήποτε δικαιολογημένη κριτική, εντούτοις, μπορούμε άλλη μια φορά να επιβεβαιώσουμε από την αυθόρμητη εκδήλωση του ασυνείδητου αυτού του συγγραφέα ότι η έννοια της «συχνότητας» μπορεί να συγκριθεί ψυχολογικά με το ζευγάρι των αντιθέτων συνειδητό-ασυνείδητο, αν και η συνηθισμένη έννοια του χρόνου δεν θα θεωρηθεί ως δεδομένη. Φυσικά, λογικά είναι δύσκολο να γίνει κατανοητό γιατί οι συχνότητες ή οι μάζες πρέπει να έχουν οποιοδήποτε συσχέτιση με το επίπεδο συνείδησης. Και δεν υπάρχει βέβαια καμία άμεση σύνδεση ανάμεσα στα φυσικά δεδομένα της συχνότητας ή της μάζας και τη συνείδηση: Μια γρήγορη φυσική διαδικασία εξελίσσεται χωρίς τη συνείδηση ακριβώς όπως μια αργή, και ένα βαρύ άτομο έχει ακριβώς την ίδια συνείδηση με ένα ελαφρύ. Αλλά αυτές οι συσχετίσεις ιδεών μεταξύ του επιπέδου συνείδησης και της συχνότητας, μεταξύ του διπλού διαχωρισμού των φασματικού γραμμών ή του διαχωρισμού ισοτόπων και του διπλασιασμού ενός ψυχικού περιεχομένου με την ανάπτυξη συνείδησης, όλες εμφανίστηκαν άμεσα και αυθόρμητα. Αυτό το γεγονός είναι παρόμοιο με τον τρόπο με τον οποίο η σύνδεση μεταξύ της συχνότητας και των ενεργειακών επιπέδων στη φυσική, που δεν θα μπορούσε να γίνει κατανοητή λογικά a priori, βρέθηκε απλά να υπάρχει στη φύση.
Είναι δύσκολο να διαμορφώσουμε περαιτέρω οριστικά συμπεράσματα από το υλικό που έχουμε. Κι όμως όλα φαίνεται να οδηγούν σε μια βαθύτερη αρχετυπική αντιστοιχία των συμπληρωματικών ζευγαριών των αντιθέτων:
Από την ψυχολογική άποψη, οι φυσικοί νόμοι φαίνονται να είναι μια «προβολή» των αρχετυπικών συσχετίσεων των ιδεών, ενώ τις θεωρούμε από τα έξω, ακόμη και η περίπτωση της φυσικής του μικρόκοσμου θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αρχετυπική, αν και με την «αντανάκλασή» της στο ψυχικό μέρος να αποτελεί μια απαραίτητη προϋπόθεση για τη δυνατότητα αντίληψης.
Περιληπτικά, μπορούμε να ερμηνεύσουμε το υλικό που δίνεται ως εξής: Το ασυνείδητο εκτελεί αυθόρμητα μια προβολή του ενός συμπληρωματικού ζευγαριού των αντιθέτων επάνω στο άλλο, με το ενεργειακό επίπεδο ή το μαζικό αριθμό από τη μία πλευρά να αντιστοιχεί συμβολικά στο επίπεδο της συνείδησης από την άλλη.
Τι είναι άραγε αυτό που βρίσκεται στην ουσία της κατάστασης που περιγράφεται από τον όρο συμπληρωματικότητα που κάνει κάποιον να πρέπει να περιοριστεί στην αντίληψη της συμβατότητας των δύο πτυχών της πραγματικότητας που αρχικά φαίνονται αντιφατικές, χωρίς καμία θεώρηση πραγμάτων ή διαδικασιών στο χώρο και στο χρόνο, που να είναι αντικειμενικές- δηλ., ανεξάρτητες από τη μέθοδο με την οποία παρατηρούνται [9]; Αυτό είναι δυνατό μόνο μέσω ενοποιώντας τα σύμβολα, ο ρόλος των οποίων στη φυσική διαδραματίζεται από αφηρημένες μαθηματικές συναρτήσεις.
4. Η ΕΝΕΡΓΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΤΕΤΡΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ.
Σύμφωνα με την άποψη που παρουσιάζεται εδώ, η τετραδικότητα δε θα ήταν αποτελεσματική στη φυσική, αλλά θα οριζόταν βεβαίως σε σχέση με την πληρότητα θεμελιωμένη από τη φυσική και την ψυχολογία στο μέτρο που το συμπληρωματικό ζευγάρι των αντιθέτων της φυσικής επανεμφανίζεται απεικονισμένο στην ψυχική σφαίρα. Θα ήταν κατανοητό, και μου φαίνεται στην πραγματικότητα εύλογο, ότι θα μπορούσαν να υπάρχουν φαινόμενα στα οποία ολόκληρη η τετραδικότητα διαδραματίζει έναν κρίσιμο ρόλο, και όχι μόνο το φυσικό και το ψυχικό ζευγάρι των αντιθέτων. Με τέτοια φαινόμενα, δεν θα ήταν δυνατό να δοθεί ένα ορισμός με νόημα σε εννοιολογικές διαφορές όπως αυτή μεταξύ του «φυσικού» και του «ψυχικού» (όπως είναι επίσης η περίπτωση με τα ατομικά φαινόμενα, όπου η διάκριση μεταξύ του «φυσικού» και του «χημικού» συχνά χάνει την έννοιά της).
Δεν είμαι ακόμα σε θέση να πω τίποτα που θα μπορούσε να είναι επαρκώς ουσιώδες, αλλά εντούτοις, ταυτόχρονα συνοψίζοντας και κοιτάζοντας μπροστά θα επιθυμούσα να διατυπώσω δύο όνειρα που πηγαίνουν μαζί, στα οποία η τετραδικότητα εμφανίζεται χαρακτηριστικά. Τα όνειρα συνέβησαν μέσα σε ένα διάστημα τεσσάρων ημερών στα μέσα του Μαρτίου [10] αυτού του έτους, όταν τερματίστηκε λίγο πολύ η εργασία μου για τον Kepler. Θα περιγράψω τώρα αυτά τα όνειρα λεπτομερώς:
Όνειρο 1.
Ο πρώτος μου δάσκαλος φυσικής εμφανίζεται και λέει: «Η μεταβολή στο διαχωρισμό της θεμελιώδους κατάστασης του ατόμου υδρογόνου είναι ουσιαστική. Τόνοι (αποχρώσεις) από ορείχαλκο είναι χαραγμένοι σε μια μεταλλική πλάκα». Ύστερα πηγαίνω στο Gottingen.
Όνειρο 2.
(Επτά εικόνες στη σειρά. Δεν υπάρχουν ομιλίες μέχρι τέλους οπότε είμαι αυτός που μιλά.)
Εικόνα 1. Μια γυναίκα έρχεται με ένα πουλί, το οποίο γεννά ένα μεγάλο αυγό.
Εικόνα 2. To αυγό χωρίζεται σε δύο.
Εικόνα 3. Πηγαίνω πιο κοντά και παρατηρώ ότι έχω στο χέρι μου ένα άλλο αυγό, με μπλε κέλυφος.
Εικόνα 4. Διαιρώ αυτό το τελευταίο αυγό στα δύο. Ως εκ θαύματος, παραμένουν ολόκληρα, και τώρα έχω δύο αυγά με μπλε κελύφη.
Εικόνα 5. Τα τέσσερα αυγά αλλάζουν στις ακόλουθες μαθηματικές εκφράσεις:
Εικόνα 6. Αυτό δίνει τον τύπο
Εικόνα 7. Λέω, «Όλη η παράσταση ισούται με eiδ, και αυτό είναι ένας κύκλος». Ο τύπος εξαφανίζεται, και ένας κύκλος εμφανίζεται.
[Αυτό είναι ένα παράδειγμα του μοναδιαίου μιγαδικού κύκλου που λείπει από το αρχικό κείμενο. Εδώ, το γράμμα δ έχει αντικατασταθεί με το γράμμα t, χωρίς καμία απώλεια της γενικότητας.]Όσον αφορά το Όνειρο 1, ανήκει προφανώς σε εκείνη την ομάδα ονείρων που έχουν να κάνουν με το διαχωρισμό μιας φασματικής γραμμής ή ενός ενεργειακού επιπέδου σε μια δυάδα. Αλλά έχει ορισμένα γνωρίσματα που δεν ήταν παρόντα σε άλλα όνειρα αυτού του είδους. Καταρχήν, υπάρχει μια αλλαγή (σ.τ.μ. ενεργειακή μεταβολή) στο διαχωρισμό, ο οποίος στη φυσική είναι δυνατός μόνο με τη βοήθεια ηλεκτρομαγνητικών πεδίων δύναμης. Αυτό αντιστοιχεί στην ψυχική σφαίρα με μια παρέμβαση της συνείδησης (που το Όνειρο 2 επιβεβαιώνει). Το άτομο του υδρογόνου είναι το απλούστερο από όλα, καθώς γύρω από το θετικά φορτισμένο ατομικό πυρήνα περιφέρεται ένα μόνο αρνητικό ηλεκτρόνιο. Κατά συνέπεια αντιπροσωπεύει επίσης το απλούστερο «πολικό αντίθετο». Επιπλέον, το «πρωτόνιο», όντας ο ελαφρύτερος ατομικός πυρήνας, είναι η δομική μονάδα για όλους τους άλλους βαριούς πυρήνες. Ως εκ τούτου το «π», το ποιο σημαίνει φυσικά «πρώτος», οδηγεί κοσμογονικά στην αρχή. Οι κοσμογονικές εικόνες συνδέονται πάντα με τη διαδικασία απόκτησης συνείδησης. Το μεταλλικό πιάτο δεν είναι καθαυτό ένα σύμβολο και αντιπροσωπεύει τον υλικό φυσικό κόσμο (physis) σε μια σχετικά σταθερή μορφή. Αρχικά είχε υποτεθεί ότι υπήρχαν 7 μέταλλα (καθώς επίσης και 7 πλανήτες). Στο Όνειρο 2 υπάρχουν 7 εικόνες. Οι τόνοι, μέσω της αντίθεσης, χρησιμεύουν πολύ καλά ως σύμβολα. Με τη σύνδεσή τους με τη μουσική των σφαιρών, (ήμουν αφοσιωμένος πολύ στον Kepler τότε), έχουν έναν κοσμικό χαρακτήρα. Σαν ακουστικό φαινόμενο, ανήκουν επίσης στη «physis», έτσι είναι ένα σύμβολο που ενώνει τη φύση και την ψυχή. Για μένα εμφανίζονται να είναι ακριβώς αυτό που σημαίνει «αρχέτυπα». Εάν ερμηνεύουμε τον «ορείχαλκο» σαν «aere perennius», δηλ., ακατάλυτος- άχρονος, το όνειρο λέει ότι τα αρχέτυπα αποτυπώνουν επίσης την ταυτότητά τους στην ύλη, έτσι ώστε η φύση και η ψυχή σχηματίζουν μια αδιαίρετη σχέση. Αλλά αυτό φαίνεται να είναι μια συνέπεια της αλλαγής στο διαχωρισμό της θεμελιώδους κατάστασης (αρχική κατάσταση). Μια προσπάθεια θα γίνει να βεβαιώσουμε την άποψη ότι τα ψυχικά περιεχόμενα, κι επομένως τα αρχέτυπα, επίσης, αλλάζουν μόνο και μόνο με την παρατήρηση, δηλ., με το αποτέλεσμα μιας παρέμβασης εκ μέρους της ανθρώπινης συνείδησης. Σε σχέση με τα αρχέτυπα, πρόκειται για μια «κοσμική μετατόπιση της ασυνείδητης εικόνας του κόσμου», γεγονός στο οποίο ο C.G. Jung έχει αναφερθεί εκτεταμένα [11]. (βλ. τι λέγεται εδώ στο τέλος του 2ου μέρους για την αλλαγή στην έννοια της ενέργειας). Το να προσθέσουμε σε αυτό μια αυθόρμητη μεταβολή των αρχέτυπων μου φαίνεται ούτε πολύ ικανοποιητικό ούτε ουσιαστικό. Η αντικειμενική (ανεξάρτητη από την προσωπική) πρόταση του Ονείρου 1 φαίνεται να δείχνει, επομένως, ότι η ανάπτυξη της ανθρώπινης συνείδησης, ιδιαίτερα μέσω της σύγκλισης της μικροφυσικής με άλλες αρχετυπικές έννοιες, έχει οδηγήσει σε μια κατάσταση στην οποία η φύση και η ψυχή είναι αδιαχώριστα συνδεμένες «αρχετυπικά». Έτσι πηγαίνω στο Gottingen, ένα μέρος όπου καλλιεργείται όχι μόνο η φυσική αλλά επίσης πολλή σημαντική εργασία στα μαθηματικά.
Ο στενός δεσμός μεταξύ του Ονείρου 1 και του Ονείρου 2 είναι προφανής, με την έννοια ότι η Εικόνα 2, με τα δύο αυγά που εμφανίστηκαν αυθόρμητα [12] μπορεί να ερμηνευθεί ως η «θεμελιώδης κατάσταση» όπου μία «θεμελιώδης» αλλαγή συμβαίνει μέσω της παρέμβασης του «εγώ» στις Εικόνες 3 και 4. Αυτή η αλλαγή συνίσταται στην εμφάνιση της τετραδικότητας, η οποία συμβαίνει μέσω της αντανάκλασης της δυαδικότητας. Με αυτήν την έκβαση, το Όνειρο 2 υπερβαίνει το Όνειρο 1. Στην πραγματικότητα, το Όνειρο 2 αντιστοιχεί πλήρως στο «Αξίωμα της Maria Prophetissa» [13]: Το ένα γίνεται δύο, τα δύο γίνονται τρία, και από το τρίτο προέρχεται το Ένα ως τέταρτο. Το προαναφερθέν τελευταίο συμβαίνει σε μένα χαρακτηριστικά μέσω των μαθηματικών. Ο τύπος
είναι από μαθηματική άποψη σωστός, και στην αναπαράσταση των μιγαδικών αριθμών μέσω των αποστάσεων eiδ, δηλ., ένας αριθμός που βρίσκεται πάντα στο μοναδιαίο κύκλο (τον κύκλο με ακτίνα 1). Εάν το δ πάρει το οποιοδήποτε επιθυμητό μέγεθος, το eiδ αντιπροσωπεύει πραγματικά έναν κύκλο.Η φανταστική μονάδα i =
-1 είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο δεδομένου ότι δεν περιλαμβάνεται στους συνηθισμένους αριθμούς. Η εισαγωγή αυτού του συμβόλου δίνει σε πολλά μαθηματικά θεωρήματα μια απλή και διακριτή μορφή. Σε αυτό το όνειρο έχει την άρρητη λειτουργία της ένωσης των ζευγαριών των αντιθέτων και της παραγωγής έτσι της ολότητας.Χωρίς να εισέλθουμε σε μαθηματικές λεπτομέρειες, πρέπει εντούτοις να τονίσω εδώ ότι δεν μπορώ να αναγνωρίσω μιαν αντίθεση μεταξύ μιας μαθηματικής και μιας συμβολικής περιγραφής της φύσης, δεδομένου ότι για μένα η μαθηματική αναπαράσταση είναι μια κατ’ εξοχή συμβολική περιγραφή. [14]
Είναι πολύ μακρινό για μένα να θεωρήσω πως είμαι σε θέση να δώσω μια «ερμηνεία» των δύο ονείρων. Στην πραγματικότητα, αισθάνομαι ότι οποιαδήποτε τέτοια ερμηνεία θα απαιτούσε την περαιτέρω πρόοδο σε όλες τις επιστήμες. Ο αποφασιστικός ρόλος που διαδραματίζεται από τα μαθηματικά σύμβολα στην παραγωγή του «Ενός» στο Όνειρο 2 φαίνεται επίσης να προτείνει ότι η ενοποιός δύναμη του μαθηματικού συμβολισμού βρίσκεται μακριά από το να έχει εξαντληθεί. Στην πραγματικότητα, θα αποτολμούσα να πω ότι πηγαίνει πέρα από τη φυσική από αυτή την άποψη.
Σύμφωνα με τους δικούς της ορισμούς, η φυσική πρέπει να αναπαριστά την τακτικότητα στη φύση με εννοιολογικούς όρους και πρέπει έτσι να στρέφει την προσοχή της σε αυτό που μπορεί να επαναληφτεί και να μετρηθεί ποσοτικά. Ως συνέπεια αυτού του περιορισμού που βρίσκεται στην ουσία της φυσικής, οτιδήποτε έχει ένα συναισθηματικό τόνο έγκειται στην υποκειμενική κρίση, και το συναίσθημα βρίσκεται στην άλλη πλευρά- την ψυχολογική- και επιπλέον, από αυτήν τη ρίζα προκύπτει η στατιστική φύση των δηλώσεών της, φύση η οποία, ειδικά με τις ατομικές διαδικασίες, πρέπει βασικά να απαλλαγεί από οποιαδήποτε εκτίμηση μεμονωμένων περιπτώσεων (εκτός από μερικές εξαιρέσεις). Αυτό δεν είναι θέμα κάποιας ανεπάρκειας της κβαντικής θεωρίας στα πλαίσια της φυσικής [15] αλλά μιας ανεπάρκειας της φυσικής μέσα στη ζωή συνολικά.
Τα μαθηματικά, από την άλλη, έχουν όχι μόνο μια ποσοτική πλευρά αλλά και μια ποιοτική, η οποία έρχεται στο προσκήνιο, για παράδειγμα, στη θεωρία των αριθμών και στην τοπολογία. Έννοιες που δημιουργούνται από τα μαθηματικά, όπως οι επιφάνειες του Riemann, χρησιμοποιούνται πολύ καλά σε μια συμβολική αναπαράσταση της σχετικοποίησης της έννοιας του χρόνου που συνδέεται με την αναπτυσσόμενη συνείδηση του νέου σημείου εστίασης που περιγράφεται ως το «εγώ». Είναι, εντούτοις, πέρα από το σκοπό αυτού του δοκιμίου να εντρυφήσει στα προβλήματα που έχουν να κάνουν με τη συμβολική ένωση του μοναδικού με το γενικό.
---------------------------------------------------------
Από τη σκοπιά της τάσης να ενοποιήσουμε την εικόνα του κόσμου, φαίνεται ευχάριστο ότι συνδέσεις αρχίζουν να διαμορφώνονται σε ένα σφαιρικό πλαίσιο που έχει τόσο διευρυνθεί ώστε να περιλαμβάνει το μύθο των Διόσκουρων από τη μία πλευρά και το διπλό διαχωρισμό των φασματικών γραμμών και το χωρισμό των ισοτόπων από την άλλη.
*Concretism: “Με αυτό εννοώ μια παραδοξότητα στη σκέψη και στο συναίσθημα που αποτελεί την αντίθεση της αφαίρεσης. (Jung, [1921] 1971: par. 696)... [http://www.statemaster.com/encyclopedia/Attitude-(psychology)]
** Π.χ. οι Διόσκουροι, στους οποίους ο Pauli αναφέρεται στο τέλος του δοκιμίου.
[1] Psychologie und Alchemie, 1944, σελ. 437, παρ. 430-32.
[2] Das Geheimnis der goldenen Blüte, Eine chinesisches Lebensbuch, σελ. 139. Μετ. Baynes, 1931, σελ. 51-53.
[3] Ο όρος multiplicatio σημαίνει την τάση μιας ψυχικής κατάστασης που επαναλαμβάνεται ή γίνεται πιο διαδεδομένη, γεγονός που μπορεί να συμβεί σε μια στιγμή όταν τα αντίθετα ενός ζευγαριού είναι εξίσου ισορροπημένα. Σήμερα ξέρω ότι αυτό το φαινόμενο αναφέρεται συχνά στη δυτική αλχημεία . Το συνάντησα για πρώτη φορά τυχαία στο κείμενο του goldenen Blüte [χρυσό λουλούδι] που μεταφράστηκε από τον Wilhelm (1η εκδ. 1929, σελ. 142): Το βιβλίο του επιτυχημένου διαλογισμού (Ying Kuan Ching) λέει: Ο ήλιος βυθίζεται στο Μεγάλο Νερό και μαγικές εικόνες δέντρων σε σειρές εμφανίζονται. Η δύση του ήλιου σημαίνει ότι στο Χάος… δημιουργούνται θεμέλια: Αυτή είναι η συνθήκη χωρίς πολικά αντίθετα (wu chi) [Baynes μετ., σελ. 55]. Υπάρχει επίσης μια αναφορά εδώ στο εξάγραμμα του Ι Ching για την αναταραχή (ή τη βροντή = Chen). Τα σχόλια σχετικά με αυτό το εξάγραμμα είναι μεγάλης σημασίας για το συμβολισμό της συχνότητας υπό συζήτηση εδώ. Ο όρος multiplicatio περιγράφεται στα σχόλια «Η αναταραχή προειδοποιεί τον καθένα από εκατό μίλια τριγύρω».
[4] Δείτε στο μυθιστόρημα «Το κτήνος στη ζούγκλα» του Henry James [1843-1916], όπου υπάρχει μια σύγκριση μεταξύ της «άγνωστης γυναίκας» και της τίγρης που περιπλανιέται στη ζούγκλα. Η τίγρη είναι ριγωτή.
[5] Αυτή η αξίωση μπορεί να απαιτεί μιαν εξήγηση: Όταν αντικείμενα με τέτοιες ρίγες (σ.τ.μ. γραμμές ή λωρίδες) εμφανίζονται στα όνειρα, προκαλούν συναγερμό. Αυτό που φοβόμαστε είναι ο «διαχωρισμός» σε ένα ζευγάρι αντιθέτων, σε ακραίες περιπτώσεις είναι ο φόβος του θανάτου. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο θάνατος εμφανίζεται ως αποσύνθεση σε ένα ζευγάρι αντιθέτων. Αλλά αυτό που φοβόμαστε πραγματικά δεν είναι τα «πολικά αντίθετα» καθαυτά αλλά ακριβώς μια πάρα πολύ ισχυρή «ένταση των ταλαντώσεων». Βλ. το «φόβο» στα παραπάνω σχόλια στα σύμβολα του Ι Ching «Chen» (κεραυνός) [δείτε στον Wilhelm, τόμος 1, εξάγραμμα 51].
[6] C. G. Jung, " Der Geist der Psychologie" [Το πνεύμα της ψυχολογίας], Eranos Jahrbuch 1947 [1946], ιδιαιτ. κεφ. 6, [σελ. 428-40]. Ο Jung ερμηνεύει την πολλαπλή φωτεινότητα ως «φαινόμενα μικρής συνείδησης» συνδεμένα με τα αρχέτυπα. Μου φαίνεται ότι ταιριάζει με τη δεύτερη εκδοχή των ριγών- συγκεκριμένα, ότι η «anima» μπορεί να εμφανιστεί ως η κατώτερη λειτουργία που μολύνεται από το συλλογικό ασυνείδητο και επίσης ως ο μυστικός φορέας αυτής της «πολλαπλής φωτεινότητας». (Προσωπική εμπειρία από όνειρα: Η «anima» εμφανίζεται σαν Κινέζα γυναίκα. Επιπλέον, υπάρχει αναφορά σε «κουκουβάγιες» στα όνειρα, ως ιερά πουλιά που μπορούν να δουν στο σκοτάδι, ή ένα «Grottenolm» εμφανίζεται.)
Χρονολογικά, πρέπει να επισημάνω ότι η δεύτερη εκδοχή των ριγών είναι μια πιο πρόσφατη εκδοχή στο δοκίμιο που αναφέρεται από τον C. G. Jung, ενώ έχω εξοικειωθεί με την πρώτη εκδοχή για πολύ καιρό.
[7] Αυτόθι, σελ. 457.
[8] Στο μυθιστόρημά του «Ο χρόνος πρέπει να έχει μια στάση», ο Α. Huxley [1894-1963] περιγράφει ένα ενδιαφέρον νοητικό πείραμα με το πνεύμα ενός νεκρού. Σε μια συγκέντρωση πνευματιστών, προκαλεί την πιο δυσάρεστη εμπειρία στο ότι τα mediums παρανοούν τα πάντα και διαστρεβλώνουν τι θέλει πραγματικά αυτό το πνεύμα να πει.
[9] Αυτή η κατάσταση ισχύει όχι μόνο για τη συμβατότητα της εφαρμογής συγκεκριμένων εννοιών όπως «κύμα» και «σωματίδιο» στη φυσική, που προσεγγίζονται μέσω της κατανόησης των βασικών περιορισμών της δυνατότητας δοκιμής τους με τις μετρήσεις, αλλά και για τη συμβατότητα των ψυχολογικών εννοιών όπως η «ζωή» και η «ψυχή» με την αποδοχή της μόνιμης ισχύος των φυσικών νόμων οπουδήποτε φυσικές μετρήσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν. Όσον αφορά τη φυσική, η αιτιοκρατική προσέγγιση έχει εγκαταλειφθεί, και δεν υπάρχει πλέον οποιοσδήποτε λόγος να διατηρηθεί μια βιταλιστική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία η ψυχή θα μπορούσε ή θα έπρεπε να «παραβιάσει» τους φυσικούς νόμους. Πολύ περισσότερο φαίνεται να είναι ένα ουσιαστικό μέρος της «κοσμικής αρμονίας» ότι οι φυσικοί νόμοι αφήνουν αρκετό χώρο για τη δυνατότητα μιας διαφορετικής προσέγγισης και μεθόδου παρατήρησης (βιολογία και ψυχολογία) οπότε η ψυχή μπορεί να πετύχει όλα τα «Αντικείμενά» της χωρίς παραβίαση των φυσικών νόμων.
Αυτή η βασική τοποθέτηση, σύμφωνα με την οποία η αιτιοκρατική (μηχανιστική) και η βιταλιστική προσέγγιση μπορούν να ερμηνευθούν ως συμπληρωματικά λάθη, είναι συνολικά ασυμβίβαστη με την ιδέα που εκφράζεται από τον C.G. Jung (Der Geist der Psychologie) [το πνεύμα της ψυχολογίας], Eranos Jahrbuch 1947 [1946], σελ. 415 στο ότι η ψυχή παραβιάζει το νόμο της εντροπίας στη φυσική. Ο νόμος της εντροπίας δεν παρουσιάζει κανένα πρόβλημα στην παραπάνω προσέγγιση επειδή και μόνο η θερμοδυναμική επιτρέπει ρητά και προωθεί τη δυνατότητα μιας μετάβασης από αποδιοργανωμένες σε οργανωμένες καταστάσεις σε ένα υποσύστημα, εάν μια αντισταθμιστική αύξηση στην εντροπία (δηλ., αύξηση στην αποδιοργάνωση) πραγματοποιείται συγχρόνως έξω από το σύστημα.
Σε όλες τις διαδικασίες της ζωής, οι γνωστές φυσιολογικές μεταβολικές διαδικασίες της καύσης της τροφής είναι περισσότερο από επαρκείς να εγγυηθούν τη συμβατότητα της συνολικής ισορροπίας της εντροπίας με την αύξηση στη γενική εντροπία που απαιτείται από το 2ο νόμο της θερμοδυναμικής.
[10] Στις εμπειρίες μου, τα όνειρα στα οποία ο συμβολισμός της τετραδικότητας και ειδικά η γέννηση κάτι νέου διαδραματίζουν ένα κρίσιμο ρόλο εμφανίζονται συνήθως κατά την διάρκεια των ισημεριών, δηλ., στο τέλος Μαρτίου ή Σεπτεμβρίου. Αυτά τα δύο όνειρα είναι τυπικά «όνειρα ισημεριών». Για μένα οι δύο ισημερίες είναι χρόνοι σχετικής ψυχικής αστάθειας, η οποία μπορεί να φανερωθεί και αρνητικά και θετικά (δημιουργικά).
[11] βλ. Psychologie und Alchemie [1944], σελ. 181.
[12] Για τα αυγά, αυτόθι, σελ. 277-78 [παράγραφοι 304-6].
[13] Βλ. αυτόθι, σελ. 41 [παρ. 26].
[14] Πιστεύω στην ακρίβεια του ακόλουθου ψυχολογικού ορισμού: Καθένας για τον οποίο τα μαθηματικά σύμβολα έχουν συμβολική ισχύ έχει ένα χάρισμα στα μαθηματικά.
[15] Μερικοί παλαιότεροι φυσικοί έχουν αυτήν την άποψη, αλλά η πλειοψηφία, συμπεριλαμβανομένου κι εμού, δεν την δέχεται.
===================================================================
Μπορείτε να κατεβάσετε το κείμενο από Εδώ.
ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ «ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ »: Από το βιβλίο Atom and Archetype.
Αναρτήσεις
