ΠΑΡΑ ΔΗΜΟΝ ΟΝΕΙΡΩΝ

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕ ΤΑ ΜΙΜΙΔΙΑ: ΕΠΑΓΩΓΗ ΑΝΤΙ ΜΙΜΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

2012-02-07T00:28:00.002+02:00

Η έννοια του «μιμιδίου»

Ενώ τα γονίδια είναι λίγο- πολύ γνωστά, ελάχιστα είναι γνωστά τα μιμίδια. Ο όρος αυτός, που εισήχθηκε από τον Richard Dawkins το 1976 στο Εγωιστικό Γονίδιο, ορίζεται στο λεξικό της Οξφόρδης ως «ένα πολιτισμικό στοιχείο που θεωρείται ότι μπορεί να διαδοθεί με μη γενετικά μέσα, ιδιαίτερα τη μίμηση.» Υποψήφια μιμίδια περιλαμβάνουν: μια λέξη, πρόταση, σκέψη, πεποίθηση, μελωδία, επιστημονική θεωρία, εξίσωση, έναν φιλοσοφικό γρίφο, ένα θρησκευτικό τελετουργικό, μια πολιτική ιδεολογία, γεωργική πρακτική, μόδα, έναν χορό, ένα ποίημα, μια συνταγή για ένα γεύμα, μοντέλα αυτοκινήτων, τους υπολογιστές και τα κινητά τηλέφωνα. Προερχόμενο από την ελληνική λέξη μίμηση (και τη γαλλική λέξη même ή «το ίδιο»), ένα μιμίδιο υποτίθεται ότι αντιγράφεται από μυαλό σε μυαλό με τρόπο ανάλογο με ένα γονίδιο από σώμα σε σώμα.

Αναλογίες ανάμεσα στα μιμίδια και στα γονίδια

Τα μιμίδια υπόκεινται στη φυσική επιλογή με τη Δαρβινιστική έννοια. Η διαδικασία της φυσικής επιλογής απαιτεί τα στοιχεία της να είναι μονάδες κληρονομούμενης πληροφορίας που ελέγχουν την ύλη που κωδικοποιεί αυτήν την πληροφορία, και για την οποία υπάρχει με το χρόνο μια προτίμηση η οποία ξεπερνά κατά πολύ το ρυθμό της εγγενούς αλλαγής: «Η πληροφορία μπορεί να πολλαπλασιαστεί και να επεξεργαστεί από τη φυσική επιλογή μόνο αν η τελευταία επηρεάζει την πληροφορία κατά ένα μεγαλύτερο ποσοστό από τις ανταγωνιστικές διαδικασίες όπως η γενετική μετάλλαξη και απόκλιση» (Williams 1992). Η ύλη που κωδικοποιεί την πληροφορία που επιλέγεται μπορεί να είναι το DNA ή RNA, όπως με τα γονίδια και τις πρωτεΐνες, τα ηλεκτροχημικά νευρικά δίκτυα ή τις γραπτές γλώσσες, όπως με τα μιμίδια, ή τα μη βιολογικά ηλεκτρικά κυκλώματα, όπως με τους ιούς των υπολογιστών.

Οι μονάδες της φυσικής επιλογής πρέπει να έχουν γονιμότητα. Αυτές ή οι φορείς τους πρέπει «να είναι γόνιμες και να πολλαπλασιάζονται,» διαφορετικά θα υπάρχει μικρή μορφολογική ή συμπεριφοριστική αλλαγή στην επιλογή των μονάδων εξαιτίας της έλλειψης διαφορικών στοιχείων. Οι κληρονομήσιμες αλλαγές πρέπει να αντιγραφούν με υψηλή πιστότητα, έτσι ώστε να μοιάζουν μεταξύ τους περισσότερο απ’ ό,τι οι ανεξάρτητες μορφές. Μόνο τότε μπορούν να επιλέγονται επανειλημμένα ως ευνοϊκές ή να διαγράφονται ως αχρείαστες από τη φυσική επιλογή. Οι παραλλαγές της αντιγραφής πρέπει να είναι σχετικά μακρόβιες. Πρέπει να επιζήσουν τουλάχιστον αρκετά ώστε να παραγάγουν περισσότερα αντίγραφα από τις άλλες μορφές προκειμένου να συμβάλλουν σε διαφορική καταλληλότητα ή σε αναπαραγωγική επιτυχία.

Τέλος, τα στοιχεία της φυσικής επιλογής πρέπει να ανταγωνίζονται για την επιβίωσή τους πάνω σε σπάνιες πρώτες ύλες που τα διατηρούν σε ένα δεδομένο περιβάλλον (π.χ. τα κύτταρα, οι οργανισμοί, το μυαλό, η μνήμη των υπολογιστών, κλπ.), αλλιώς δεν θα υπάρχει πίεση για επιλογή.

Το εγωιστικό γονίδιο και το αλτρουιστικό μιμίδιο

Τα γονίδιά μας είναι, θα λέγαμε, μονάδες αναπαραγωγής του εαυτού μας. Με αυτήν την έννοια, είμαστε γενετικά εξοπλισμένοι με όλες τις σχετικές πληροφορίες για τον επιτυχή ανταγωνισμό, με άλλους τους άλλους μας, με σκοπό την επιβίωση και τη διαιώνιση των δικών μας γονιδίων. Κατ’ αναλογία, τα μιμίδια θα ανταγωνίζονται και αυτά μεταξύ τους για επικράτηση. Πολλές φορές, η επιτυχία της επικράτησης καθορίζεται όχι από την ισχύ και τη βία αλλά χάρη στη «διπλωματία.» Έτσι, η επιτυχημένη μετάδοση ενός μιμιδίου εξασφαλίζεται μέσα από διαδικασίες «πολιτισμένες» και όχι «κτηνώδεις.»

Υπάρχει επίσης μια νέα θεώρηση σχετικά με την αυταπάρνηση και τη φιλικότητα. Οι ευχάριστοι τύποι που είναι διαθέσιμοι και χρήσιμοι στους άλλους έχουν περισσότερες πιθανότητες να τους επηρεάσουν. Είναι «πηγές μιμιδίων.» Άνθρωποι εσωστρεφείς είναι «καταβόθρες μιμιδίων» που άλλα μιμίδια και οι φορείς τους αποφεύγουν. Οι πηγές μιμιδίων σκορπίζουν «μιμίδια αλτρουισμού» και άλλα καλά μιμίδια (π.χ. ανοχή) καθώς και κακά μιμίδια (π.χ. πίστη) που στηρίζονται πάνω στο αλτρουιστικό μιμίδιο. Τα κακά μιμίδια που στηρίζονται στο μιμίδιο του αλτρουισμού λέγεται ότι χρησιμοποιούν το «τέχνασμα της αυταπάρνησης» για να πετύχουν το σκοπό τους στα ανυποψίαστα μυαλά. Τα κακά θρησκευτικά μιμίδια ασπάζονται το αλτρουιστικό μιμίδιο και εισχωρούν σε μυαλά για να σχηματίζουν ένα μολυσματικό μιμιδιακό σύμπλεγμα (Dawkins 1993, Lynch 1996, Dennett 1997).

Οι Πλατωνικές ιδέες και τα μιμίδια

Ένα ενδιαφέρον θέμα είναι μια σύγκριση ανάμεσα στα μιμίδια και στις Πλατωνικές ιδέες. Για τον Πλάτωνα, οι ιδέες αποτελούσαν τις αναλλοίωτες παγκοσμιότητες του κόσμου, πάνω στις οποίες παράγονταν τα καθημερινά υλικά, ατελή, αντικείμενα. Για τους σύγχρονους μιμητιστές, οι ιδέες είναι μιμίδια, τα οποία είτε παράγονται από το μυαλό μέσα σε ένα δεδομένο πολιτισμικό περιβάλλον είτε προϋπάρχουν στο μυαλό ως αρχετυπικοί και διαχρονικοί μορφικοί σχηματισμοί. Σε αυτήν την τελευταία περίπτωση, τα μιμίδια είναι «αυτό- προσαρμοζόμενα,» δηλαδή ανθεκτικά κι ευέλικτα στις αλλαγές.

Παρότι οι πραγματικές κατασκευές σπανίως περιλαμβάνουν τέλεια τετράγωνα, τέτοιες (φαινοτυπικές) ατέλειες τείνουν να ακυρώνονται μακροπρόθεσμα επειδή ο υποκείμενος (γενοτυπικός) κώδικας είναι ακριβώς «αυτό- προσαρμοζόμενος:» αυτό που περνά στην αναμετάδοση είναι η ουσία του αντικειμένου, ενώ κάθε πραγματικό αντικείμενο είναι μια ατελής προσέγγιση.» Ο Πλάτωνας θα χαμογελούσε. «Κατ’ εμέ,» θεωρεί ο Dawkins, «η σχεδόν γενετική κληρονομιά της γλώσσας και των θρησκευτικών και παραδοσιακών εθίμων διδάσκει το ίδιο μάθημα.»

Όπως τα Πλατωνικά στερεά, έτσι κι άλλες μη μαθηματικές αλλά διαφορετικής φύσης δομές, όπως η γλώσσα, με τη μορφή ενός εξελιγμένου τρόπου μετάδοσης πληροφορίας, φαίνεται να διαθέτουν ένα αρχετυπικό περιεχόμενο, το οποίο ξετυλίγεται κατά την, προφορική και γραπτή, χρήση της γλώσσας, η οποία μοιάζει να βασίζεται και να καθοδηγείται, σε κάποιο βαθμό, από αυτό το περιεχόμενο.

Το έργο του ανθρώπου που μαθαίνει τη γλώσσα δεν είναι να μιμηθεί και να συνεπάγει. Είναι να χρησιμοποιήσει την επιφανειακή μορφή των προτάσεων για να εξετάσει τη δυνατότητα εφαρμογής προϋπαρχουσών και παρατηρησιακά «αόρατων» συντακτικών δομών, όπως η μεταβατική φραστική δομή και οι ενσωματωμένες σχέσεις αντικειμένου- υποκειμένου (Chomsky 1986).

Μίμηση και δημιουργικότητα

Από την άποψη της μιμιτικής δεν υπάρχει αληθινή μίμηση χωρίς αναπαραγωγή, και αντιστρόφως. Το σημείο κλειδί για τη μίμηση δεν είναι ότι προκαλεί ή αποσπά ή παράγει ή αναπαράγει τις πληροφορίες. Μάλλον, τόσο προκαλεί την αναπαραγωγή όσο και παρέχει τις πληροφορίες για την αναπαραγωγή της. Η διαδικασία της μίμησης προκαλεί την αναπαραγωγή συμπεριλαμβάνοντας, ως μέρος της πληροφορίας που παρέχει, οδηγίες για την αντιγραφή της πληροφορίας. Αυτό συνεπάγεται ότι η πληροφορία που μεταφέρεται από έναν αναπαραγωγό (replicator) περιέχει πάντα τις οδηγίες για την αντιγραφή αυτών των οδηγιών. Το σχέδιο δόμησης ενσωματώνει τον οικοδόμο.

Είμαστε ολοένα και περισσότερο μάρτυρες μιας γρήγορης και παγκόσμιας εξάπλωσης ανώνυμων ηλεκτρονικών μηνυμάτων που οι περισσότεροι από εμάς θα προτιμούσαμε να μην υπάρχουν αλλά που δεν μπορούμε να τα αποφύγουμε. Αυτό ενισχύει κατά πολύ το συναίσθημα ότι αυτά τα μηνύματα είναι αυθαίρετα, ενεργά, επιθετικά και ζωντανά. Πιστεύω ότι αυτό το συναίσθημα είναι μια παραίσθηση. Οι ιδέες δεν αναπαράγονται ούτε αντιγράφονται στο μυαλό. Δεν φωλιάζουν ούτε αποικίζουν τα μυαλά, και γενικά δεν διαδίδονται από μυαλό σε μυαλό με τη μίμηση. Είναι τα μυαλά που παράγουν και δημιουργούν τις ιδέες. Τα μυαλά κτίζουν ορισμένες επικοινωνίσιμες πτυχές των ιδεών που παράγονται, και αυτές οι πτυχές ενεργοποιούν ή ανασύρουν ιδέες σε άλλα μυαλά μέσω της επαγωγής και όχι της μίμησης.

Εντούτοις, το μεγαλύτερο μέρος της υψηλής πιστότητας επικοινωνίας προκύπτει μέσω της επαγωγής παρά της μίμησης. Θεωρείστε την απλή πρόταση που εκφράζεται από τη δήλωση, «οι γάτες κυνηγούν τα πουλιά.» Όταν διαβάζετε την δήλωση δεν έχετε την πρόταση να επαναλαμβάνεται στο μυαλό σας. Αυτό συμβαίνει ακόμα κι αν το περιεχόμενο στο οποίο η δήλωση εκφράζεται είναι όσο πιο φτωχό γίνεται. Η αποκωδικοποίηση της συντακτικής δομής μιας έκφρασης δεν είναι το τέλος μιας συνηθισμένης διαδικασίας επικοινωνίας, αλλά μόνο η αρχή. Με το πού αποκωδικοποιηθούν συντακτικά, τα σημασιολογικά στοιχεία μιας πρότασης ανακτώνται με τρόπους που «αυτόματα» ενεργοποιούνε ένα πλούσιο σύνολο εννοιολογικών δομών. Αυτές οι δομές εν μέρει είναι έμφυτες και εν μέρει ενισχύονται μέσω της προσωπικής εμπειρίας και της προϋπάρχουσας μαρτυρίας τους από άλλες δομές.

Mιμιδιακή έκρηξη

Για την ψυχολόγο Susan Blackmore (1999), ο ανθρώπινος εγκέφαλος, η γλώσσα και ο εαυτός εξελίχθηκαν επειδή έδωσαν πρώτιστα πλεονέκτημα στα μιμίδια και όχι στα γονίδια. Ο εγκέφαλος μεγάλωσε προκειμένου να λειτουργήσει ως μια ολοένα καλύτερη μηχανή αντιγραφής για τα μιμίδια. Εξελίχθηκε σαν ένας γενετικός τηλέτυπος κτισμένος και ελεγχόμενος από τα μιμίδια. Ομοίως, η γλώσσα επιλέχτηκε για τη μετάδοση των μιμιδίων. Η γλώσσα εξελίχθηκε σαν μια γενετική τηλεφωνική γραμμή που κτίστηκε για την επικοινωνία των μιμιδίων. Ο εαυτός, επίσης, δημιουργήθηκε από τα μιμίδια και για την αντιγραφή τους. Το «Εγώ,» με την ψευδαίσθησή του περί ελεύθερης βούλησης, είναι στην πραγματικότητα ένα οχυρό των μιμιδίων για την άμυνά τους ενάντια στην εκτόπισή τους από μάζες ατρόμητων ανταγωνιστών που εισβάλλουν από το γειτονικό κοινωνικό περιβάλλον.

Όπως τα γονίδια, τα μιμίδια μπορούν να περάσουν υποθετικά «κάθετα» από το γονέα στο παιδί: για παράδειγμα, στη θρησκευτική πρακτική της περιτομής. Τα μιμίδια μπορούν επίσης να αντιγραφούν «οριζόντια» από πρόσωπο σε πρόσωπο- μεταξύ ομοίων ή από τους ηγέτες στους ακόλουθους- όπως η έννοια του μιμιδίου καθαυτού. Στο εξελικτικό μας παρελθόν, όταν η επικρατούσα μετάδοση ήταν κατά πολύ κάθετη, ενώ η οριζόντια ήταν περιορισμένη σε μερικά πολιτισμικά κατασκευάσματα, η επικράτηση των μιμιδίων εξαρτιόταν σχεδόν αποκλειστικά από την καταλληλότητα του πληθυσμού που τα φιλοξενούσε. Με τη γλώσσα, οι υπολογιστικές δυνατότητες της οριζόντιας μετάδοσης εκτινάχθηκαν.

Μόλις η νέα, ταχύτερη εξέλιξη των μιμιδίων ξεκίνησε, δεν ήταν πλέον υποταγμένη στον παλαιότερο, αργό ρυθμό της γενετικής εξέλιξης, ή καν δεσμευμένη από εκείνη. Τα μιμίδια θα μπορούσαν ακόμη και να εξοντώσουν τους φορείς τους αν τους δινόταν ο χρόνος και τα μέσα για να μεταδοθούν σε νέα θύματα πριν από την καταστροφή του φορέα, όπως στις ιστορικά γνωστές περιπτώσεις των θρησκευτικών ή πολιτικών μαρτυρίων. Με το διαδίκτυο και την παγκοσμιοποίηση της μετάδοσης πληροφορίας, ο εξελικτικός ρυθμός της μιμιδιακής μεταβολής φαίνεται να βρίσκεται άλλη μια φορά στα πρόθυρα της εκθετικής αύξησης, με απρόβλεπτες εξελικτικές συνέπειες. Τώρα υπάρχει ακόμα λιγότερη πίεση στα μιμίδια να εγγυηθούν τη φυσική επιβίωση των εγκεφάλων, καθώς ολοένα και μεγαλύτερη μιμιδιακή δραστηριότητα μεταφέρεται από τη βιόσφαιρα στον κυβερνοχώρο.

Προς μια επιστήμη της μιμητικής

Στο The Extended Phenotype ο Dawkins φάνηκε να υποχωρεί από την ισχυρή υπεράσπιση μιας επιστήμης της μιμητικής σχετικά με το μυαλό και τον πολιτισμό: «η κύρια αξία της βρίσκεται όχι τόσο στο να καταλάβουμε τον ανθρώπινο πολιτισμό όσο στο να ακονίσουμε την αντίληψη σχετικά με τη γενετική φυσική επιλογή» (1982). Σε ένα πρόσφατο δοκίμιο, ο ίδιος (1999) αποδίδει στον Dennett (1995) και στην Blackmore (1999) ένα μεγάλο μέρος της ανανεωμένης πίστης του στη «δυνατότητα ότι το μιμίδιο θα μπορούσε μια μέρα να αναπτυχθεί σε μια κατάλληλη υπόθεση του ανθρώπινου μυαλού»- δυνατότητα που φαίνεται τώρα προσιτή.

Μια γενική θεωρία της εξέλιξης των αντιγράφων υπό τη φυσική επιλογή απαιτεί: γονιμότητα και διαφοροποίηση, κληρονομικότητα και υψηλή πιστότητα, μακροζωία και προσαρμοστικότητα, ανταγωνιστικότητα για τους πόρους που ενισχύουν την επιβίωση. Όποτε όλοι αυτοί οι αλληλένδετοι παράγοντες είναι παρόντες, σε οποιοδήποτε περιβάλλον όπου οι νόμοι της αιτιότητας και της θερμοδυναμικής ισχύουν, διαφορετικές σειρές των αυτο- αντιγραφόμενων μορφών μπορούν να εξελιχθούν από μια ή μερικές αρχικές μορφές. Καθώς οι νέες μορφές εξελίσσονται, έτσι γίνεται και με τα περιβάλλοντα στα οποία οι μορφές συνεχώς προστίθενται και προσαρμόζονται. Η πολιτισμική εξέλιξη των ιδεών (μιμίδια), συμπεριλαμβανομένων των αλλαγών που προκαλούνται από τις ιδέες σχετικά με τα γνωστικά και κοινωνικά περιβάλλοντα στα οποία οι ιδέες προσαρμόζονται, φαίνεται ότι αποτελεί τη σωστή εικόνα.

Αν και η σχέση των μιμιδίων με τα γονίδια είναι μια σχέση αναλογίας, είναι μια μεταφορά όπως ήταν η αναλογία των Rutherford-Bohr του ατόμου με το ηλιακό σύστημα στην αρχή του περασμένου αιώνα. Η ίδια η αναλογία μιμιδίων-γονιδίων έχει σκοπό να λειτουργήσει σαν ένα ερευνητικό πρόγραμμα που θα οδηγήσει ενδεχομένως σε μια επιστήμη της «μιμητικής,» όπως η αναλογία ατόμου- ηλιακού συστήματος χρησιμοποιήθηκε από αρκετούς επιστήμονες ως υπόθεση εργασίας για να βοηθήσει στην ενοποίηση των φυσικών διαδικασιών στο μικροσκοπικό (π.χ. ηλεκτρομαγνητισμός) και στο μακροσκοπικό (π.χ. βαρύτητα) επίπεδο. Το πρώτο στάδιο της μιμητικής, τότε, είναι να διευκρινιστεί αν και πώς η αναλογία ανάμεσα στα μιμίδια και στα γονίδια στέκει κάτω από έναν επαληθεύσιμο έλεγχο. Αν η αναλογία μπορεί να είναι πληροφορικά συνεχής, τότε πρέπει να είναι σε θέση να προβλέψει αξιόπιστα τις σημαντικές και εκπληκτικές επιστημονικές ανακαλύψεις σχετικά με συγκεκριμένες αιτιακές δομές. Σε αντίθετη περίπτωση, όπως με το πλανητικό μοντέλο του ατόμου, θα πρέπει τελικά να απορριφθεί ως επιστημονική έρευνα. Ακόμα και έτσι, η αναλογία μπορεί να διατηρηθεί ως παιδαγωγική συσκευή, η οποία θα μπορούσε να εισάγει τους αμύητους σε ένα πεδίο που θα έχει αναπτυχθεί, εν μέρει, από τις αποτυχημένες προσπάθειες να κατασταθεί η αναλογία πληροφορική.

Χρησιμοποιήθηκαν αποσπάσματα από:
ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕ ΤΑ ΜΙΜΙΔΙΑ:

ΕΠΑΓΩΓΗ ΑΝΤΙ ΜΙΜΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

Γράμμα στους επικεφαλής γιατρούς των ψυχιατρικών ασύλων

2012-01-28T01:51:00.000+02:00

[Διακήρυξη βασισμένη σε κείμενο του Desnos και η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό La révolution Surréaliste, το Δεκέμβριο του 1925]

Κύριοι,

Οι νόμοι είναι το έθιμο που σας παραχωρεί το δικαίωμα να μετράτε το πνεύμα. Αυτή η υπέρτατη δικαιοδοσία, επίφοβη, είναι εν γνώσει σας που ασκείτε. Ας γελάσουμε. Η ευπιστία των πολιτισμένων λαών, των γνωστικών, των ειδικών της ψυχιατρικής που δεν ξέρουν παρά τα τεχνητά φώτα. Η πρόοδος του επαγγέλματός σας είναι προδικασμένη. Δεν σκοπεύουμε να συζητήσουμε εδώ την αξία της επιστήμης σας ούτε την αμφίβολη ύπαρξη των ψυχικών ασθενειών. Αλλά για εκείνες τις υποτιθέμενες παθογένειες που εγείρουν τη σύγχυση της ύλης και του πνεύματος, για εκείνες τις ταξινομήσεις από τις οποίες οι πιο ασαφείς είναι και οι μόνες εύχρηστες, κομπίνα των ευγενών προσπαθειών να προσεγγίσουν τον κόσμο του εγκεφάλου όπου ζουν οι αιχμάλωτοί σας. Για πόσους από εσάς, για παράδειγμα, το όνειρο ενός παραληρήματος, οι εικόνες που αποτελούν τη λεία του, δεν είναι παρά μια σαλάτα λέξεων;

Δεν εκπλησσόμαστε που σας βρίσκουμε υπόλογους για ένα αμάρτημα το οποίο δεν ήταν μοιραίο. Αλλά διαμαρτυρόμαστε ενάντια στην υποχρέωση που αποδίδεται στους ανθρώπους, γεννημένους ή όχι, να ακυρώνουν με το μόνιμο εγκλεισμό τους τις έρευνές τους στο χώρο του πνεύματος.

Και τι φυλάκιση! Γνωρίζουμε- αν και όχι αρκετά- ότι τα άσυλα τα οποία πολύ απέχουν από το να είναι τέτοια, είναι απεχθείς φυλακές, όπου οι εγκλεισμένοι παρέχουν έργο δωρεάν και βολικό, όπου η κακοποίηση αποτελεί τον κανόνα, ο οποίος εφαρμόζεται από εσάς. Τα ψυχιατρικά άσυλα, υπό το πέπλο της επιστήμης και της δικαιοσύνης, μπορούν να συγκριθούν με τους στρατώνες, τις φυλακές, τους τόπους εξορίας.

Δεν θα θέσουμε εδώ το ερώτημα του αυθαίρετου εγκλεισμού, για να αποφύγουμε τις εύκολες εκ μέρους σας δικαιολογίες. Διαβεβαιώνουμε ότι ένας μεγάλος αριθμός των τροφίμων σας τελείως τρελών σύμφωνα με τον επίσημο ορισμό, είναι, κι εκείνοι, αυθαίρετα εγκλεισμένοι. Δεν δεχόμαστε την παρεμπόδιση της ελεύθερης εξέλιξης ενός παραληρήματος, εξίσου θεμιτού, εξίσου λογικού όσο κάθε άλλη διαδικασία ανθρώπινης σκέψης ή πράξης. Η καταπίεση των αντικοινωνικών πράξεων είναι τόσο απατηλή όσο και απαράδεκτη από μόνη της. Όλες οι ατομικές πράξεις είναι αντικοινωνικές. Οι τρελοί είναι τα κατ’ εξοχήν μεμονωμένα θύματα της κοινωνικής δικτατορίας. Στο όνομα αυτής της ατομικότητας που είναι ιδιότητα του ατόμου, απαιτούμε την απελευθέρωση των καταδίκων της κοινής αντίληψης, καθώς σε καμία περίπτωση ο νόμος δεν μπορεί να φυλακίσει όλους τους ανθρώπους που σκέφτονται και δρουν.

Χωρίς να εξετάζουμε τον κυριολεκτικά ιδιοφυή χαρακτήρα των εκδηλώσεων κάποιων τρελών, στο βαθμό που είμαστε ικανοί να τον εκτιμούμε, υποστηρίζουμε την απόλυτη ισχύ της αντίληψής τους για την πραγματικότητα, και όλων των επακόλουθων πράξεων.

Μπορείτε να το θυμηθείτε αυτό αύριο το πρωί την ώρα του επισκεπτηρίου, όταν προσπαθείτε χωρίς λεξικό να συνομιλήσετε με αυτούς τους ανθρώπους πάνω στους οποίους, παραδεχθείτε το, δεν έχετε κανένα επιχείρημα παρά μόνο τη βία.

Απόσπασμα από το βιβλίο History of the Surrealist Movement

9 Μαΐου Port Lligat

2012-01-20T02:04:00.003+02:00

[Από το Ημερολόγιο μιας ιδιοφυίας, Salvador Dali]

Ξυπνώντας φιλάω το αυτί της Gala για να αιστανθώ με την άκρη της γλώσσας μου το πάχος του μικροσκοπικού εξογκώματος στο λοβό. Εκείνη τη στιγμή αισθάνομαι, όλα ανακατωμένα με το σάλιό μου, τον Πικάσο. Ο Πικάσο, ο οποίος είναι ο πιο ζωντανός άνθρωπος που έχω γνωρίσει και που έχει ένα σημάδι στο λοβό του αριστερού αυτιού του. Αυτό το σημάδι, ελαφρώς πιο λαδί από το σκούρο χρυσό και προεξέχοντας πολύ- πολύ λίγο, είναι ακριβώς στο ίδιο σημείο με εκείνο της συζύγου μου, Gala. Θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ακριβές αντίγραφό του. Πολύ συχνά, όταν σκέφτομαι τον Πικάσο, χαϊδεύω τη μικρή εξόγκωση στη γωνία του αριστερού αυτιού της Gala. Και αυτό συμβαίνει συχνά, επειδή ο Πικάσο είναι ο άνθρωπος που σκέφτομαι συχνότερα, μετά τον πατέρα μου. Και οι δύο είναι λίγο πολύ οι William Tells της ζωής μου. Είναι ενάντια στην εξουσία τους που έχω φτάσει στην ηρωική επανάσταση, χωρίς δισταγμό, από τη νεότερη εφηβεία μου.

Εκείνο το σημάδι της Gala είναι το μόνο ζωντανό μέρος του σώματός της που μπορώ να αγκαλιάσω τελείως με τα δυο μου δάχτυλα. Με καθησυχάζει με έναν παράλογο τρόπο ως προς τη φοινικοκολογική αθανασία της. Και την αγαπώ περισσότερο από τη μητέρα μου, περισσότερο από τον πατέρα μου, περισσότερο από τον Πικάσο, και ακόμα περισσότερο από τα χρήματα!

Η Ισπανία είχε πάντα την τιμή να προσφέρει στον κόσμο τις υψηλότερες και βιαιότερες αντιθέσεις. Αυτές οι αντιθέσεις στον 20ο αιώνα είναι ενσαρκωμένες στις δύο προσωπικότητες του Pablo Picasso και του ταπεινού υπηρέτη σας. Τα σημαντικότερα πράγματα που μπορούν να συμβούν σε έναν σύγχρονο ζωγράφο είναι:

1. Να είναι Ισπανός.

2. Να ονομάζεται Gala Salvador Dali.

Αυτά τα δύο πράγματα μου έχουν συμβεί. Όπως το Χριστιανικό μου όνομα δείχνει, προορίζομαι να μην κάνω τίποτα λιγότερο από το να σώσω τη σύγχρονη ζωγραφική από τη νωθρότητα και το χάος. Ονομάζομαι Dali, που σημαίνει «επιθυμία» στα Καταλανικά, και έχω τη Gala. Ο Πικάσο είναι βεβαίως Ισπανός, αλλά η Gala έχει μόνο μια βιολογική σκιά στη γωνία του αυτιού του, και ονομάζεται Pablo, όπως ο Pablo Casals, όπως οι Πάπες- δηλαδή, έχει ένα όνομα όπως ο καθένας.

Την 10η

Στην κοινωνία, με έναν περιοδικό αλλά μονότονο τρόπο, συναντώ πολύ κομψές (και επομένως αρκετά όμορφες) γυναίκες, με τα κόκκαλα του κόκκυγα αναπτυγμένα σχεδόν τερατωδώς. Για αρκετά χρόνια, μιλώντας γενικά, τέτοιες γυναίκες πέθαιναν να με γνωρίσουν προσωπικά. Η συζήτηση συνήθως πηγαίνει κάπως έτσι:

Butterfly Landscape (The Great Masturbator in a Surrealist Landscape With DNA) (1957)

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΟΚΚΥΞ

Φυσικά σε ξέρω με το όνομά σου.

ΕΓΩ, ο DALI

Επίσης.

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΟΚΚΥΞ

Θα παρατηρήσατε ίσως ότι δεν έχω σταματήσει να σας κοιτάζω. Πιστεύω πως είστε γοητευτικός.

ΕΓΩ, ο DALI

Επίσης.

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΟΚΚΥΞ

Μη με κολακεύετε! Ούτε καν με προσέξατε.

ΕΓΩ, ο DALI

Μιλάω για τον εαυτό μου, Κυρία.

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΟΚΚΥΞ

Συνεχίζω να αναρωτιέμαι πώς κάνετε το μουστάκι σας να δείχνει προς τα πάνω.

ΕΓΩ, ο DALI

Χουρμάδες!

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΟΚΚΥΞ

Συγνώμη;

ΕΓΩ, ο DALI

Χουρμάδες. Ναι, χουρμάδες, ο καρπός της χουρμαδιάς. Στην έρημο, ρωτάω για χουρμάδες, τους τρώω, και πριν πλύνω τα χέρια μου, τα περνάω ελαφριά πάνω στο μουστάκι μου. Αυτό είναι αρκετό να το κάνει να στέκεται.

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΟΚΚΥΞ

Ωω!!!!!!

ΕΓΩ, ο DALI

Άλλο ένα πλεονέκτημα είναι ότι η ζάχαρη από τους χουρμάδες αναπόφευκτα τραβάει τις μύγες.

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΟΚΚΥΞ

Πόσο απαίσιο!

ΕΓΩ, ο DALI

Λατρεύω τις μύγες. Είμαι ευτυχισμένος μόνο στον ήλιο, γυμνός και καλυμμένος με μύγες.

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΟΚΚΥΞ

(ήδη πεισμένη, από τον τόνο της ισχυρής πειθούς μου, για την αλήθεια όλων όσων είπα)

Αλλά πώς είναι δυνατό να αγαπάτε να είστε καλυμμένος από μύγες; Είναι τόσο βρώμικες!

ΕΓΩ, ο DALI

Μισώ τις βρώμικες μύγες. Αγαπάω μόνο τις πιο καθαρές.

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΟΚΚΥΞ

Αναρωτιέμαι πώς μπορείτε να ξεχωρίσετε τις καθαρές μύγες από τις βρώμικες.

ΕΓΩ, ο DALI

Μπορώ να τις ξεχωρίσω αμέσως. Δεν αντέχω τη βρώμικη μύγα των πόλεων ή ακόμα και τη μύγα του χωριού με την πρησμένη κοιλιά, κίτρινη σαν μαγιονέζα, τα μαύρα φτερά της που μοιάζουν σαν να είναι βυθισμένα σε κάποια πένθιμη νεκροφιλική μάσκαρα. Αγαπώ μόνο τις καθαρότερες μύγες, υπερ- ευτυχισμένες, ντυμένες με μικρά γκρίζα κοστούμια προβατοκαμήλου από τη Balenciaga, που ακτινοβολούν σαν ένα στεγνό ουράνιο τόξο, τέλειο σαν τη μίκα, με γρανιτένια μάτια και με κοιλιές της ευγενούς Νάπολης κίτρινες, όπως οι θαυμάσιες μικρές μύγες των ελαιώνων του Port Lligat, όπου κανένας δεν ζει εκτός από την Gala και τον Dali. Αυτές οι μικρές μύγες έχουν πάντα τη χάρη να κάθονται στην οξειδωμένη ασημένια πλευρά του φύλλου της ελιάς. Είναι οι νεράιδες της Μεσογείου. Έφεραν έμπνευση στους Έλληνες φιλοσόφους, οι οποίοι πέρασαν τις ζωές τους στον ήλιο, καλυμμένοι με μύγες… Η ονειροπόλος έκφρασή σας με κάνει ήδη να πιστέψω ότι έχετε κυριευτεί από τις μύγες… Για να τελειώσω αυτό που έλεγα, πρέπει να σας πω ότι την ημέρα που θα καταλάβω ότι οι σκέψεις μου διαταράσσονται από τις μύγες που με καλύπτουν, θα ξέρω ότι οι ιδέες μου δεν έχουν τη δύναμη εκείνου του παρανοϊκού ρέματος που είναι η απόδειξη της μεγαλοφυΐας μου. Από την άλλη μεριά, αν δεν παρατηρήσω τις μύγες, είναι η πιο σίγουρη απόδειξη ότι έχω την πνευματική μου κατάσταση εξ ολοκλήρου υπό έλεγχο.

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΟΚΚΥΞ

Πραγματικά, όλα όσα λέτε φαίνεται πως έχουν νόημα! Οπότε είναι αλήθεια πως το μουστάκι σας είναι μια αντένα μέσω της οποίας παίρνετε τις ιδέες σας;

Σε αυτήν την ερώτηση ο θεϊκός Dali απογειώνεται και ξεπερνάει τον εαυτό του. Κεντά όλα τα αγαπημένα θέματά του, κεντά τη δαντέλλα του Vermeer, τόσο ευγενικά, τόσο υποκριτικά, δελεαστικά και γαστρονομικά ώστε δεν μένει τίποτα από τη γυναίκα κόκκυξ αλλά ο κουβανικός κόκκυγας. Δηλαδή- όπως θα σκέφτεστε ήδη – η καθαρή άπιστη σύζυγος που, μέσω της κυβερνητικής διαδικασίας μου, εξαπατά το αρσενικό της, το έτερον ήμισυ.

την 11^η

Έχω ήδη παρατηρήσει, περιγράφοντας τη συνάντησή μου με τον Freud, ότι το κρανίο του έμοιαζε σαν ένα σαλιγκάρι της Βουργουνδίας. Το πόρισμα είναι προφανές: αν θέλετε να φάτε τις σκέψεις του πρέπει να τις τραβήξετε έξω με μια βελόνα. Τότε βγαίνουν έξω ολόκληρες. Αν όχι, σπάζουν και δεν υπάρχει τίποτα που μπορείτε να κάνετε για αυτό, δεν θα καταλήξετε πουθενά. Σήμερα υπενθυμίζοντάς σε σας το θάνατο του Freud, θα προσθέσω ότι το σαλιγκάρι της Βουργουνδίας, έξω από το κέλυφός του, είναι ένα από τα πράγματα που μοιάζουν αρκετά εντυπωσιακά σαν ένα πίνακα του EL Greco. Επίσης, ένας EL Greco και ένα σαλιγκάρι Βουργουνδίας είναι δύο πράγματα που δεν έχουν καμία απολύτως γεύση. Από μια καθαρά γαστρονομική άποψη, είναι λιγότερο χυμώδη από μια λαστιχένια γόμα.

Όλοι εκείνοι που αγαπούν τα σαλιγκάρια φωνάζουν ήδη με διαμαρτυρίες. Πρέπει να μπω σε μεγαλύτερη λεπτομέρεια. Ακόμα κι αν το σαλιγκάρι και ο EL Greco δεν έχουν καμία γεύση, κατέχουν και μας προσφέρουν εκείνη την εξαιρετικά σπάνια και σχεδόν θαυματουργή αρετή της «υπέρτατης γευστικής μίμησης,» η οποία συνίσταται στον αφανισμό τους και στην παροχή ενός χώρου συνάντησης (λόγω της δική τους έλλειψης γεύσης) για όλες τις γεύσεις που αποτελούνται από τα καρυκεύματα με τα οποία συνοδεύονται. Εξίσου είναι μαγικά οχήματα για το σμίξιμο όλων των γεύσεων. Και για αυτό κάθε μια από τις γεύσεις με τις οποίες ο EL Greco και το σαλιγκάρι της Βουργουνδίας ετοιμάζονται μπορεί να πετύχει το καθαρό του άσμα ευδιάκριτα και συμφωνικά.

Αν το σαλιγκάρι είχε μια γεύση από μόνο του, θα μπορούσε άραγε ο ανθρώπινος ουρανίσκος να αποκτήσει μια τέτοια γνώση Πυθαγόρεια γνώση αυτού που αντιπροσωπεύεται στο Μεσογειακό πολιτισμό από εκείνη τη μολυβή ημισέληνο, σεληνιακή και να ψυχορραγεί με εκστατική ευφορία- το γαρίφαλο του σκόρδου; Το σκόρδο που φωτίζει, ώστε να έρθουν δάκρυα στα μάτια, τον ασυννέφιαστο ουρανό της άνοστης γεύσης του σαλιγκαριού.

Με τον ίδιο τρόπο η ανουσιότητα του EL Greco είναι από μόνη της τόσο ανούσια άνοστη όσο εκείνη του σαλιγκαριού της Βουργουνδίας χωρίς καρυκεύματα. Αλλά προσοχή!- όπως το σαλιγκάρι, έτσι κι ο EL Greco κατέχει εκείνη την τροχαία αρετή, εκείνη τη μοναδική δύναμη να κάνει όλα τα λουλούδια να ανθίζουν οργιαστικά. Όταν άφησε την Ιταλία, ήταν περισσότερο χρυσός, πιο αισθησιακός και παχύς από έναν «έμπορος της Βενετίας,» αλλά κοιτάξτε τον όταν φθάνει στο Τολέδο και απορροφά ξαφνικά όλα τα αρώματα, τις ουσίες, και τις πεμπτουσίες του ασκητικού και απόκρυφου πνεύματος της Ισπανίας. Ύστερα γίνεται πιο Ισπανός από τους Σπανιόλους επειδή, μαζοχιστικός και πιο άνοστος από ένα σαλιγκάρι, είναι τέλεια κατάλληλος για να γίνει ο υποδοχέας, η παθητική σάρκα κατάλληλη να υποδεχθεί τα στίγματα των ποιμενικών ιπποτών που σταυρώθηκαν λόγω ευγένειας. Αυτή είναι η προέλευση των μαύρων και γκρίζων του με τη μοναδική γεύση της καθολικής πίστης και τα στρατιωτικά μέταλλα της ψυχής, εκείνο το υπέρ- σκόρδο με τη μορφή του φεγγαριού στη χάση του σκληρού ασημιού του Lorca. Είναι το ίδιο το φεγγάρι που φωτίζει τις όψεις του Τολέδο και τις διάστικτες πτυχές και τις κουρτίνες στην Assumption του, μια από τις πιο επιμηκυμένες φιγούρες του EL Greco, τόσο παρόμοιες από κάθε άποψη με το καμπυλωτό περίβλημα ενός πικάντικου Βουργουνδέζικου σαλιγκαριού αν το παρατηρήσετε προσεκτικά καθώς ξεδιπλώνεται και τεντώνεται στην άκρη της βελόνας σας! Αυτό που χρειάζεται να φανταστείτε είναι ότι εκείνη η δύναμη της βαρύτητας που το τραβάει προς τη γη είναι, αν αντιστρέψετε την εικόνα, η δύναμη που το κάνει να πέσει προς τον ουρανό!

Τέτοια, με μια μοναδική οπτική εικόνα, είναι τα στοιχεία που προωθώ για τη διατριβή μου η οποία δεν είναι ακόμα επιβεβαιωμένη και σύμφωνα με την οποία ο Freud δεν είναι παρά ένας «μεγάλος μυστικιστής αναποδογυρισμένος.» Γιατί αν ο εγκέφαλός του, βαρύς και καρυκευμένος με όλα τα ιξώδη του υλισμού, αντί να κρέμεται καταθλιπτικά, τραβηγμένος προς τα κάτω από τη δύναμη της βαρύτητας από τους βαθύτερους υπονόμους της γης, είχε σε αντίθεση συρθεί προς τον άλλο ίλιγγο, εκείνο των ουράνιων αβύσσων, εκείνος ο εγκέφαλος, επαναλαμβάνω, αντί να μοιάζει με το ημι- αμμωνιακό σαλιγκάρι του θανάτου, θα έμοιαζε ακριβώς με τη λαμπρή Assumption που ζωγράφισε ο EL Greco όπως ανέφερα μερικές γραμμές πίσω.

Ο εγκέφαλος του Freud, ένας από τους πιο αλμυρούς και σημαντικούς της εποχής μας, ήταν κατ' εξοχή το σαλιγκάρι του επίγειου θανάτου. Για αυτό, μέσα του κατοίκησε η ουσία της σταθερής τραγωδίας της Εβραϊκής ιδιοφυίας που στερείται πάντα από εκείνο το αρχέγονο στοιχείο, την ομορφιά- μια προϋπόθεση απαραίτητη για την πλήρη γνώση του Θεού, ο Οποίος πρέπει να είναι απώτατα όμορφος.

Φαίνεται ότι χωρίς να το καταλαβαίνω ζωγράφισα τον επίγειο θάνατο του Freud στο πορτρέτο με μολύβι που έκανα για εκείνον ένα χρόνο πριν το θάνατό του. Η ιδιαίτερη πρόθεσή μου ήταν να δημιουργήσω ένα καθαρά μορφολογικό σχέδιο της ιδιοφυίας της ψυχανάλυσης, αντί για το προφανές πορτρέτο ενός ψυχολόγου. Όταν το πορτρέτο τελείωσε, ικέτευσα τον Stefan Zweig, που ήταν ο μεσολαβητής μου με τον Freud, να του το δείξει, και έπειτα περίμενα αγωνιωδώς τα όποια σχόλιά του. Είχα κολακευτεί εξαιρετικά από το θαυμασμό του κατά την διάρκεια της συνάντησής μας: «Δεν έχω ξαναδεί ένα τόσο τέλειο πρότυπο ενός Ισπανού! Τι φανατικός υποστηρικτής!»

Πορτραίτο του Freud (1938) με ανατομία σαλιγκαριού

Το είχε πει αυτό στον Zweig αφού με είχε αναλύσει με έναν φοβερά επίμονο τρόπο. Έλαβα την απάντηση του Freud τέσσερις μήνες αργότερα όταν, συνοδευόμενος από την Gala, συνάντησα πάλι τον Stefan Zweig και τη σύζυγό του για ένα μεσημεριανό γεύμα στη Νέα Υόρκη. Ήμουν τόσο ανυπόμονος που δεν περίμενα τον καφέ για να ρωτήσω τον Freud πια ήταν η αντίδρασή του για το πορτρέτο μου.

«Του άρεσε πολύ,» μου είπε ο Zweig.

Ζήτησα περισσότερες λεπτομέρειες, με προθυμία να μάθω αν ο Freud είχε κάνει οποιαδήποτε συγκεκριμένη παρατήρηση ή τουλάχιστον κάποιο σχόλιο που θα μου ήταν απείρως πολύτιμο, αλλά ο Stefan Zweig μου φάνηκε αόριστος ή αποσπασμένος από άλλες σκέψεις. Υποστήριξε ότι ο Freud είχε εκτιμήσει πολύ «τη λιχουδιά των εικόνων» και έπειτα βυθίστηκε πίσω στην καθιερωμένη του ιδέα: θέλησε να πάμε μαζί του στη Βραζιλία. Το ταξίδι, είπε, θα ήταν θαυμάσιο και θα έφερνε μια καρποφόρο αλλαγή στις ζωές μας. Εκείνη η ιδέα και ο ψυχαναγκασμός του από τη δίωξη των Εβραίων στη Γερμανία ήταν τα ατελείωτα σχόλια του μονολόγου του γεύματός μας. Φαινόταν ότι έπρεπε πραγματικά να πάω στη Βραζιλία προκειμένου να επιβιώσω. Διαμαρτυρήθηκα ότι μισούσα τους τροπικούς. Ένας ζωγράφος δεν μπορεί να ζήσει, βεβαίωσα, αν δεν περιστοιχίζεται από το γκρι των ελιών και το κόκκινο του ευγενούς χώματος της Σιένα. Η φρίκη μου για κάθε τι εξωτικό αναστάτωσε τον Zweig μέχρι σημείου δακρύων. Ύστερα μου υπενθύμισε το μέγεθος των βραζιλιάνων πεταλούδων, αλλά έτριξα τα δόντια μου: οι πεταλούδες είναι παντού πολύ μεγάλες. Ο Zweig βρέθηκε σε απελπισία. Φάνηκε να σκέφτεται ότι μόνο στη Βραζιλία θα μπορούσε η Gala και εγώ να είμαστε ευτυχισμένοι.

Οι Zweigs μας άφησαν τη διεύθυνσή τους, την οποία έγραψαν σχολαστικά. Δεν μπορούσε να πιστέψει ότι θα παρέμενα τόσο απειθής και πεισματάρης. Πραγματικά θα σκεφτόσασταν ότι η άφιξή μας στη Βραζιλία θα ήταν ένα θέμα ζωής ή θανάτου για εκείνο το ζευγάρι!

Δύο μήνες αργότερα μάθαμε για τη διπλή αυτοκτονία των Zweigs στη Βραζιλία. Είχαν αποφασίσει εκείνη την αυτοκτονία σε μια στιγμή τέλειας διόρασης, αφού έγραψαν ο ένας στον άλλο.

Πεταλούδες τόσο μεγάλες;

Μόνο όταν διάβασα το τελευταίο κεφάλαιο του μεταθανάτιου βιβλίου του Stefan Zweig, ο Κόσμος του Αύριο, έμαθα τελικά την αλήθεια για το σχέδιό μου. Ο Freud δεν είχε δει ποτέ το πορτρέτο του. Ο Zweig μου είχε πει ψέματα διακριτικά. Σύμφωνα με εκείνον, το πορτρέτο μου προέβλεπε τόσο εντυπωσιακά τον επερχόμενο θάνατο του Freud που δεν τόλμησε να του του δείξει, φοβούμενος να μην τον αναστατώσει αχρείαστα, και ξέροντας ότι ήδη έπασχε από καρκίνο.

Χωρίς δισταγμό, τοποθετώ τον Freud μεταξύ των ηρώων. Αντικατέστησε για τους Εβραίους το μέγιστο και σημαντικότερο όλων των ηρώων τους – το Μωυσή. Ο Freud έχει δείξει ότι ο Μωυσής ήταν Αιγύπτιος, και στην εισαγωγή στο βιβλίο του για το Μωυσή - το καλύτερο και πιο τραγικό από τα βιβλία του- προειδοποιεί τους αναγνώστες του ότι αυτή η απόδειξη ήταν ο δυσκολότερος και πιο φιλόδοξος στόχος του, αλλά επίσης και ο πιο διαβρωτικά πικρός!

Τέλος οι μεγάλες πεταλούδες!

Το πάρκο

2012-01-06T00:39:00.000+02:00

[André Breton, από τη συλλογή POISSON SOLUBLE (1924)]

Το πάρκο, εκείνη την ώρα της ημέρας, άπλωνε τα ξανθά του χέρια πάνω από το μαγικό σιντριβάνι. Ένα απατηλό κάστρο κυλιόταν προς την επιφάνεια της γης. Κοντά στο Θεό το αποτύπωμα αυτού του κάστρου ήταν δεκτικό σ’ ένα σχέδιο σκιών, φτερών και ιρίδων. Το Φιλί της Νεαρής Χήρας ήταν το όνομα του εξοχικού πανδοχείου που το χάιδευαν η ταχύτητα των περαστικών αυτοκινήτων και το φόρεμα του οριζόντιου γρασιδιού. Έτσι τα περσινά κλαριά των δέντρων δεν κτυπούσαν τα παραθυρόφυλλα, όταν το φως κάνει τις γυναίκες να τρέξουν προς το μπαλκόνι. Το νεαρό κορίτσι από την Ιρλανδία, προβληματισμένο από τη μεμψιμοιρία του ανατολικού ανέμου, άκουγε στο στήθος της τα θαλασσοπούλια να γελάνε.

«Κόρες του γαλανού βωμού, μέρες της γιορτής, μορφές της προσευχής των ματιών και του κεφαλιού μου που κουδουνίζουν όταν ξυπνάω, έθιμα της επαρχίας που παίρνουν φωτιά, μου φέρνετε τον ήλιο των λευκών επιπλοποιείων, των πριονιστηρίων και του κρασιού. Τα χέρια μου, τόσο σίγουρα, είναι ο χλωμός μου άγγελος. Γλάροι του χαμένου παραδείσου!»

Το φάντασμα μπαίνει πατώντας στις άκρες των ποδιών του. Γρήγορα επιθεωρεί το κάστρο και κατεβαίνει την τριγωνική σκάλα. Οι κόκκινες μεταξωτές κάλτσες του ρίχνουν ένα στροβιλώδες φως. Το φάντασμα είναι περίπου διακοσίων ετών· ακόμα μιλάει κάποια Γαλλικά. Αλλά στη διάφανη σάρκα του η δροσιά του βραδιού και ο ιδρώτας των άστρων σμίγουν. Είναι χαμένο στον εαυτό του σ’ αυτήν τη θλιβερή ερημιά. Η νεκρή λεύκα και η λαμπερή πράσινη κατάλπη αναστενάζουν στη γαλακτερή χιονοστιβάδα των θυμωμένων αστεριών. Το κέλυφος ενός καρπού σκάει σ’ ένα φρούτο. Τότε ένα ατρακτοειδές ψάρι περνάει, με τα χέρια να σκεπάζουν τα μάτια του, αναζητώντας πέρλες και μακριά φορέματα.

Μια γυναίκα τραγουδάει στο παράθυρο αυτού του κάστρου του δεκάτου τετάρτου αιώνα. Στα όνειρά της εμφανίζονται μαύρες καρυδιές. Δεν την έχω γνωρίσει ακόμα επειδή το φάντασμα πολύ συχνά φέρνει γύρω του καλοκαιρία. Η νύχτα έπεσε ξαφνικά όπως ένα τριανταφυλλί παράθυρο γυρνάει τα μέσα έξω μπροστά στα πρόσωπά μας.

Ένα κτίριο είναι το καμπαναριό των πτήσεών μας: στις πέντε το πρωί, όταν η ομίχλη κυριεύει τις ταξιδιώτισσες στο κρεβάτι τους με τις φτέρες. Στις μία το μεσημέρι, καθώς κάποιος περνάει μπροστά από την ελιά του φόνου. Ένα κτίριο είναι το καμπαναριό της πτήσης μας σε μια εκκλησιά που μοιάζει με τη σκιά της Madame de Pompadour. Αλλά χτυπούσα το κουδούνι στην πόρτα εκείνου του κάστρου.

Αρκετές υπηρέτριες ήρθαν να με συναντήσουν φορώντας μεταξωτές φόρμες στο χρώμα του φωτός της ημέρας. Στην τρελή νύχτα, τα συγκαταβατικά τους πρόσωπα ήταν απόδειξη του φόβου τους να παραδοθούν. «Τι μπορώ να κάνω για εσάς;»

«Πες στην οικοδέσποινά σου ότι η άκρη του κρεβατιού της είναι ένας ποταμός από λουλούδια. Παρ’ την πίσω στο βωμό του θεάτρου όπου πριν από τρία χρόνια η καρδιά μιας πρωτεύουσας που ξέχασα χτυπούσε με προσδοκία. Πες της ότι ο χρόνος της μου είναι πολύτιμος και ότι όλα τα ονειροπολήματά της πήραν φωτιά στον πολυέλαιο του μυαλού μου. Μην ξεχάσεις να την ενημερώσεις για τις επιθυμίες μου που εκκολάπτονται κάτω από τις πέτρες που βρίσκεσαι. Κι εσύ που είσαι πιο όμορφη από έναν κόκκο φωτός στο ράμφος ενός εκτυφλωτικού παπαγάλου σ’ αυτόν το διάδρομο, πες μου αμέσως πώς είναι, αν είναι αλήθεια ότι η κρεμαστή γέφυρα με τους κισσούς κατεβαίνει απλά χτυπώντας το χερούλι.»

«Έχετε δίκιο,» μου απαντά. «Η σκιά που ζει εδώ βγήκε για ιππασία πριν από λίγο. Τα χαλινάρια ήταν φτιαγμένα από λόγια αγάπης, πιστεύω, αλλά καθώς τα ρουθούνια της ομίχλης και τα σακούλια του γαλάζιου σας έφεραν σ’ αυτήν την πόρτα που ανοιγοκλείνει ατέρμονα, περάστε μέσα και χαϊδέψτε με ανεβαίνοντας μέχρι επάνω αυτές τις σκάλες που είναι σπαρμένες με σκέψη.

Μεγάλες ισοσκελείς σφήκες πέταξαν από χαμηλά. Το σούρουπο με ακολούθησε, τα μάτια του στον ουρανό των ματιών μου, χωρίς να γυρίσω πίσω. Όπως τα πλοία ξαπλώνουν στην αργυρή καταιγίδα.

Διάφοροι αντίλαλοι απαντούν μεταξύ τους στη στεριά: της βροχής σαν ταπώματα στη σειρά, του ήλιου σαν καλάι ανακατεμένο με άμμο. Η παρούσα ηχώ είναι αυτή των δακρύων, και της ομορφιάς κατάλληλης για ανείπωτες περιπέτειες, για ακρωτηριασμένα όνειρα. Φτάναμε στον προορισμό μας. Το φάντασμα που απέκτησε μια έννοια κατά τη διάρκεια της διαδρομής για να καταλάβει το σώμα του Αγίου Διονυσίου ισχυρίστηκε ότι είδε το ακρωτηριασμένο του κεφάλι σε κάθε τριαντάφυλλο. Ένα τραύλισμα προσκολλημένο στα τζάμια των παραθύρων και στα κάγκελα, ένα κρύο κόμπιασμα ανακατεμένο με τα αχαλίνωτα φιλιά μας.

Στην άκρη των σύννεφων μια γυναίκα στέκει, στην άκρη των νησιών όπως τα τσαμπιά των σταφυλιών ωριμάζουν σε ψηλούς τοίχους διακοσμημένους με λαμπιρίζοντα αμπέλια, με όμορφα μαύρα και χρυσά σταφύλια. Υπάρχει επίσης το Αμερικάνικο αμπέλι, και αυτή η γυναίκα ήταν τέτοια, του είδους που πρόσφατα εγκλιματίστηκε στη Γαλλία που παράγει σπόρους εκείνης της πορφυρής καμπανούλας της οποίας η πλήρης γεύση δεν έχει ακόμα δοκιμαστεί. Περπατούσε πάνω κάτω σε ένα διάδρομο διαμερίσματος σαν εκείνους που ενώνουν τα βαγόνια στις Ευρωπαϊκές ταχείες, με τη διαφορά ότι το φως που έβγαζαν οι λάμπες δεν ξεχώριζε καθαρά τις ροές της λάβας, τους μιναρέδες, και τη μεγάλη οκνηρία των θηρίων του αέρα και του νερού. Έβηξα αρκετές φορές και το συγκεκριμένο τρένο γλιστρώντας μέσα από σήραγγες έβαλε τις κρεμαστές γέφυρες για ύπνο. Η θεότητα του μέρους τρέκλισε. Πιάνοντάς την στα χέρια μου, θροΐζοντας, έβαλα τα χείλια μου στο λαιμό της χωρίς λέξη. Τι συνέβη μετά μου διαφεύγει σχεδόν πλήρως. Είναι μόνο μετά που μας βρίσκω και πάλι, αυτή με μια τρομερά λαμπρή φορεσιά που την κάνει να μοιάζει σαν εξάρτημα σε μια ολοκαίνουργια μηχανή, κι εμένα θαμμένο όσο το δυνατό πιο βαθειά μέσα σε αυτό το άψογο μαύρο κοστούμι που δεν έχω βγάλει από τότε.

Στο μεταξύ, πρέπει να πέρασα από ένα καμπαρέ που ανήκε σε κάποιον σύλλογο πολύ ηλικιωμένων που η κοινωνική μου θέση έριξε στην αμηχανία ενός πουλιού. Θυμάμαι επίσης έναν γερανό που σήκωνε συσκευασίες προς τον ουρανό που πρέπει να περιείχαν μαλλιά, και, Θεέ μου, πόσο ανησυχητικά ελαφριές ήταν. Έπειτα ήταν το μέλλον, αυτοπροσώπως. Το Παιδί της Φωτιάς, το θαυμάσιο Κύμα μιας ακριβώς στιγμής πριν, καθοδήγησε τα βήματά μου σαν γιρλάντες. Οι μικρές ρωγμές στον ουρανό τελικά με ξύπνησαν: δεν υπήρχε πια πάρκο, ούτε μέρα ή νύχτα, όχι άλλες λευκές κηδείες που άγονταν από γυάλινα στεφάνια. Η γυναίκα που στεκόταν κοντά μου είδε τα πόδια της μέσα σε μια λιμνούλα χειμερινού νερού.

Κοιτώντας πίσω δεν βλέπω πια καθαρά, σαν ένας καταρράκτης να στεκόταν ανάμεσα στο θέατρο της ζωής μου κι εμένα, χωρίς να είμαι ο πρωταγωνιστής σ’ αυτό. Ένα πολυαγαπημένο βούισμα με συνοδεύει, κατά τη διάρκεια του οποίου κίτρινες χλόες σπάνε. Όταν της λέω: «Πάρε αυτό το καπνισμένο γυαλί που είναι το χέρι μου στα χέρια σου, μια έκλειψη είναι εδώ,» χαμογελάει και βουτάει στη θάλασσα για να φέρει πίσω το κλαρί του αιμάτινου κοραλλιού. Δεν είμαστε μακριά από το λιβάδι του θανάτου και όμως προφυλασσόμαστε από τον άνεμο και από την ελπίδα σε αυτό το ξεθωριασμένο σαλόνι. Ονειρεύτηκα ότι την αγαπούσα με τον τρόπο που κάποιος αγαπάει στην πραγματικότητα. Αλλά δεν κατάφερα να απαλλάξω τον εαυτό μου από ένα μισοκομμένο πράσινο λεμόνι, τα σαν το κουπί μαλλιά της, την επιτηδειότητα μιας παγίδας που πιάνει τα ζώα ζωντανά. Κοιμάται τώρα, αντιμετωπίζοντας την απεραντοσύνη της αγάπης μου, μπροστά σ’ αυτόν τον καθρέφτη που θολώνουν γήινες αναπνοές. Είναι όταν κοιμάται που μου ανήκει πραγματικά· μπαίνω στ’ όνειρό της σαν ένας κλέφτης και την χάνω αληθινά όπως χάνει κάποιος ένα στέμμα. Είμαι απογυμνωμένος, σίγουρα, από χρυσές ρίζες, αλλά κρατάω τα λουριά της καταιγίδας και φυλάω τις κέρινες σφραγίδες του εγκλήματος.

Το τελευταίο κρόσσι της αύρας, εκεί όπου ο φασιανός του φεγγαριού καταφεύγει και πεθαίνει, εκεί όπου η εκθαμβωτική χτένα των κάτεργων περιπλανιέται, εκεί όπου ο υάκινθος του κακού αγιάζεται, έχω περιγράψει στις σπανιότερες στιγμές διαύγειας, αίροντας αυτήν τη μακρινή ομίχλη πολύ τρυφερά. Τώρα είναι η τρυφερότητα που επικρατεί και πάλι, η λεωφόρος σαν ένα έλος που γεμίζει τις φωτεινές πινακίδες μ’ αλάτι. Επανέρχομαι στ’ άγρια φρούτα, στους ηλιόλουστους κόλπους που της δίνω και στα χέρια της υπάρχουν ανεκτίμητα κοσμήματα. Μένουν τα ρίγη να ξυπνήσουν στα χαμόκλαδα της κρεβατοκάμαρας, τα ρυάκια να χυθούν στο παράθυρο της μέρας. Αυτό το καθήκον είναι η διασκεδαστική αποθέωση όλων όσων μας κρατούν, έναν άντρα και μια γυναίκα, ξύπνιους, αν και είμαστε μάλλον κουρασμένοι, στη διαδρομή του φωτός όταν είναι δυνατό να επιβραδυνθεί. Υπηρέτριες της αδυναμίας, της ευτυχίας, οι γυναίκες εκμεταλλεύονται άνισα το φως μ’ ένα ξέσπασμα γέλιου.

Το κείμενο στα Αγγλικά

Αναρχισμός (;)

2011-12-25T14:32:00.000+02:00

Libertatis Æquilibritas

Ομοιογένεια και ανομοιογένεια στο πεδίο των οικονομικών

Ο όρος ομοιογένεια αναφέρεται συνήθως στον τομέα της φυσικής και σημαίνει την αναλλοιότητα κάτω από ορισμένους μαθηματικούς μετασχηματισμούς. Με άλλα λόγια, ένα μαθηματικό πεδίο είναι ομοιογενές όταν κατανέμεται ομοιόμορφα στο χώρο και στο χρόνο. Αναλόγως, μπορούμε να ρωτήσουμε αν ένα ορισμένο χαρακτηριστικό, για παράδειγμα το εισόδημα, στον τομέα των οικονομικών θα μπορούσε να κατανεμηθεί ομοιόμορφα ή ανομοιόμορφα μεταξύ των μελών μιας κοινωνίας. Φυσικά όλοι ξέρουμε ότι σήμερα, όπως στο παρελθόν, η κατανομή του πλούτου μεταξύ των ανθρώπων είναι άνιση, με λίγους ανθρώπους να κατέχουν το μεγαλύτερο μέρος του πλούτου. Θα μπορούσαν όλοι οι άνθρωποι να λαμβάνουν τα ίδια χρήματα, και θα ήταν αυτό δίκαιο; Ίσως η εισοδηματική ομοιογένεια δεν είναι και η πιο δίκαιη κατανομή του παγκόσμιου πλούτου. Τότε ποια είναι; Θα έλεγα μια «κανονικά κατανεμημένη ετερογένεια» του εισοδήματος και θα εξηγήσω αμέσως.

Η κανονική κατανομή

Η κανονική κατανομή είναι μια μαθηματική συνάρτηση με εφαρμογές σε πολλούς τομείς. Στη φυσική δείχνει πώς η ένταση (αριθμός φωτονίων) της ακτινοβολίας στο σύμπαν κατανέμεται για ορισμένα μήκη κύματος από την εποχή του Big Bang. Το χαρακτηριστικό μιας τέτοιας κατανομής είναι το σχήμα καμπάνας. Ονομάζεται Gaussian χάρη στο μαθηματικό Gauss που την εφηύρε. Οι τιμές της αρχίζουν από το μηδέν ή μια συγκεκριμένη αρχική τιμή, γίνονται μεγαλύτερες μέχρι ένα σημείο, απ’ όπου η καμπύλη φθίνει στο άπειρο. Με αυτόν τον τρόπο το σύμπαν μπορεί να κατανέμει το συνολικό ποσό αρχέγονης ενέργειάς του χωρίς αυτή να απειρίζεται ή να γίνεται μηδέν.

Κοσμική ακτινοβολία υποβάθρου

Κατανομή του παγκόσμιου κατά κεφαλήν εισοδήματος για το έτος 2009

Τα τελευταία δύο διαγράμματα είναι δικά μου από στοιχεία της Wikipedia. Παρουσιάζουν ένα ιστόγραμμα και την αντίστοιχη καμπύλη της κανονικής κατανομής. Ο καθένας μπορεί να δει την «αδικία» αυτής της κατανομής, δεδομένου ότι υπάρχει μια τεράστια συγκέντρωση ανθρώπων στην περιοχή των χαμηλών εισοδημάτων, καθώς επίσης και ένα τρίπτυχο χάσμα ανάμεσα σε μια «εργατική,» μια «μέση» και μια «ανώτερη» τάξη. Οπότε εδώ μπορούμε να θέσουμε την ακόλουθη ερώτηση: Ποιες είναι οι κατάλληλες τιμές για μια πιο ομοιόμορφη κατανομή του παγκόσμιου πλούτου, και ποιο είναι το καταλληλότερο πολιτικό σύστημα για να επιβάλει αυτήν την κατανομή;

Το διάγραμμα του Nolan

Τα ακόλουθα διαγράμματα έγιναν από τον Nolan που τα ανέπτυξε για να διευκρινίσει ότι ο λιμπερταριανισμός (libertarianism), που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως το σύγχρονο πολιτικό σύστημα πιο κοντά στην αναρχία, αντιπροσωπεύει και την οικονομική και την προσωπική ελευθερία, σε αντίθεση με την «αριστερά,» η οποία, σύμφωνα με τον Nolan, υποστηρίζει μόνο την προσωπική ελευθερία, και την «δεξιά,» η οποία υποστηρίζει μόνο την οικονομική ελευθερία:

Nolan's chart 1 Nolan's chart 2

Παρά το γεγονός ότι οι ορισμοί «αριστερά» και «δεξιά» είναι ιδιαίτερα υποκειμενικοί στην πολιτική, ο πιο θεμελιώδης παράγοντας είναι το ποσό του κυβερνητικού ελέγχου πάνω στην ανθρώπινη ελευθερία της σκέψης και δράσης. Επιπλέον, ο Nolan υποστήριξε ότι ουσιαστικά όλη η πολιτική δράση μπορεί να διαιρεθεί σε δύο ευρείες κατηγορίες: οικονομική και προσωπική.

Μια «κανονική» κατανομή του εισοδήματος

Μια αναθεώρηση του διαγράμματος του Nolan: Σύμφωνα με τον Nolan η προσωπική ελευθερία είναι ανάλογη με την οικονομική ελευθερία, που σημαίνει ότι η προσωπική ελευθερία μπορεί να αυξηθεί στο άπειρο. Μια ρεαλιστικότερη γραφική παράσταση είναι αυτή μιας Gaussian καμπύλης, όπου η οικονομική ανάπτυξη βοηθά την προσωπική απελευθέρωση μέχρι ένα σημείο και μετά η υπερκατανάλωση και η κερδοσκοπία στρέφονται ενάντια στην προσωπική ελευθερία. Έτσι το πραγματικό πρόβλημα είναι να καθοριστούν οι παράμετροι που μεγιστοποιούν και την προσωπική και την οικονομική ελευθερία χωρίς να διαταράσσουν την κανονική κοινωνική ζωή.

Στη σκέψη του Nolan, σε μια libertarian κοινωνία η προσωπική ελευθερία μπορεί να αυξηθεί δίπλα στην οικονομική ελευθερία στο άπειρο. Αυτό είναι αυτό που θα ονόμαζα πρόβλημα της υπερ- φιλελεύθερης καταστροφής κατά Nolan. Γιατί καθώς κινούμαστε από μια πρωτόγονη κατάσταση όπου η ελευθερία δεν έχει καμία πολιτική έννοια, έπειτα γινόμαστε ελεύθεροι όλο και περισσότερο μέχρι μια κρίσιμη καμπή όπου η οικονομική ελευθερία ενεργεί ενάντια στην προσωπική ελευθερία. Αυτό δεν είναι παράλογο επειδή μια ανεξέλεγκτη αγορά θα υπονομεύσει αργά ή γρήγορα την προσωπική ελευθερία στο όνομα του κέρδους. Η οικονομική ελευθερία δεν μπορεί να αυξάνεται χωρίς κάποιους περιορισμούς, ακόμα κι αν αυτοί προέρχονται από την ίδια την αγορά. Μια οικονομία χωρίς έλεγχο είναι μια οικονομική φούσκα, η οποία μεγαλώνει, καταρρέει και επαναλαμβάνεται. Αλλά η αγορά είναι ένα κομμάτι του κράτους, μια «μάζωξη» ανθρώπων για έναν συγκεκριμένο οικονομικό σκοπό. Έτσι το θεμελιώδες δίπολο είναι μεταξύ της προσωπικής ελευθερίας και του κρατικού ελέγχου. Μπορούμε πάλι να χρησιμοποιήσουμε μια μη γραμμική σύγκριση μεταξύ αυτών των δύο πτυχών της κοινωνικής ζωής. Η προσωπική ελευθερία βγαίνει ενισχυμένη από κάποιο ποσό κρατικού ελέγχου, μέχρι ένα σημείο πέρα από το οποίο αυτή η σχέση αντιστρέφεται. Κατά αυτόν τον τρόπο μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν μια «μέγιστη» ελευθερία, ένα «ελάχιστο» κράτος αλλά επίσης μια «βέλτιστη» ελευθερία και μια αντίστοιχη «βέλτιστη» ποσότητα κράτους.

Το Πλατωνικό ιδεώδες και τα πέντε κράτη

Σε μια πρωτόγονη κοινωνία οι άνθρωποι μπορούν να είναι ελεύθεροι αλλά δεν το ξέρουν επειδή δεν έχουν ένα ιδανικό σχετικά με την ελευθερία. Αυτό το ιδανικό μπορεί να καλλιεργηθεί μόνο στις οργανωμένες κοινωνίες όπου η ελευθερία γίνεται κατανοητή σχετικά με τα αστικά δικαιώματα. Ο Πλάτωνας πίστευε στη διαδοχή πέντε τύπων κράτους: τιμοκρατία- ολιγαρχία- δημοκρατία- αριστοκρατία. Η τιμοκρατία ανήκει σε μια πρωτόγονη κοινωνία όπου οι άνθρωποι δίνουν αξία στο νόμο του ισχυρότερου. Έπειτα είναι η ολιγαρχία, η κατάσταση όπου λίγοι απολαμβάνουν τον υλικό πλούτο και χρησιμοποιούν το στρατό για να επιβάλουν τη δύναμή τους. Έπειτα έρχεται η δημοκρατία, μετά από μια επανάσταση των καταπιεσμένων ανθρώπων. Αλλά το πρόβλημα της δημοκρατίας, σύμφωνα με τον Πλάτωνα, είναι η κακή χρήση της ελευθερίας που οδηγεί στην υπερβολή και στην κατάχρηση. Αυτή η χαοτική κατάσταση στην οποία η δημοκρατία φθίνει μπορεί έπειτα να τεθεί υπό έλεγχο μόνο από τους σοφούς, τους φιλοσόφους, ή «αριστοκράτες,» δηλαδή εκείνους που «κρατούν το άριστο.»

Όπως βλέπουμε, η προηγούμενη Πλατωνική σύγκριση ταιριάζει καλά με αυτό που συμβαίνει σήμερα. Στην εποχή μας, η δημοκρατία παραβιάζεται καθημερινά από τους προφήτες του χρήματος και τους καιροσκόπους. Αυτή η υποτιθέμενη οικονομική ελευθερία είναι στην πραγματικότητα μια τυραννία που οδηγεί σε επαναστάσεις και σε μέτρα λιτότητας. Αυτό που χρειαζόμαστε πραγματικά δεν είναι περισσότερη «ελευθερία» αλλά περισσότερη κοινωνική παιδεία για το τι είναι ελευθερία. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι «αριστοκράτες» με μια σύγχρονη έννοια, τεχνοκράτες με μια νέα φιλοσοφία σχετικά με την οικονομία και πώς ένα σύγχρονο κράτος μπορεί να είναι.

Σχέσεις εξουσίας και σχέσεις ανταλλαγής πληροφορίας

Από την αρχαιότητα, οι κοινωνίες έχουν βασιστεί στο δίπολο αφέντης- δούλος. Αυτή η αντιπαράθεση μπορεί να είναι ρητή ή κρυμμένη υπό τη μορφή των σύγχρονων οικονομικών συναλλαγών. Παρά την πρόοδο της τεχνολογίας και της ανθρώπινης πνευματικότητας, όλες οι οικονομικές προσπάθειες οδηγούνται στη συγκέντρωση αντί στη διαφοροποίηση. Συνεπώς αν θεωρήσουμε τον πλανήτη μας ως ένα κλειστό σύστημα πόρων, η σκόπιμη σπανιότητα προϊόντων δημιουργεί τεχνητό πλούτο αλλά και πραγματική ένδεια. Η οικονομία είναι πολιτική και η πολιτική έχει να κάνει με τον έλεγχο. Αυτό που χρειαζόμαστε πραγματικά δεν είναι αλλαγή των οικονομικών μέσων αλλά έναν νέο πολιτικό προορισμού. Το διαδίκτυο και οι τεχνολογίες της πληροφορίας γενικά μπορούν να βοηθήσουν σε καταλυτικό βαθμό μια καλά πληροφορημένη κοινωνία σε ένα συλλογικό και προσωπικό επίπεδο. Κατά αυτόν τον τρόπο, οι σχέσεις εξουσίας μπορούν να αντικατασταθούν από σχέσεις ανταλλαγής πληροφορίας ως «κόλλα» που συνδέει τα μέλη της κοινωνίας.

Οικονομική μοναδικότητα

Ο όρος μοναδικότητα χρησιμοποιείται για να εκφράσει ένα ιδιαίτερο γεγονός που χαρακτηρίζει μια αλλαγή παραδείγματος, μια διαφοροποίηση στη στάση και στον τρόπο σκέψης. Χρησιμοποιήθηκε από το Ray Kurzweil για να τονίσει την πρόοδο των τεχνολογιών της πληροφορίας. Πρόκειται για ένα κρίσιμο σημείο απ’ όπου η τεχνητή νοημοσύνη αυξάνεται με έναν διαρκώς επιταχυνόμενο ρυθμό. Το ίδιο πράγμα θα μπορούσε να ισχύσει για την ανθρώπινη νοημοσύνη και τον πολιτισμό γενικά. Αυτό θα μπορούσε να ονομαστεί πολιτισμική μοναδικότητα, συμπεριλαμβανομένης μιας οικονομικής. Αλλά αυτό το είδος του μετασχηματισμού είναι αδύνατο να συμβεί με τον παρόντα βαθμό κοινωνικής συνειδητοποίησης. Γιατί χρειαζόμαστε κάτι πολύ περισσότερο από μια συμπεριφορά της μάζας και τις μεθόδους της επιλεκτικής επιβολής των νόμων προκειμένου να φτάσουμε στον «ιδιαίτερο» άνθρωπο και στο «μοναδικό» κράτος. Η οικονομική- πολιτική μοναδικότητα θα λάβει χώρα σε μια κοινωνία όπου οι ανθρώπινες σχέσεις θα βασίζονται όχι στην εξουσία αλλά στις ιδέες. Για αυτό πρέπει να υπερνικήσουμε τον κερδοσκοπικό μας εαυτό προς όφελος μιας πιο βιώσιμης οικονομίας και κοινωνίας.

Το νόημα της αναρχίας (;)

Ενδεικτικά στάδια της ανθρώπινης πολιτικής εξέλιξης. Το παρόν στάδιο μπορεί να ταυτιστεί με τον ιμπεριαλισμό, παρότι κάποια πρόοδος έχει σημειωθεί σε ό,τι αφορά την ανθρώπινη χειραφέτηση.

Η αναρχία είναι μια έννοια που επαναλαμβάνεται με διαφορετικές ερμηνείες σε διαφορετικά κοινωνικά πλαίσια και σε διαφορετικές εποχές. Για έναν κομμουνιστή θα σήμαινε μια συλλογική ζωή μακριά από τους κεφαλαιοκράτες εργοδότες, μετά από την υποτιθέμενη ύστατη μάχη των τάξεων, ενώ για έναν libertarian θα σήμαινε την απελευθέρωση του ατόμου μέσω των διαδικασιών της ελεύθερης αγοράς. Για έναν απλό άνθρωπο μπορεί απλά να σημάνει χάος. Αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται ακριβώς για ένα νέο στάδιο της πολιτικής ζωής, ένα επόμενο βήμα στον ανθρώπινο πολιτισμό, με ολοένα πιο εξειδικευμένα μέσα παραγωγής και πιο ανθρωπιστικούς και οικολογικούς τρόπους διάθεσης των προϊόντων τους. Με αυτήν την ερμηνεία, με την έννοια της επανάληψης, η αναρχία είναι μια «νέα αρχή» ή, με τη μέθοδο της εξάντλησης, μια «μη- αρχή.» Αν και μπορεί να φανεί παράλογο, η σύγχρονη οικονομία είναι προσανατολισμένη στην τεχνολογία περισσότερο από ποτέ, και όπως η τεχνολογία μπορεί να κατευθύνεται προς μια μοναδικότητα, αναπόφευκτα, ο τρόπος που βλέπουμε και αντιμετωπίζουμε τους εαυτούς μας και το περιβάλλον θα αλλάξει επίσης, σε κάθε πτυχή της ζωής. Έτσι ας μαθευτούν τα νέα γιατί η άγνοια είναι ο χειρότερος εχθρός.

1η Αυγούστου Port Lligat

2011-12-12T13:04:00.001+02:00

[από το 'Ημερολόγιο μιας ιδιοφυίας,' Salvador Dali]

Το σπίτι στο Port Lligat: «Το σπίτι μας μεγάλωσε ακριβώς σαν μια πραγματική βιολογική δομή, με κυτταρική μίτωση. Σε κάθε στάδιο νέας βλάστησης στη ζωή μας αντιστοιχεί και ένα κύτταρο: ένα δωμάτιο. Ο πυρήνας ήταν το παρανοϊκό ντελίριο της Lidia, η οποία μας έκανε το δώρο του πρώτου κυττάρου. Ο βλαστόπορος ήταν η ιδιοφυία του Dali. Η θεία πρωτεΐνη του ήταν η Gala• είναι χάρη σ’ εκείνη που ολόκληρη η υπόλοιπη δομή μπόρεσε να αναπτυχθεί. Χάρη στο Galaδεσοξυ- ριβονουκλεϊκό οξύ, η μνήμη της δομής μας, αντί να βυθιστεί στο κενό μιας ρομαντικής τραγωδίας, υψώνεται στην κλασσική κατηγορία μιας βασιλικής γιορτής.»

-Salvador Dali, The World Of Salvador Dali

1η Αυγούστου

Σήμερα, για πρώτη φορά ύστερα από τουλάχιστον ένα χρόνο, κοιτάζω τον έναστρο ουρανό. Φαίνεται μικρός. Άραγε εγώ μεγαλώνω ή το σύμπαν συρρικνώνεται; Ή μήπως ένας συνδυασμός των δύο; Πόσο διαφορετικό είναι από τον οδυνηρό διαλογισμό των άστρων στα εφηβικά μου χρόνια. Με είχαν κατακλύσει εξαιτίας αυτού που ο ρομαντισμός μου μ’ έκανε να πιστεύω τότε: η ασύλληπτη και άπειρη κοσμική απεραντοσύνη. Είχα καταληφθεί από μελαγχολία επειδή όλα τα συναισθήματά μου ήταν απροσδιόριστα. Ενώ τώρα το συναίσθημά μου είναι τόσο καθορισμένο ώστε θα μπορούσα να το αναπαραστήσω. Ταυτόχρονα, αποφασίζω να παραγγείλω ένα ομοίωμα από γύψο που θα αναπαριστά με τη μέγιστη ακρίβεια το συναίσθημα του διαλογισμού του ουράνιου θόλου.

Είμαι ευγνώμων απέναντι στη σύγχρονη επιστήμη επειδή επιβεβαιώνει με τις έρευνές της την πιο ευχάριστη, συβαριτική, και αντι- ρομαντική έννοια ότι «το διάστημα είναι πεπερασμένο.» Το συναίσθημά μου έχει την τέλεια μορφή ενός τετρα- οπίσθιου συνεχούς, την απαλότητα της ίδιας της σάρκας του σύμπαντος. Όταν πηγαίνω για ύπνο, ξεθεωμένος ύστερα από την εργασία της ημέρας, προσπαθώ να διατηρήσω το συναίσθημά μου ακόμα και στο κρεβάτι, αισθανόμενος όλο και πιο σίγουρος και λέγοντας στον εαυτό μου ότι, όλα έχουν ειπωθεί και γίνει, το σύμπαν- διαστελλόμενο, ακόμα και μ’ όλη την ύλη που περιέχει, όσο απέραντο κι αν φαίνεται- δεν είναι τίποτε παρά ένα απλό και άμεσο ζήτημα πρόσθεσης μαρμάρων. Είμαι τόσο ευτυχισμένος να βλέπω ότι ο κόσμος έχει τελικά αναχθεί σε αυτές τις λογικές αναλογίες ώστε θα μπορούσα να τρίψω τα χέρια μου αν δεν ήταν αυτή η ειδεχθής χειρονομία τόσο αντι- Dali. Πριν πάω για ύπνο, αντί να τρίψω τα χέρια μου θα τα φιλήσω με την αγνότερη ευχαρίστηση, επαναλαμβάνοντας στον εαυτό μου ότι το σύμπαν, όπως κάθε υλικό πράγμα, μοιάζει ασήμαντο και στενό αν συγκριθεί, για παράδειγμα, με το εύρος ενός μετώπου ζωγραφισμένου από τον Raphael.

Το «Τετρα- οπίσθιο συνεχές» (Four Buttock continuum)- Five rhinoceros horns making a virgin- Birth of a deity (1960)

Την 20η

Τελικά έφεραν το γύψινο ομοίωμα του συναισθήματός μου και αποφασίζω να πάρω μια φωτογραφία αυτού του τετρα- οπίσθιου συνεχούς. Είναι κάποιοι φίλοι κάτω στον κήπο, και τότε μια αριστοκρατική γυναίκα ανεβαίνει προς το μέρος μου. Την κοιτάζω- κοιτάζω όλες τις γυναίκες- και ξαφνικά έχω μια ενόραση: το άτομο που βρίσκεται τώρα απέναντί μου, γυρνώντας μου την πλάτη, έχει δύο από τα οπίσθια του συνεχούς μου. Την ικετεύω να πλησιάσει πιο κοντά στο ομοίωμα και της λέω ότι έχει το όραμά μου για το σύμπαν στα οπίσθιά της. Θα συμφωνούσε να την πάρω μια φωτογραφία; Με τον πιο φυσικό τρόπο δέχεται, σηκώνει το φόρεμά της, και καθώς γέρνει στο τοιχίο για να μιλήσει με κάποιους φίλους που βρίσκονται στην αυλή από κάτω και οι οποίοι δεν έχουν ιδέα τι γίνεται, μου προσφέρει τη θέα των οπισθίων της ώστε να μπορώ να συγκρίνω το ομοίωμα με την ίδια τη σάρκα του.

Όταν τέλειωσα σηκώνει το φόρεμά της και μου δίνει ένα περιοδικό που φύλαγε στην τσάντα της για μένα. Είναι ένα παλιό περιοδικό, βρώμικο και σκισμένο, στο οποίο βρίσκω, με μια δικαιολογημένη διέγερση, την αναπαράσταση μιας γεωμετρικής μορφής ίδιας με τη γύψινη δική μου: μια επιφάνεια με μια πλήρη και συνεχή καμπύλη που σχηματίζεται από πειράματα μηχανικού κατακερματισμού μιας σταγόνας λαδιού.

Τόσα πολλά τυπικά αλά Dali γεγονότα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα επιβεβαιώνουν το συμπέρασμά μου ότι έχω φτάσει στο αποκορύφωμα της ιδιοφυίας μου.

=====================================================

August the 1st (Diary of a genius, Salvador Dali)

Η υπαγόρευση της σκέψης

2011-12-04T00:52:00.007+02:00

[André Breton, από τη συλλογή «Le la,» 1961]

Η «υπαγόρευση της σκέψης» (ή κάποιου άλλου πράγματος;) στην οποία ο σουρεαλισμός θέλησε αρχικά να υποταχθεί και να υποβληθεί μέσω της λεγόμενης «αυτόματης» γραφής, έχω πει σε αρκετές περιπτώσεις ότι στην καθημερινή ζωή η ακρόασή της (εκούσια- ακούσια) εκτέθηκε. Ανεκτίμητης αξίας, επομένως, ήταν πάντα για μένα εκείνες οι φράσεις ή τμήματα φράσεων, ψήγματα μονολόγου ή διαλόγου ανασυρμένα από τον ύπνο και διατηρημένα χωρίς κανένα λάθος που η άρθρωσή τους και η προσωδία τους παραμένουν καθαρές κατά την εγρήγορση- την εγρήγορση που μοιάζουν να παράγουν ώστε κάποιος θα έλεγε πως προκύπτουν τη στιγμή που προφέρονται. Γιατί παρότι είναι σιβυλλικές, κάθε φορά που μου ήταν δυνατό τις συνέλεγα με όλη την προσοχή που χρειάζονται οι πολύτιμες πέτρες. Ήταν μια εποχή που τις μάζευα όπως ήταν ακατέργαστες στο ξεκίνημα ενός κειμένου («le Message automatique » και μερικά ακόμα). Υποχρέωνα έτσι τον εαυτό μου να «προσθέτει» σε αυτές, παρότι μ’ έναν τελείως διαφορετικό τρόπο, με την προϋπόθεση ότι αυτό που θα προέκυπτε θα έστεκε πλάι τους και θα είχε πάρει κάτι από το μεγάλο βαθμό αταξίας τους. Χάρη σε μία από αυτές τις φράσεις στο ρυθμό μιας πρότασης ιδιαίτερα ωραίας: «Θα υπάρχει πάντα ένα φτυάρι του ανέμου μέσα στην άμμο του ονείρου,» το 1943 έφτιαξα το συρμό ενός μακροσκελούς ποιήματος: «les Etats généraux,» που είναι χωρίς αμφιβολία αυτό που εκτιμώ περισσότερο. Ακόμα κι αν, με μεγάλη διαφορά, το «la bouche d'ombre» δεν μου έκανε την ίδια αίσθηση όπως στον Hugo και το οποίο αρκούταν σε γενικόλογα σχόλια, αυτό που έχει σημασία είναι ότι ήταν σε θέση να μου προσφέρει κάποιες λέξεις που παραμένουν για μένα ορόσημα, οι οποίες είμαι βέβαιος ότι προορίζονταν μόνο για μένα (τόσο αναγνωρίζω σ’ αυτά, μα τόσο καθαρή και φτασμένη σε μια μαγική δύναμη, την ίδια μου τη φωνή) και οι οποίες, όσο αποθαρρυντικές κι αν είναι για μια κατά γράμμα μετάφραση, σ’ ένα συναισθηματικό επίπεδο ήταν ικανές να μου δώσουν αυτό το κάτι που γύρευα.

La dictée de la pensée

3. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΙΩΝ ΑΡΜΟΝΙΩΝ

2011-11-26T23:04:00.001+02:00

[Απόσπασμα από το 'Harmonices Mundi' του Kepler]

Πρώτα απ’ όλα, οι αναγνώστες μου θα πρέπει να ξέρουν ότι οι αρχαίες αστρονομικές υποθέσεις του Πτολεμαίου, όπως αυτές αναπτύχθηκαν στο Theoricae του Peurbach και άλλων συγγραφέων επιτομών, πρέπει να απομακρυνθούν τελείως από αυτήν τη συζήτηση και να βγουν από το μυαλό. Γιατί δεν αποκαλύπτουν το πραγματικό προσκήνιο των σωμάτων του κόσμου και τη νομοτέλεια των κινήσεων.

Δεν μπορώ να κάνω αλλιώς παρά να τοποθετήσω την άποψη του Κοπέρνικου σχετικά με τον κόσμο στη θέση αυτών των υποθέσεων και, αν αυτό είναι δυνατό, να πείσω τον οποιονδήποτε για αυτό. Αλλά επειδή το πράγμα είναι ακόμα νέο στους κύκλους των διανοούμενων, και το δόγμα ότι η Γη είναι ένας από τους πλανήτες και κινείται ανάμεσα στα αστέρια γύρω από έναν ακίνητο ήλιο ακούγεται πολύ παράλογο στα αυτιά των περισσοτέρων από αυτούς: για αυτό εκείνοι που σοκάρονται από το ανοίκειο αυτής της γνώμης θα πρέπει να ξέρουν ότι αυτές οι αρμονικές υποθέσεις είναι δυνατές ακόμα και λαμβάνοντας υπόψη τις υποθέσεις του Tycho Brahe- γιατί αυτός ο συγγραφέας πιστεύει, μαζί με τον Κοπέρνικο, όλα τα άλλα σχετικά με τα ουράνια σώματα και τις κινήσεις τους, και απλώς μεταφέρει την κατά Κοπέρνικο ετήσια κίνηση της Γης σε ολόκληρο το σύστημα των πλανητικών σφαιρών και του ηλίου, ο οποίος καταλαμβάνει το κέντρο αυτού του συστήματος, σύμφωνα και με τους δύο συγγραφείς. Γιατί σύμφωνα με αυτήν τη θεώρηση της κίνησης είναι εντούτοις αλήθεια ότι σύμφωνα με τον Brahe η Γη καταλαμβάνει κάθε στιγμή το ίδιο μέρος που δίνει ο Κοπέρνικος, αν όχι στην πολύ μεγάλη και άπειρη περιοχή των ακίνητων αστεριών, τουλάχιστον στο σύστημα του πλανητικού κόσμου. Και αναλόγως, όπως εκείνος που γράφει έναν κύκλο στο χαρτί κάνει το διαβήτη να γυρνά, ενώ εκείνος που κρατά σταθερό το χαρτί σε έναν περιστρεφόμενο τόρνο διαγράφει τον ίδιο κύκλο με το διαβήτη ακίνητο, έτσι και στην περίπτωση του Κοπέρνικου η Γη, με την πραγματική κίνηση του σώματός της, διαγράφει έναν κύκλο ανάμεσα στον κύκλο του Άρη από έξω και στον κύκλο της Αφροδίτης από μέσα. Αλλά στην περίπτωση του Tycho Brahe ολόκληρο το πλανητικό σύστημα (όπου και οι κύκλοι του Άρη και της Αφροδίτης βρίσκονται) περιστρέφεται σαν μια ταμπλέτα σε έναν τόρνο γύρω από μια ακίνητη Γη, σαν με την ακίνητη γραφίδα του τόρνου, στο ενδιάμεσο διάστημα ανάμεσα στους κύκλους του Άρη και της Αφροδίτης. Και προκύπτει ότι από αυτήν την κίνηση του συστήματος η Γη μέσα σε αυτό, παρότι παραμένει ακίνητη, διαγράφει τον ίδιο κύκλο γύρω από τον ήλιο και ανάμεσα στον Άρη και στην Αφροδίτη, ενώ σύμφωνα με τον Κοπέρνικο τον διαγράφει με την πραγματική κίνηση του σώματός της ενώ το σύστημα των πλανητών βρίσκεται σε ηρεμία. Επομένως, καθώς η αρμονική υπόθεση θεωρεί τις έκκεντρες κινήσεις των πλανητών, σε σχέση με τον ήλιο, μπορείτε εύκολα να καταλάβετε ότι αν κάποιος παρατηρητής βρισκόταν στον ήλιο με οποιαδήποτε κίνηση, για εκείνον η Γη, παρότι σε ηρεμία (σύμφωνα με τον Brahe), θα φαινόταν να διαγράφει τον ετήσιο κύκλο της ανάμεσα στους πλανήτες και σε ένα ενδιάμεσο χρονικό διάστημα. Ενώ, αν υπάρχει κάποιος άνθρωπος με τόσο αδύναμο πνεύμα ώστε να μην μπορεί να συλλάβει την κίνηση της Γης ανάμεσα στα αστέρια, ωστόσο μπορεί να ευχαριστηθεί το πιο έξοχο θέαμα αυτής της θείας κατασκευής, αν εφαρμόσει σε αυτά τις ημερήσιες κινήσεις της Γης στην έκκεντρη τροχιά της- την εικόνα που ο Tycho Brahe εκθέτει, με τη Γη σε ηρεμία.

Και σε κάθε περίπτωση οι οπαδοί της πραγματικής Πυθαγόρειας φιλοσοφίας δεν έχουν κανέναν δίκαιο λόγο να αποκρύπτουν ζηλότυπα αυτήν την απολαυστική θεώρηση σε τέτοιους ανθρώπους, επειδή η απόλαυσή τους θα είναι ποικιλοτρόπως τελειότερη, χάρη στην ολοκληρωμένη τελειότητα της υπόθεσης, αν δεχθούν την ακινησία του ήλιου και την κίνηση της Γης.

Πρώτο [I], επομένως, ας αντιληφθούν οι αναγνώστες μου ότι σήμερα είναι απολύτως βέβαιο ανάμεσα στους αστρονόμους ότι όλοι οι πλανήτες περιφέρονται γύρω από τον ήλιο, με εξαίρεση το φεγγάρι, που έχει τη Γη ως κέντρο: το μέγεθος της σφαίρας του φεγγαριού ή της τροχιάς δεν είναι αρκετά μεγάλο για να αναπαρασταθεί σε αυτό το σχεδιάγραμμα με έναν ακριβή λόγο προς τα υπόλοιπα. Επομένως, στους άλλους πέντε πλανήτες, ένας έκτος, η Γη, προστίθεται, η οποία διαγράφει έναν έκτο κύκλο γύρω από τον ήλιο, είτε με τη δική της κίνηση ενώ ο ήλιος είναι ακίνητος, ή ακίνητη με ολόκληρο το πλανητικό σύστημα να περιστρέφεται.

Δεύτερο [Π]: Είναι επίσης βέβαιο ότι όλοι οι πλανήτες είναι έκκεντροι, δηλαδή μεταβάλλουν την απόστασή τους από τον ήλιο, με τέτοιον τρόπο ώστε στη μια μεριά του κύκλου να απέχουν περισσότερο από τον ήλιο, και στην αντίθετη μεριά να βρίσκονται κοντύτερα. Στο παραπάνω σχεδιάγραμμα τρεις κύκλοι έχουν σχεδιαστεί για τους πλανήτες: κανένας δεν δείχνει την έκκεντρη πορεία του ίδιου του πλανήτη. Αλλά ο μέσος κύκλος όπως ο BE στην περίπτωση του Άρη, είναι ίσος με την έκκεντρη τροχιά, σε σχέση με τη μεγαλύτερη διάμετρό του. Αλλά η τροχιά η ίδια, όπως η AD, αγγίζει την AF, την ανώτερη από τις τρεις, σε ένα σημείο A, και ο κατώτερος κύκλος CD, στο αντίθετο σημείο D. Ο διάστικτος κύκλος GH που περνάει από το κέντρο του ήλιου δείχνει την πορεία του ήλιου σύμφωνα με τον Tycho Brahe. Και αν ο ήλιος κινείται σε αυτήν τη διαδρομή, τότε όλα τα σημεία στο πλανητικό σύστημα που φαίνεται εδώ προχωράνε κατά μια ίση πορεία, το καθένα στη δικιά του. Και με ένα σημείο (αυτό του κέντρου του ήλιου) ακίνητο σε ένα μέρος του κύκλου του, εδώ στο κατώτερο μέρος, κάθε σημείο του συστήματος θα βρίσκεται στο κατώτερο μέρος του κύκλου του. Ωστόσο, εξαιτίας του περιορισμένου χώρου οι τρεις κύκλοι της Αφροδίτης γίνονται ένας, αντίθετα με την πρόθεσή μου.

Τρίτο [ΙΙΙ]: Ας θυμηθεί ο αναγνώστης μου από το Mysterium Cosmographicum, που δημοσίευσα πριν από εικοσιπέντε χρόνια, ότι ο αριθμός των πλανητών ή κυκλικών τροχιών γύρω από τον ήλιο πάρθηκε από τα πέντε κανονικά στερεά, για τα οποία ο Ευκλείδης, πριν πολλούς αιώνες, έγραψε το βιβλίο του Στοιχεία που είναι δομημένο με μια σειρά προτάσεων. Αυτό είναι σαφές στο δεύτερο βιβλίο αυτής της εργασίας ότι δεν μπορούν να υπάρξουν περισσότερα κανονικά σώματα, δηλαδή, ότι οι κανονικές επίπεδες αναπαραστάσεις δεν μπορούν να ταιριάξουν σε ένα στερεό περισσότερες από πέντε φορές.

Τέταρτο [IV]: Σε ό,τι αφορά το λόγο των πλανητικών τροχιών, αυτός μεταξύ δυο γειτονικών τροχιών είναι πάντα τέτοιου μεγέθους ώστε είναι εύκολα εμφανές ότι τείνει στον απλό λόγο των σφαιρών ενός από τα πέντε κανονικά στερεά, δηλαδή, αυτόν της περιγεγραμμένης σφαίρας προς εκείνον της εγγεγραμμένης. Εντούτοις, δεν είναι ακριβώς ίσος, όπως κάποτε τόλμησα να υποσχεθώ για την ύστατη τελεολογία της αστρονομίας. Γιατί, αφού τελείωσα με τον υπολογισμό των διαστημάτων από τις παρατηρήσεις του Brahe, ανακάλυψα το ακόλουθο: αν οι γωνίες του κύβου εφαρμοστούν στον εσώτερο κύκλο του Κρόνου, τα κέντρα των επιπέδων είναι περίπου εφαπτόμενα στο μεσαίο κύκλο του Δία. Και αν οι γωνίες του τετράεδρου τοποθετηθούν στον εσώτερο κύκλο του Δία, τα κέντρα των επιπέδων του τετράεδρου είναι περίπου εφαπτόμενα στον εξώτερο κύκλο του Άρη. Έτσι αν οι γωνίες του οκτάεδρου τοποθετηθούν σε οποιονδήποτε κύκλο της Αφροδίτης (γιατί η συνολική απόσταση ανάμεσα στους τρεις έχει κατά πολύ μειωθεί), τα κέντρα των επιπέδων του οκτάεδρου διαπερνούν σε βάθος τον εξώτερο κύκλο του Ερμή. Και τέλος πιο κοντά στους λόγους των σφαιρών του δωδεκάεδρου και του εικοσάεδρου- των οποίων οι λόγοι είναι ίσοι- είναι οι λόγοι ή τα διαστήματα ανάμεσα στους κύκλους του Άρη και της Γης, και ανάμεσα στη Γη και στην Αφροδίτη. Και αυτά τα διαστήματα είναι παρομοίως ίσα, αν κάνουμε τον υπολογισμό από τον εσώτερο κύκλο του Άρη ως το μεσαίο κύκλο της Γης, αλλά από το μεσαίο κύκλο της Γης ως το μεσαίο κύκλο της Αφροδίτης. Γιατί η μέση απόσταση της Γης είναι ένας μέσος όρος ανάμεσα στην ελάχιστη απόσταση του Άρη και στη μέση απόσταση της Αφροδίτης. Ωστόσο, αυτοί οι δύο λόγοι ανάμεσα στους πλανητικούς κύκλους είναι ακόμα μεγαλύτεροι από τους λόγους εκείνων των δύο ζευγαριών σφαιρών στα σχήματα, με τέτοιον τρόπο ώστε τα κέντρα των δωδεκαεδρικών επιπέδων να μην είναι εφαπτόμενα στον εξώτερο κύκλο της Γης, και τα κέντρα των εικοσαεδρικών επιπέδων να μην είναι εφαπτόμενα στον εξώτερο κύκλο της Αφροδίτης. Ούτε, ωστόσο, μπορεί αυτό το κενό να καλυφθεί από την ημιδιάμετρο της σεληνιακής σφαίρας, προσθέτοντάς την, στην πάνω πλευρά, στη μέγιστη απόσταση της Γης και αφαιρώντας την, στην κατώτερη πλευρά, από την ελάχιστη απόσταση. Αλλά βρίσκω έναν άλλο λόγο στα σχεδιαγράμματα- συγκεκριμένα αν πάρω το μεγαλύτερο δωδεκάεδρο, στο οποίο έδωσα το όνομα εχίνος (όπως αναπαρίσταται από δώδεκα πεντάγωνα αστέρια και επομένως βρίσκεται πολύ κοντά στα πέντε κανονικά στερεά), αν το πάρω, λοιπόν, και τοποθετήσω τα δώδεκα σημεία του στον εσώτερο κύκλο του Άρη, τότε οι πλευρές των πενταγώνων, που αποτελούν τις βάσεις των ευθύγραμμων τμημάτων ή απλών σημείων, αγγίζουν το μεσαίο κύκλο της Αφροδίτης. Σε συντομία: ο κύβος και το οκτάεδρο, που είναι συγγενικά, δεν διεισδύουν στις πλανητικές τους σφαίρες καθόλου. Το δωδεκάεδρο και το εικοσάεδρο, που επίσης είναι συγγενικά, δεν αγγίζουν τις δικές τους, το τετράεδρο αγγίζει ακριβώς και τις δύο: στην πρώτη περίπτωση ίσα που τις αγγίζει. Στη δεύτερη, τις ξεπερνά. Και στην τρίτη περίπτωση υπάρχει ταύτιση, σε σχέση με τα πλανητικά διαστήματα. Επομένως είναι εμφανές ότι οι ίδιοι οι λόγοι των πλανητικών αποστάσεων από τον ήλιο δεν έχουν προκύψει μόνο από τα κανονικά στερεά. Γιατί ο Δημιουργός, ο οποίος αποτελεί την πηγή της γεωμετρίας, και, όπως έγραψε ο Πλάτωνας, «ασκεί την αιώνια γεωμετρία,» δεν αποκλίνει από το δικό του αρχέτυπο. Και όντως ακριβώς αυτό το πράγμα μπορεί να υπονοηθεί από το γεγονός ότι όλοι οι πλανήτες μεταβάλλουν τις αποστάσεις τους σε καθορισμένες χρονικές στιγμές, με τέτοιον τρόπο ώστε καθένας έχει δύο διακεκριμένα σημεία απόστασης από τον ήλιο, ένα μέγιστο και ένα ελάχιστο. Και μια τετραπλή σύγκριση των αποστάσεων από τον ήλιο είναι δυνατή μεταξύ δυο πλανητών: η σύγκριση μπορεί να γίνει είτε ανάμεσα στη μέγιστη και στην ελάχιστη απόσταση, ή ανάμεσα στα αντίθετα σημεία τα πιο απομακρυσμένα μεταξύ τους ή τα πιο κοντινά. Με αυτόν τον τρόπο οι ανά δύο συγκρίσεις μεταξύ γειτονικών πλανητών είναι είκοσι στον αριθμό, παρότι αντιθέτως υπάρχουν μόνο πέντε κανονικά στερεά. Αλλά είναι σχετικό πως αν ο Δημιουργός είχε κάποιο ενδιαφέρον για το λόγο των σφαιρών γενικά, θα ενδιαφερόταν επίσης για το λόγο που υπάρχει ανάμεσα στα μεταβαλλόμενα διαστήματα των μεμονωμένων πλανητών ειδικά και ότι το ενδιαφέρον θα είναι το ίδιο και στις δύο περιπτώσεις και η μία είναι αλληλένδετη με την άλλη. Αν αναλογιστούμε αυτό, θα κατανοήσουμε ότι για να κατασκευάσουμε τις διαμέτρους και τις εκκεντρότητες από κοινού, υπάρχει ανάγκη για περισσότερες αρχές, πέρα από τα πέντε κανονικά στερεά.

Πέμπτο [V]: Για να φτάσουμε στις κινήσεις μεταξύ των οποίων υπάρχουν οι αντιστοιχίες, για μια φορά ακόμα τονίζω στον αναγνώστη ότι στα Σχόλια για τον Άρη έδειξα από τις βέβαιες παρατηρήσεις του Brache ότι τα ημερήσια τόξα, που είναι ίσα στον ίδιο έκκεντρο κύκλο, δεν διανύονται με ίσες ταχύτητες. Αλλά ότι αυτές οι διάφορες έκκεντρες καθυστερήσεις σε ίσα μέρη παρακολουθούν το λόγο των αποστάσεών τους από τον ήλιο, την πηγή της κίνησης. Και αντιστρόφως, ότι αν θεωρηθούν ίσοι χρόνοι, δηλαδή, μια φυσική μέρα σε κάθε περίπτωση, τα αντίστοιχα ημερήσια τόξα μιας έκκεντρης τροχιάς έχουν μεταξύ τους το λόγο ο οποίος είναι ο αντίστροφος του λόγου των δύο αποστάσεων από τον ήλιο. Επιπλέον, έδειξα την ίδια στιγμή ότι η πλανητική τροχιά είναι ελλειπτική και ο ήλιος, η πηγή της κίνησης, βρίσκεται στη μια εστία αυτής της έλλειψης. Και έτσι, όταν ο πλανήτης έχει συμπληρώσει ένα τέταρτο της συνολικής πορείας του από το αφήλιο, τότε βρίσκεται ακριβώς στη μέση του απόσταση από τον ήλιο, στο μέσο της διαδρομής ανάμεσα στη μέγιστη απόσταση στο αφήλιο και στην ελάχιστη απόσταση στο περιήλιο. Αλλά από αυτά τα δύο αξιώματα προκύπτει ότι η ημερήσια μέση μετατόπιση ενός πλανήτη στην έκκεντρη τροχιά του είναι η ίδια με το πραγματικό έκκεντρο ημερήσιο τόξο της μετατόπισής του ενώ ο πλανήτης βρίσκεται στο τέλος του τετάρτου της έκκεντρης τροχιάς όπως μετράται από το αφήλιο, παρότι αυτό το πραγματικό τέταρτο εμφανίζεται ακόμα μικρότερο από το κανονικό. Επιπλέον, συνεπάγεται ότι το άθροισμα οποιωνδήποτε δύο πραγματικών ημερήσιων έκκεντρων τόξων, τέτοιων ώστε το ένα να βρίσκεται στην ίδια απόσταση από το αφήλιο με εκείνη που βρίσκεται το άλλο από το περιήλιο, είναι ίσο με το άθροισμα των δύο μέσων ημερήσιων τόξων. Και κατά συνέπεια, καθώς ο λόγος των κύκλων είναι ίδιος με εκείνον των διαμέτρων, ο λόγος ενός μέσου ημερήσιου τόξου προς το άθροισμα όλων των μέσων και ίσων τόξων της συνολικής τροχιάς είναι ο ίδιος με το λόγο του μέσου ημερήσιου τόξου προς το άθροισμα όλων των πραγματικών έκκεντρων τόξων, τα οποία είναι τα ίδια στον αριθμό αλλά άνισα μεταξύ τους. Και αυτά τα πράγματα πρέπει πρώτα να είναι γνωστά σχετικά με τα πραγματικά ημερήσια τόξα της έκκεντρης τροχιάς και τις πραγματικές μετατοπίσεις, έτσι ώστε μέσω αυτών μπορούμε να κατανοήσουμε τις μετατοπίσεις οι οποίες θα ήταν φανερές αν κοιτάζαμε τον ήλιο.

Έκτο [VI]: Αλλά σε ό,τι αφορά τα φαινόμενα τόξα, όπως φαίνονται από τον ήλιο, είναι γνωστό ακόμα και από την αρχαία αστρονομία ότι, ανάμεσα σε πραγματικές μετατοπίσεις που είναι μεταξύ τους ίσες, εκείνη η μετατόπιση που βρίσκεται μακρύτερα από το κέντρο του κόσμου (όπως στο αφήλιο) θα φαίνεται μικρότερη σε κάποιον που βρίσκεται στο κέντρο, αλλά η μετατόπιση που βρίσκεται κοντύτερα (όπως στο περιήλιο) θα φαίνεται παρομοίως μεγαλύτερη. Επομένως, καθώς επιπλέον τα πραγματικά ημερήσια τόξα στην κοντινή απόσταση είναι ακόμα μεγαλύτερα, εξαιτίας της γρηγορότερης κίνησης, και ακόμα μικρότερα στο απόμακρο αφήλιο, εξαιτίας της βραδύτητας της κίνησης, έδειξα στα Σχόλια για τον Άρη ότι ο λόγος των φαινόμενων ημερήσιων τόξων ενός έκκεντρου κύκλου είναι περίπου ο ίδιος με τον αντίστροφο λόγο των τετραγώνων των αποστάσεών τους από τον ήλιο. Για παράδειγμα, αν ο πλανήτης μια μέρα όταν βρίσκεται σε απόσταση από τον ήλιο κατά 10 μέρη, με οποιοδήποτε μέτρο, αλλά την αντίθετη μέρα, όταν βρίσκεται στο περιήλιο, κατά 9 μέρη: είναι βέβαιο ότι από τον ήλιο η φαινόμενη μετατόπιση στο αφήλιο θα είναι ως προς τη φαινόμενη μετατόπιση στο περιήλιο, 81:100.

Αλλά αυτό είναι αλήθεια με τις ακόλουθες προϋποθέσεις: Πρώτον, ότι τα έκκεντρα τόξα δεν πρέπει να είναι μεγάλα, εκτός κι αν κατέχουν διακριτές αποστάσεις πολύ διαφορετικές- δηλαδή, εκτός κι αν οι αποστάσεις των άκρων τους από τις αψίδες προκαλούν μια αισθητή απόκλιση. Δεύτερον, ότι η εκκεντρότητα δεν πρέπει να είναι πολύ μεγάλη, γιατί όσο μεγαλύτερη είναι (δηλ., όσο μεγαλύτερο γίνεται το τόξο) τόσο αυξάνεται το τόξο της φαινόμενης μετατόπισής του πέρα από το μέτρο της προσέγγισής του προς τον ήλιο, από το Θεώρημα 8 της Οπτικής του Ευκλείδη. Ωστόσο, σε μικρά τόξα ακόμα και μια μεγάλη απόσταση είναι χωρίς μετατόπιση, όπως έχω επισημάνει στην Οπτική μου, Κεφάλαιο 11. Αλλά υπάρχει άλλος ένας λόγος γιατί κάνω αυτήν την επισήμανση. Γιατί τα έκκεντρα τόξα γύρω από τις μέσες ανωμαλίες φαίνονται υπό κλίση από το κέντρο του ήλιου. Αυτή η κλίση μειώνει το μέγεθος της φαινόμενης μετατόπισης, εφόσον αντιστρόφως τα τόξα γύρω από τις αψίδες φαίνονται κατευθείαν για κάποιον που βρίσκεται στον ήλιο. Επομένως, όταν η εκκεντρότητα είναι πολύ μεγάλη, τότε αφαιρεί τη δυνατότητα αντίληψης του λόγου των μετατοπίσεων. Αν χωρίς καμία μείωση εφαρμόσουμε τη μέση ημερήσια μετατόπιση στη μέση απόσταση, θα φανεί να έχει το ίδιο μέγεθος που πράγματι έχει- όπως θα φανεί παρακάτω στην περίπτωση του Ερμή. Όλα αυτά τα πράγματα αναλύονται σε μεγαλύτερο μάκρος στο Βιβλίο V του Epitome of Copernican Astronomy. Αλλά αναφέρθηκαν επίσης εδώ επειδή έχουν να κάνουν με τις έννοιες των ουράνιων αντιστοιχιών, θεωρημένες μεμονωμένα και ξεχωριστά.

Έβδομο [VΙΙ]: Αν τύχει κάποιος και πετύχει αυτές τις ημερήσιες κινήσεις που φαίνονται σε εκείνους που κοιτάζουν όχι σαν να βρίσκονταν στον ήλιο αλλά από τη Γη, με τις οποίες κινήσεις ασχολείται το Βιβλίο VI του Epitome of Copernican Astronomy, θα ήξερε ότι η ερμηνεία τους δεν θεωρείται στην παρούσα ανάλυση. Ούτε θα έπρεπε, καθώς η Γη δεν είναι η αιτία των πλανητικών κινήσεων, ούτε μπορεί να είναι, καθώς σε σχέση με το ξεγέλασμα της όρασης εκφυλίζονται όχι μόνο σε απλή φαινόμενη ακινησία αλλά ακόμα και σε ανάδρομη κίνηση, οπότε μια απειρότητα λόγων ανατίθεται σε όλους τους πλανήτες, ταυτόχρονα και ισότιμα. Επομένως, για να ξέρουμε με βεβαιότητα τι λόγοι σχηματίζονται από τις ξεχωριστές πραγματικές έκκεντρες τροχιές (παρότι αυτές είναι και πάλι φαινόμενες, σαν κάποιος να τις έβλεπε από τον ήλιο, την πηγή της κίνησης), πρώτα πρέπει να αφαιρέσουμε από αυτές τις μετατοπίσεις αυτήν την εικόνα της εξωγενούς ετήσιας κίνησης κοινής και στους πέντε πλανήτες, είτε προκύπτει από την κίνηση της ίδιας της Γης, σύμφωνα με τον Κοπέρνικο, ή από την ετήσια κίνηση ολόκληρου του συστήματος, σύμφωνα με τον Tycho Brahe, και οι ξεχωριστές μετατοπίσεις για κάθε πλανήτη θα εμφανιστούν.

Όγδοο [VIII]: Μέχρι τώρα ασχοληθήκαμε με τις διαφορετικές καθυστερήσεις ή τα τόξα ενός μοναδικού πλανήτη. Τώρα πρέπει να ασχοληθούμε με τη σύγκριση των κινήσεων δύο πλανητών. Εδώ σημειώστε τους ορισμούς των όρων που θα μας είναι απαραίτητοι. Δίνουμε το όνομα των κοντινότερων αψίδων δύο πλανητών στο περιήλιο της ανώτερης και στο αφήλιο της κατώτερης, παρότι τείνουν όχι προς την ίδια περιοχή του κόσμου αλλά προς διακριτές και ίσως αντίθετες περιοχές. Από ακρότατες μετατοπίσεις να κατανοήσουμε τη βραδύτερη και τη γρηγορότερη ολόκληρου του πλανητικού συστήματος. Μετατρέποντας ή αντιστρέφοντας ακρότατες μετατοπίσεις, εκείνες που είναι στις εγγύτερες αψίδες δύο πλανητών- ονομαστικά, στο περιήλιο του απώτερου και στο αφήλιο του κατώτερου. Αποκλίνοντας ή διαχωρίζοντας, εκείνες στις αντίθετες αψίδες- ονομαστικά, το αφήλιο τις ανώτερης και το περιήλιο της εγγύτερης. Οπότε ξανά, ένα συγκεκριμένο μέρος του Mysterium Cosmographicum μου, που είχε αναβληθεί πριν είκοσι δύο χρόνια, επειδή δεν ήταν ακόμα σαφές, ολοκληρώνεται και χρησιμοποιείται τώρα. Γιατί έχοντας βρει τα πραγματικά διαστήματα των σφαιρών χάρη στις παρατηρήσεις του Tycho Brahe και με πολύ κόπο και χρόνο, επιτέλους, ο σωστός λόγος των περιόδων των ουράνιων σφαιρών παρότι με καθυστέρηση, φαινόταν υποσχόμενο στον αμαθή, πράγματι φαινόταν υποσχόμενο, και, μετά από πολύ χρόνο, προέκυψε και, αν θέλετε τον ακριβή χρόνο, ήρθε στο μυαλό στις 8 Μαρτίου του έτους 1618, αφού υποβλήθηκε σε ανεπιτυχή υπολογισμό και απορρίφθηκε ως λάθος, τελικά, επέστρεψε στις 15 Μαΐου του ίδιου έτους, με μια νέα προσπάθεια, υπερνίκησε το σκοτάδι του μυαλού μου χάρη στη σπουδαία απόδειξη που ήρθε μετά από δεκαεφτά χρόνια εργασίας πάνω στις παρατηρήσεις του Brahe και με διαλογισμό που βρέθηκε σε συμφωνία, με τέτοιον τρόπο που στην αρχή πίστευα ότι ονειρευόμουν και ότι προκαταλάμβανα το αντικείμενο της έρευνάς μου από τις αρχές. Αλλά είναι απολύτως βέβαιο και ακριβές ότι ο λόγος που υφίσταται ανάμεσα στις περιόδους οποιωνδήποτε δύο πλανητών είναι ακριβώς ο λόγος της δύναμης του 3/2 των μέσων αποστάσεων, δηλαδή, των ίδιων των σφαιρών. Με την προϋπόθεση ωστόσο, ότι ο αριθμητικός μέσος μεταξύ των δύο διαμέτρων της ελλειπτικής τροχιάς είναι ελαφρώς μικρότερος από τη μεγαλύτερη διάμετρο. Και έτσι αν κάποιος πάρει την περίοδο, ας πούμε, της Γης, που είναι ένας χρόνος, και την περίοδο του Κρόνου, που είναι τριάντα χρόνια, βγάλει την κυβική ρίζα αυτού του λόγου και ύστερα τετραγωνίσει το αποτέλεσμα, θα πάρει σαν αριθμητικό αποτέλεσμα τον πιο ακριβή λόγο των αποστάσεων της Γης και του Κρόνου από τον ήλιο. Γιατί η κυβική ρίζα του ένα είναι ένα. Και η κυβική ρίζα του 30 είναι μεγαλύτερη από 3, και επομένως το τετράγωνο αυτού του αποτελέσματος είναι μεγαλύτερο του 9. Και ο Κρόνος, σε ό,τι αφορά τη μέση του απόσταση από τον ήλιο, είναι ελαφρώς πιο πολύ από εννιά φορές τη μέση απόσταση της Γης από τον ήλιο. Παρακάτω, στο Κεφάλαιο 9, η χρήση αυτού του θεωρήματος θα είναι απαραίτητη για την επίδειξη των εκκεντροτήτων.

Ένατο [IX]: Αν τώρα επιθυμείτε να μετρήσετε με τον ίδιο χάρακα, ας πούμε, τα πραγματικά ημερήσια ταξίδια καθενός πλανήτη διαμέσου του αιθέρα, δύο λόγοι πρέπει να υπολογιστούν- ο λόγος των πραγματικών (όχι των φαινόμενων) ημερήσιων τόξων της έκκεντρης τροχιάς, και ο λόγος των μέσων διαστημάτων κάθε πλανήτη από τον ήλιο (επειδή αυτός είναι ο ίδιος λόγος των πλατών των σφαιρών), δηλαδή, το πραγματικό ημερήσιο τόξο κάθε πλανήτη πρέπει να πολλαπλασιαστεί με την ημιδιάμετρο της αντίστοιχης σφαίρας: το γινόμενο θα είναι ο κατάλληλος αριθμός ανεξάρτητα από το αν αυτές οι διαδρομές βρίσκονται σε αρμονικούς λόγους.

Δέκατο [X]: Για να γνωρίζετε πραγματικά πόσο μεγάλο οποιοδήποτε από αυτά τα ημερήσια ταξίδια φαίνεται σε κάποιον που τα παρατηρεί σαν να βρίσκεται στον ήλιο, παρότι το ίδιο μπορεί να εξαχθεί από την αστρονομία, ωστόσο επίσης θα προκύψει αν πολλαπλασιάσετε το λόγο των διαδρομών με τον αντίστροφο λόγο όχι των μέσων, αλλά των πραγματικών διαστημάτων που υφίστανται σε κάθε θέση των έκκεντρων τροχιών: πολλαπλασιάστε το ταξίδι του απώτερου πλανήτη με την απόσταση του κατώτερου πλανήτη από τον ήλιο, και αντιστρόφως πολλαπλασιάστε το ταξίδι του κατώτερου πλανήτη με την απόσταση του απώτερου πλανήτη από τον ήλιο.

Ενδέκατο [XI]: Και με τον ίδιο τρόπο, αν οι φαινόμενες μετατοπίσεις δίνονται, στο αφήλιο της μίας και στο περιήλιο της άλλης, είτε αντιστρόφως ή διαδοχικά, οι λόγοι των αποστάσεων του αφήλιου της μίας προς το περιήλιο της άλλης μπορούν να εξαχθούν. Αλλά όπου οι μέσες μετατοπίσεις πρέπει πρώτα να είναι γνωστές, δηλαδή, η αντίστροφη αναλογία των περιόδων, όπου ο λόγος των σφαιρών προκύπτει από την παράγραφο VIΙ παραπάνω: τότε αν ληφθεί η μέση αναλογία ανάμεσα στη φαινόμενη μετατόπιση και στην αντίστοιχη μέση μετατόπιση, αυτός ο μέσος λόγος είναι για την ημιδιάμετρο της σφαίρας του (που είναι ήδη γνωστή) όπως η μέση μετατόπιση είναι για την απόσταση ή το ζητούμενο διάστημα. Έστω οι περίοδοι δύο πλανητών είναι 27 και 8. Τότε ο λόγος της μίας μέσης ημερήσιας μετατόπισης προς την άλλη είναι 8:27. Οπότε ο λόγος των ημιδιαμέτρων των αντίστοιχων σφαιρών τους θα είναι 9 προς 4. Γιατί η κυβική ρίζα του 27 είναι 3, του 8 είναι 2, και τα τετράγωνα αυτών των ριζών, 3 και 2, είναι 9 και 4. Τώρα έστω ότι η φαινόμενη μετατόπιση στο αφήλιο του ενός πλανήτη είναι 2 και η μετατόπιση στο περιήλιο του άλλου πλανήτη είναι 33 και 1/3. Ο μέσος λόγος ανάμεσα στις μέσες μετατοπίσεις θα είναι 8 και 27 και στις αντίστοιχες φαινόμενες θα είναι 4 και 30. Επομένως αν ο μέσος λόγος 4 δίνει τη μέση απόσταση 9 για τον πλανήτη, τότε η μέση μετατόπιση 8 δίνει μια απόσταση στο αφήλιο 18, η οποία αντιστοιχεί στη φαινόμενη μετατόπιση 2. Και αν η άλλη μέση αναλογία 30 δίνει στον άλλο πλανήτη μια μέση απόσταση 4, τότε η μέση μετατόπιση 27 θα δώσει μια απόσταση στο περιήλιο 3 και 3/5. Λέω, επομένως, ότι η απόσταση στο αφήλιο της μίας μετατόπισης είναι προς την απόσταση στο περιήλιο της άλλης 18 προς 3 και 3/5. Επομένως είναι σαφές πως αν βρεθούν οι αντιστοιχίες ανάμεσα στις ακρότατες μετατοπίσεις δυο πλανητών και υπολογιστούν οι περίοδοι, οι ακρότατες και μέσες αποστάσεις επίσης βρίσκονται, καθώς επίσης και οι εκκεντρότητα των τροχιών.

Δωδέκατο [ΧΠ]: Είναι επίσης δυνατό, από τις διάφορες ακρότατες μετατοπίσεις του ίδιου πλανήτη, να βρεθεί η μέση μετατόπιση. Η μέση μετατόπιση δεν είναι ακριβώς ο αριθμητικός μέσος όρος ανάμεσα στις ακρότατες μετατοπίσεις, ούτε ακριβώς ο γεωμετρικός μέσος όρος, αλλά είναι τόσο μικρότερος από το γεωμετρικό μέσο όρο όσο ο γεωμετρικός μέσος όρος είναι μικρότερος από τον [αριθμητικό] μέσο όρο μεταξύ των δύο. Έστω ότι οι δύο ακρότατες μετατοπίσεις είναι 8 και 10: η μέση μετατόπιση θα είναι λιγότερο από 9, και επίσης μικρότερη από την τετραγωνική ρίζα του 80 κατά το ήμισυ της διαφοράς ανάμεσα στο 9 και στην τετραγωνική ρίζα του 80. Κατά αυτόν τον τρόπο, αν η μετατόπιση στο αφήλιο είναι 20 και εκείνη στο περιήλιο είναι 24, η μέση μετατόπιση θα είναι λιγότερο από 22, ακόμα λιγότερο από την τετραγωνική ρίζα του 480 κατά το ήμισυ της διαφοράς ανάμεσα σε αυτήν τη ρίζα και το 22. Γίνεται χρήση αυτού του θεωρήματος σε ό,τι ακολουθεί.

[281] Δέκατο τρίτο [ΧΠΙ]: Από τα προηγούμενα η ακόλουθη πρόταση δείχνεται, η οποία μας είναι άκρως απαραίτητη: Ακριβώς όπως ο λόγος των μέσων μετατοπίσεων δύο πλανητών είναι η αντίστροφη αναλογία των δυνάμεων του 3/2 των σφαιρών, έτσι και ο λόγος δυο φαινόμενων ακρότατων μετατοπίσεων που συγκλίνουν πάντοτε είναι μικρότερος του λόγου των δυνάμεων του 3/2 των διαστημάτων που αντιστοιχούν σε αυτές τις μετατοπίσεις. Και στο βαθμό που το γινόμενο των δύο λόγων των αντίστοιχων διαστημάτων επί των δύο μέσων διαστημάτων ή των ημιδιαμέτρων των δύο σφαιρών είναι μικρότερο από το λόγο των τετραγωνικών ριζών των σφαιρών, στον ίδιο βαθμό ο λόγος των δύο ακρότατων μετατοπίσεων που συγκλίνουν ξεπερνάει το λόγο των αντίστοιχων διαστημάτων. Αλλά αν αυτός ο σύνθετος λόγος ξεπερνούσε το λόγο των τετραγωνικών ριζών των σφαιρών, τότε ο λόγος των μετατοπίσεων που συγκλίνουν θα ήταν μικρότερος από το λόγο των αντίστοιχων διαστημάτων.

Έστω ότι ο λόγος των σφαιρών είναι DH:AE. Έστω ο λόγος των μέσων μετατοπίσεων HI:EM, δηλαδή ο αντίστροφος του πρώτου λόγου στην δύναμη του 3/2. Έστω ότι η ελάχιστη απόσταση της σφαίρας στην πρώτη περίπτωση είναι CG. Και η μέγιστη απόσταση της σφαίρας στη δεύτερη περίπτωση BF. Και έστω πρώτα ότι το DH:CG επί BF:AE είναι μικρότερο από το DH:AE στη δύναμη του 1/2. Και έστω ότι το GH είναι η φαινόμενη μετατόπιση στο περιήλιο του απώτερου πλανήτη, ενώ FL η μετατόπιση στο αφήλιο του κατώτερου πλανήτη, έτσι ώστε να πρόκειται για συγκλίνουσες ακρότατες μετατοπίσεις.

Τότε

GK:FL = BF:CG =

BF^3/2:CG^3/2.

Γιατί

HI:GK = CG²:DH²

και

FL:EM = AE²:BF².

Οπότε

HI:GK επί FL:EM = CG²:DH² επί AE²:BF².

Αλλά

CG:DH επί AE:BF < ΑΕ^1/2:DΗ^1/2

κατά έναν συγκεκριμένο λόγο, όπως υποθέσαμε.

Οπότε επίσης

HI:GK επί FL:ΕM = ΑΕ^2/2:DΗ^2/2=

AE:DH

κατά ένα λόγο που είναι το τετράγωνο του προηγούμενου.

Αλλά σύμφωνα με την παράγραφο VIII

HI:EM = AΕ^3/2:DH^3/2.

Οπότε έστω ότι ο λόγος που είναι μικρότερος από το τετράγωνο του ελλειμματικού λόγου θα διαιρεθεί με τον λόγο των δυνάμεων του 3/2.

Δηλαδή,

HI:EM επί GK: HI επί EM:FL = AΕ^1/2:DΗ^1/2

κατά το τετράγωνο του πλεονασματικού όρου.

Αλλά

ΗΙ:ΕΜ επί GK:HI επί EM:FL = GK:FL

Οπότε

GK:FL = AE^1/2:DH^1/2

κατά το τετράγωνο του πλεονασματικού λόγου.

Αλλά

AE:DH = AE:BF επί BF:CG επί CG:DM.

Και

CG:DH επί AE:BF = AΕ^1/2:DH^1/2

κατά το απλό έλλειμμα. Οπότε

BF:CG = AΕ^1/2:DH^1/2

κατά το απλό πλεόνασμα.

Αλλά

GK:FL = AE^1/2:DΤ^1/2

κατά το τετράγωνο του πλεονασματικού λόγου. Αλλά αυτό είναι μεγαλύτερο από το απλό πλεόνασμα. Οπότε ο λόγος των μετατοπίσεων από το GK στο FL είναι μεγαλύτερος από το λόγο των αντίστοιχων διαστημάτων από το BF στο CG.

Κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο, αποδεικνύεται ακόμα και αντιστρόφως ότι αν οι πλανήτες προσεγγίζουν ο ένας τον άλλο στα G και F πέρα από τις μέσες αποστάσεις στα Η και E, με τέτοιον τρόπο ώστε ο λόγος των μέσων αποστάσεων DH:AE να γίνει μικρότερος από DH^1/2:AE^1/2, τότε ο λόγος των μετατοπίσεων GK:FL γίνεται μικρότερος από το λόγο των αντίστοιχων διαστημάτων BF:CG. Γιατί δεν χρειάζεται τίποτε παρά να αντικατασταθεί η λέξη μεγαλύτερος σε μικρότερος, το > σε <, η λέξη πλεόνασμα σε έλλειμμα, και αντιστρόφως.

Με τους κατάλληλους αριθμούς, επειδή η τετραγωνική ρίζα του 4/9 είναι 2/3. Και το 5/8 είναι ακόμα μεγαλύτερο από το 2/3 κατά τον υπερβάλλοντα λόγο 15/16. Και το τετράγωνο του λόγου 8:9 είναι ο λόγος 1600:2025, δηλαδή, 64:81. Και το τετράγωνο του λόγου 4:5 είναι ο λόγος 3456:5400, δηλαδή, 16:25. Και τελικά ο λόγος 4:9 στη δύναμη του 3/2 είναι ο λόγος 1600:5400, δηλαδή, 8:27: επομένως επίσης ο λόγος 2025:3456, δηλαδή, 75: 128, είναι ακόμα μεγαλύτερος από το 5:8, δηλαδή, 75:120, κατά τον ίδιο υπερβάλλοντα λόγο (δηλ., 120:128), 15:16. Οπότε το 2025:3456, ο λόγος των συγκλίνοντων μετατοπίσεων, υπερβαίνει το 5:8, που είναι ο αντίστροφος λόγος των αντίστοιχων διαστημάτων, κατά τόσο όσο το 5:8 υπερβαίνει το 2:3, την τετραγωνική ρίζα του λόγου των σφαιρών. Ή, ισόποσα, ο λόγος των δύο συγκλίνοντων διαστημάτων είναι ένας μέσος όρος ανάμεσα στο λόγο των τετραγωνικών ριζών των σφαιρών και του αντίστροφου λόγου των αντίστοιχων μετατοπίσεων.

Επιπλέον, από αυτό μπορείτε να καταλάβετε ότι ο λόγος των αποκλίνοντων μετατοπίσεων είναι πολύ μεγαλύτερος από το λόγο των δυνάμεων στη 3/2 των σφαιρών, καθώς ο λόγος των δυνάμεων στη 3/2 συνενώνεται με τα τετράγωνα του λόγου της μετατόπισης στο αφήλιο προς την αντίστοιχη μέση, και της μέσης μετατόπισης προς εκείνη στο περιήλιο.

Harmonies of the World

ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ*

2011-11-17T01:08:00.006+02:00

Isaac Newton

Ήταν η αρχαία άποψη όχι λίγων, στις πρώτες φάσεις της φιλοσοφίας, ότι τα ακίνητα αστέρια έμεναν ακίνητα στα υψηλότερα σημεία του κόσμου. Ότι, κάτω από τα ακίνητα αστέρια οι πλανήτες περιφέρονταν γύρω από τον ήλιο. Ότι η γη, ως ένας πλανήτης, περιέγραφε μια ετήσια τροχιά γύρω από τον ήλιο, ενώ με μια ημερήσια κίνηση περιστρεφόταν στο μεταξύ γύρω από τον άξονά της. Και ότι ο ήλιος, ως η κοινή φωτιά που εξυπηρετούσε στο να θερμαίνει τα πάντα, ήταν σταθερός στο κέντρο του σύμπαντος.

Αυτή ήταν η φιλοσοφία που διδασκόταν από παλιά από το Φιλόλαο, τον Αρίσταρχο της Σάμου, τον Πλάτωνα στα ώριμά του χρόνια, και από ολόκληρη τη σέκτα των Πυθαγορείων. Και αυτή ήταν η κρίση του Αναξίμανδρου, αρχαιότερη από του καθενός. Και εκείνη του σοφού βασιλιά των Ρωμαίων, Numa Pompilius, ο οποίος, σαν σύμβολο της εικόνας του κόσμου με τον ήλιο στο κέντρο, ανέγειρε ένα ιερό προς τιμή της Εστίας, σε στρογγυλό σχήμα, και όρισε την αέναη φλόγα να καίει στο μέσο.

Οι Αιγύπτιοι ήταν πρώιμοι παρατηρητές των ουρανών. Και από αυτούς, πιθανώς, η φιλοσοφία επεκτάθηκε σε άλλα έθνη. Γιατί από αυτούς ήταν, και από τα έθνη γύρω τους, που οι Έλληνες, ένας λαός που έκλινε περισσότερο στη μελέτη της φιλολογίας παρά της φύσης, παρήγαγαν τις πρώτες, καθώς και πιο βάσιμες έννοιες της φιλοσοφίας. Και στις τελετές για την Εστία μπορούμε ακόμη να εντοπίσουμε το πνεύμα των Αιγυπτίων. Γιατί ήταν ο τρόπος τους να εκτελούν τα μυστήρια, δηλαδή την κοσμοθεωρία τους πάνω από τον κοινό τρόπο σκέψης, υπό το πέπλο των θρησκευτικών τελετών και ιερογλυφικών συμβόλων.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Αναξαγόρας, ο Δημόκριτος και άλλοι υποστήριξαν ότι η γη κατείχε το κέντρο του κόσμου, και ότι τα αστέρια κάθε είδους κατευθύνονταν προς τη Δύση, άλλα γρηγορότερα και άλλα με αργότερους ρυθμούς.

Ωστόσο, συμφωνούσαν όλοι ότι οι κινήσεις των ουράνιων σωμάτων γίνονταν μέσα στο χώρο ο οποίος ήταν κενός και ελεύθερος από κάθε αντίσταση. Η έννοια των συμπαγών τροχιών ήταν μιας μεταγενέστερης εποχής, και εισήχθηκε από τον Εύδοξο, τον Κάλλιππο και τον Αριστοτέλη όταν η αρχαία φιλοσοφία άρχισε να φθίνει και να δίνει τη θέση της στις νέες υπερισχύουσες απόψεις των Ελλήνων.

Αλλά, πάνω απ’ όλα, τα φαινόμενα των κομητών δεν μπορούν με κανένα τρόπο να συμφωνήσουν με την έννοια των συμπαγών τροχιών. Οι Χαλδαίοι, οι πιο σπουδαγμένοι αστρονόμοι της εποχής, έβλεπαν τους κομήτες (οι οποίοι είχαν από παλιότερα καταμετρηθεί ανάμεσα στα ουράνια σώματα) σαν ένα ιδιαίτερο είδος πλανητών, οι οποίοι διαγράφοντας πολύ εκκεντρικές τροχιές, γίνονταν ορατοί σε μας μόνο κατά την επιστροφή, δηλαδή άπαξ σε κάθε περιφορά, όταν έρχονταν στα εγγύτερα σημεία των τροχιών τους.

Και καθώς ήταν η αναπόφευκτη συνέπεια της υπόθεσης των συμπαγών τροχιών που επεκράτησε, ότι οι κομήτες έπρεπε να βρεθούν κάτω από το φεγγάρι, καμία από τις νεότερες παρατηρήσεις των αστρονόμων δεν μπορούσε να επαναφέρει τους κομήτες στις αρχαίες τους τροχιές, αλλά αυτά τα ουράνια διαστήματα αμέσως απαλλάχθηκαν από τη δυσκολία των συμπαγών τροχιών, η οποία από αυτές τις παρατηρήσεις έγινε κομμάτια, και απορρίφθηκε για πάντα.

Το πώς οι πλανήτες περιορίζονταν μέσα σε οποιαδήποτε συγκεκριμένα όρια στο κενό διάστημα, και πώς εκτρέπονταν από τις ευθύγραμμες τροχιές, τις οποίες από μόνοι τους θα ακολουθούσαν, σε μια κανονική περιφορά καμπυλόγραμμων τροχιών, είναι ερωτήματα που δεν ξέρουμε πώς οι αρχαίοι εξήγησαν. Και πιθανώς ήταν για να δοθεί κάποιο είδος ικανοποιητικής εξήγησης σε αυτήν τη δυσκολία που οι συμπαγείς τροχιές εισήχθηκαν.

Οι μεταγενέστεροι φιλόσοφοι το απέδωσαν αυτό είτε στη δράση κάποιων δινών, όπως ο Κέπλερ και ο Καρτέσιος, ή σε κάποια άλλη ελκτική αρχή, όπως ο Borelli, ο Hooke, και άλλοι. Γιατί από τους νόμους της κίνησης, είναι σχεδόν σίγουρο ότι αυτά τα αποτελέσματα πρέπει να προέρχονται από τη δράση κάποιας δύναμης.

Αλλά ο σκοπός μας είναι μόνο να εντοπίσουμε την ποσότητα και τις ιδιότητες αυτής της δύναμης από τα φαινόμενα, και να εφαρμόσουμε τις ανακαλύψεις σε κάποιες απλές περιπτώσεις σαν αρχές, με τις οποίες, και μ’ έναν μαθηματικό τρόπο, μπορούμε να εκτιμήσουμε εφεξής τα αποτελέσματα σε πιο πολύπλοκες περιπτώσεις. Γιατί θα ήταν ατελείωτο και άσκοπο να φέρουμε κάθε ξεχωριστό φαινόμενο σε άμεση παρατήρηση.

Είπαμε, μ’ έναν μαθηματικό τρόπο, για να αποφύγουμε όλες τις ερωτήσεις σχετικά με τη φύση ή την ποιότητα αυτής της δύναμης, την οποία δεν θα κατανοούσαμε με καμιά υπόθεση. Και ως εκ τούτου θα την ονομάσουμε με τη γενική έννοια μιας κεντρομόλου δύναμης, καθώς πρόκειται για μια δύναμη που κατευθύνεται προς κάποιο κέντρο.

Ότι μέσω κεντρομόλων δυνάμεων οι πλανήτες μπορούν να διατηρηθούν σε συγκεκριμένες τροχιές, μπορούμε εύκολα να το καταλάβουμε, αν αναλογιστούμε τις βαλλιστικές κινήσεις. Γιατί μια πέτρα που εκτελεί πλάγια βολή εκτρέπεται από την πίεση του ίδιου της του βάρους έξω από το ευθύγραμμο μονοπάτι της. Και με αυτόν τον τρόπο καταλήγει στο έδαφος. Και όσο μεγαλύτερη είναι η ταχύτητα με την οποία βάλλεται, τόσο μεγαλύτερο διάστημα διανύει πριν να πέσει στο έδαφος. Μπορούμε έτσι να υποθέσουμε ότι η ταχύτητα αυξάνεται τόσο ώστε να διαγράψει ένα τόξο 1, 2, 5,10, 100, 1000 μίλια πριν να φτάσει στη γη, ώσπου τελικά, ξεπερνώντας τα σύνορα της γης, να διαγράψει μια τροχιά χωρίς να ξαναπέσει.

Έστω AFB η επιφάνεια της γης, C το κέντρο, VD, VE, VF, οι τροχιές ενός σώματος αν βληθεί οριζοντίως από την κορυφή ενός βουνού με μια σταδιακά αυξανόμενη ταχύτητα.

Και επειδή οι ουράνιες κινήσεις δεν περιορίζονται από την ελάχιστη ή ανύπαρκτη αντίσταση του διαστήματος, χάρη παραδείγματος, ας υποθέσουμε είτε ότι δεν υπάρχει αντίσταση του αέρα ή ότι έχει αμελητέα επίδραση. Και για τον ίδιο λόγο ότι το σώμα όταν βάλλεται με μικρότερη ταχύτητα διαγράφει το μικρότερο τόξο VD, και με μια μεγαλύτερη ταχύτητα το μεγαλύτερο τόξο VE. Και αυξάνοντας την ταχύτητα πηγαίνει ολοένα και μακρύτερα στα F και G, και αν η ταχύτητα αυξηθεί κι άλλο, θα βρεθεί τελικά έξω από την περίμετρο της γης, και θα επιστρέψει πίσω στο βουνό απ’ όπου βλήθηκε.

Και καθώς τα εμβαδά των περιοχών τις οποίες το σώμα διαγράφει με την κίνησή του με μια ακτίνα που το ενώνει με το κέντρο της γης είναι ανάλογα των χρόνων στους οποίους διαγράφονται, η ταχύτητά του, όταν επιστρέψει στο βουνό, δεν θα είναι μικρότερη απ’ ό,τι ήταν αρχικά. Και διατηρώντας την ίδια ταχύτητα, θα περιγράψει την ίδια καμπύλη ξανά και ξανά, με τον ίδιο νόμο.

Αλλά αν τώρα φανταστούμε σώματα να βάλλονται σε κατευθύνσεις παράλληλες με τον ορίζοντα από μεγαλύτερα ύψη, π.χ. 5,10, 100, 1000, ή περισσότερα μίλια, ή καλύτερα όσο μερικές ακτίνες της γης, αυτά τα σώματα, σύμφωνα με τις διαφορετικές τους ταχύτητες, και με τη διαφορετική δύναμη της βαρύτητας σε διαφορετικά ύψη, θα διαγράψουν τόξα είτε ομόκεντρα με τη γη είτε έκκεντρα, και θα συνεχίσουν να περιφέρονται στους ουρανούς με αυτές τις τροχιές, όπως οι πλανήτες κάνουν στις τροχιές τους.

Γιατί όταν μια πέτρα βάλλεται πλαγίως, δηλαδή με οποιονδήποτε τρόπο εκτός από την κατακόρυφη βολή, η συνεχής απόκλιση από την ευθεία γραμμή της βολής και προς τη γη είναι απόδειξη της βαρυτικής έλξης, της ίδιας μορφής με εκείνη της ελεύθερης πτώσης. Οπότε η απόκλιση των σωμάτων που κινούνται στον ελεύθερο χώρο από τα ευθύγραμμα μονοπάτια τους προς κάποιο κέντρο, είναι μια βέβαιη ένδειξη για την ύπαρξη μιας δύναμης η οποία αναγκάζει τα σώματα να κινηθούν προς αυτό το κέντρο.

Και σε ό,τι αφορά την υποτιθέμενη ύπαρξη της βαρύτητας, προκύπτει απαραίτητα ότι όλα τα σώματα που περιφέρονται γύρω από τη γη πρέπει να τείνουν προς τα κάτω, και επομένως πρέπει είτε να πέφτουν κατακόρυφα, αν αφεθούν από μια αρχική κατάσταση ηρεμίας, ή τουλάχιστον να αποκλίνουν συνεχώς από τις ευθύγραμμες τροχιές προς τη γη, αν βληθούν πλαγίως. Έτσι από την υποτιθέμενη ύπαρξη μιας δύναμης που κατευθύνεται προς κάποιο κέντρο, προκύπτει, απαραίτητα, ότι όλα τα σώματα στα οποία αυτή η δύναμη δρα θα πρέπει είτε να πέφτουν κατακόρυφα προς αυτό το κέντρο ή τουλάχιστον να κλίνουν προς αυτό.

Και το πώς από τις δεδομένες κινήσεις μπορούμε να εξάγουμε τις δυνάμεις ή αντιστρόφως, δείχνεται στα δύο πρώτα βιβλία των Αρχών της Φιλοσοφίας…

Εξαιτίας της ημερήσιας περιστροφής των πλανητών, η ύλη που περιέχουν τείνει να απομακρυνθεί από τον άξονα της περιστροφής. Και έτσι τα υγρά μέρη που σηκώνονται ψηλότερα στον ισημερινό απ’ ό,τι στους πόλους, θα θέσουν τη στεριά περί τον ισημερινό κάτω από το νερό, εφόσον τα στέρεα μέρη δεν σηκώνονται: γεγονός που καθιστά τους πλανήτες κάπως πυκνότερους στον ισημερινό απ’ ό,τι στους πόλους. Και τα περί του ισημερινού σημεία γίνονται παλιρροϊκά. Και ο άξονας περιστροφής, με μια κλίση, δύο φορές σε κάθε περιστροφή, γέρνει προς την εκλειπτική, και δύο φορές επιστρέφει στην αρχική κλίση. Και έτσι, ο Δίας, ιδωμένος με πολύ μεγάλα τηλεσκόπια, δεν φαίνεται στρογγυλός, αλλά να έχει τη διάμετρό του κατά μήκος της εκλειπτικής κάπως μεγαλύτερη σε σχέση με την κατεύθυνση από βορρά προς νότο.

Και από την ημερήσια κίνηση και τις έλξεις του ήλιου και του φεγγαριού η θάλασσά μας σηκώνεται και πέφτει δυο φορές κάθε μέρα, εξαιτίας και του ήλιου και του φεγγαριού, με το μέγιστο ύψος του νερού να συμβαίνει πριν την έκτη ώρα κάθε μέρας και μετά τη δωδέκατη ώρα να υποχωρεί. Από τη βραδύτητα της ημερήσιας περιστροφής η παλίρροια αποσύρεται τη δωδέκατη ώρα. Και εξαιτίας της δύναμης της κίνησής της επιστρέφει μια χρονική στιγμή κοντά στην έκτη ώρα…

Αλλά οι κινήσεις αυτών των δύο ουράνιων σωμάτων δεν φαίνονται ξεχωριστές, αλλά κάνουν μια μικτή κίνηση. Στη σύζευξη ή στην αντίθεση οι δυνάμεις τους θα ενωθούν, και θα φέρουν τη μεγαλύτερη άμπωτη και πλημμυρίδα. Στις όψεις τετάρτου ο ήλιος θα εγείρει τα νερά που το φεγγάρι απωθεί, και αντιστρόφως. Και από τη διαφορά των δυνάμεών τους η μικρότερη απ’ όλες τις παλίρροιες θα συμβαίνει. Και επειδή (όπως η εμπειρία μας λέει) η δύναμη του φεγγαριού είναι μεγαλύτερη από εκείνη του ήλιου, το μέγιστο ύψος του νερού θα συμβαίνει κατά την τρίτη ώρα…

Αλλά τα αποτελέσματα των ουράνιων σωμάτων εξαρτώνται από την απόστασή τους από τη γη. Γιατί όταν είναι πιο κοντά τα αποτελέσματά τους είναι ισχυρότερα, και αντιστρόφως, και αυτό τρις αναλόγως των φαινομενικών τους διαμέτρων. Επομένως ισχύει ότι ο ήλιος το χειμώνα, βρισκόμενος στο περίγειο, έχει μεγαλύτερη επίδραση, και κάνει τις παλίρροιες στις συζυγίες κάπως μεγαλύτερες, και εκείνες στις όψεις τετάρτου κάπως μικρότερες, απ’ ότι το καλοκαίρι. Και κάθε μήνα το φεγγάρι βρισκόμενο στο περίγειο, εγείρει μεγαλύτερες παλίρροιες απ’ ότι σε μια απόσταση 15 ημερών πριν ή μετά, όταν βρίσκεται στο απόγειο. Έτσι συμβαίνει ότι δύο μέγιστα παλιρροιών δεν ακολουθούν το ένα το άλλο σε δυο συνεχόμενες συζυγίες.

Το αποτέλεσμα του καθενός από τα δύο ουράνια σώματα εξαρτάται παρομοίως από την απόκλιση ή απόσταση του από τον ισημερινό. Γιατί αν ήταν τοποθετημένο στους πόλους, θα είλκυε διαρκώς όλα τα μέρη του νερού. Και επομένως, καθώς τα σώματα αποκλίνουν από τον ισημερινό προς τους πόλους χάνουν σταδιακά τη δύναμή τους, και ως εκ τούτου θα εγείρουν μικρότερες παλίρροιες στις συζυγίες του θερινού ηλιοστασίου απ’ ότι του φθινοπωρινού. Αλλά στις όψεις τετάρτου του θερινού ηλιοστασίου θα εγείρουν μεγαλύτερες παλίρροιες απ’ ότι σ’ εκείνες του φθινοπωρινού. Γιατί η επίδραση του φεγγαριού, που τότε βρίσκεται στον ισημερινό, ξεπερνά κατά πολύ την επίδραση του ήλιου. Οπότε, οι μεγαλύτερες παλίρροιες συμβαίνουν σε εκείνες τις συζυγίες, και οι μικρότερες σε εκείνες τις όψεις τετάρτου, που συμβαίνουν περίπου την περίοδο των δύο ισημεριών. Και η μέγιστη παλίρροια στις συζυγίες, ακολουθείται πάντα από τη μικρότερη στις όψεις τετάρτου, όπως διαπιστώνουμε από την εμπειρία. Αλλά επειδή ο ήλιος είναι πιο κοντά στη γη το χειμώνα, συμβαίνει ότι οι μέγιστες και ελάχιστες παλίρροιες πιο συχνά λαμβάνουν χώρα πριν και όχι μετά την εαρινή ισημερία, και αντιστρόφως κατά τη φθινοπωρινή.

Επιπλέον, τα αποτελέσματα των ουράνιων σωμάτων εξαρτώνται από τα γεωγραφικά πλάτη. Έστω ApEP η γη καλυμμένη απ’ όλες τις μεριές από νερό. C το κέντρο. P και p, οι πόλοι. AE ο ισημερινός. F κάθε μέρος εκτός ισημερινού. Ff ο παράλληλος του μέρους. Dd ο αντίστοιχος παράλληλος στην άλλη μεριά του ισημερινού. L το μέρος που κατείχε το φεγγάρι τρεις ώρες πριν. Η το σημείο της γης ακριβώς από κάτω. h το απέναντι σημείο. K, k, τα μέρη σε απόσταση 90 μοιρών. CH, Ch, τα μέγιστα ύψη της θάλασσας από το κέντρο της γης. Και CK, Ck, τα ελάχιστα ύψη. Και αν με τους άξονες Ηh, Kk, διαγράφεται μια έλλειψη, και από την περιστροφή αυτής της έλλειψης γύρω από το μεγαλύτερο άξονα Ηh σχηματίζεται μια σφαίρα HΡΚhpk, αυτή η σφαίρα θα αναπαριστά περίπου τη θάλασσα. Και τα CF, Cf, CD, Cd, θα αναπαριστούν τη θάλασσα στα μέρη F,f, D, d. Αλλά αν σ’ αυτήν την περιστροφή της έλλειψης οποιοδήποτε σημείο Ν διαγράφει τον κύκλο NM, τέμνοντας τις παράλληλους Ff, Dd, σε κάποια σημεία R, T, και τον ισημερινό AE στο S, τότε το CN θα αναπαριστά το ύψος της θάλασσας σε όλα αυτά τα σημεία R, S, T, πάνω στον κύκλο. Οπότε κατά την ημερήσια περιστροφή οποιουδήποτε σημείου F η μέγιστη παλίρροια θα είναι εκεί στο F, την τρίτη ώρα ύστερα από το εγγύτερο σημείο του φεγγαριού στον ισημερινό πάνω από τον ορίζοντα. Και η μεγαλύτερη άμπωτη στο Q, την τρίτη ώρα μετά τη δύση του φεγγαριού. Και η μεγαλύτερη πλημμυρίδα στο f την τρίτη ώρα ύστερα από το εγγύτερο σημείο του φεγγαριού στον ισημερινό πάνω από τον ορίζοντα. Και τέλος η μέγιστη άμπωτη στο Q την τρίτη ώρα μετά την ανατολή του φεγγαριού. Και η τελευταία πλημμυρίδα στο f θα είναι μικρότερη από την προηγούμενη στο F. Γιατί ολόκληρη η θάλασσα χωρίζεται σε δύο γιγάντιες ημισφαιρικές πλημμυρίδες. Μία στο ημισφαίριο KHkC στη βόρεια πλευρά, και η άλλη στο αντίθετο ημισφαίριο KHkC, έτσι ώστε μπορούμε να τις ονομάσουμε βόρεια και νότια πλημμυρίδα: όντας πάντοτε αντίθετες μεταξύ τους, επανέρχονται η κάθε μία με τη σειρά της στους μεσημβρινούς όλων των σημείων κατά διαστήματα δώδεκα σεληνιακών ωρών. Και καθώς οι βόρειες χώρες δέχονται περισσότερο τη βόρεια παλίρροια και οι νότιες χώρες τη νότια παλίρροια, έτσι εγείρονται παλίρροιες σε όλα τα μέρη εκτός από τον ισημερινό όπου ο ήλιος και το φεγγάρι ανατέλλουν και δύουν. Αλλά η μεγαλύτερη παλίρροια θα συμβεί καθώς το φεγγάρι πηγαίνει προς την κατακόρυφο του τόπου, περίπου την τρίτη ώρα μετά την απόσυρση του φεγγαριού στο μεσημβρινό πάνω από τον ορίζοντα. Και όταν το φεγγάρι αλλάζει τον προσανατολισμό του, η μέγιστη παλίρροια θα γίνει η ελάχιστη. Και η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στις παλίρροιες θα είναι περίπου την περίοδο των ηλιοστασίων, ειδικά αν ο ανερχόμενος μηνίσκος του φεγγαριού βρίσκεται στον Κριό. Έτσι οι πρωινές παλίρροιες του χειμώνα ξεπερνούν εκείνες του απογεύματος, και αντίστροφα το καλοκαίρι…

Και επιπλέον, όλες οι κινήσεις των υδάτων καθυστερούν κατά το πέρασμά τους από στενά κανάλια, έτσι ώστε οι μεγαλύτερες παλίρροιες που συμβαίνουν σε στενά θαλάσσια περάσματα και σε εκβολές ποταμών, είναι οι τέταρτες, ή ακόμα και οι πέμπτες μετά τις συζυγίες...

Αλλά ακόμη, η διάδοση των παλιρροιών μπορεί να εμποδιστεί και από θαλάσσια ρεύματα, όταν αυτά είναι επιφανειακά, γιατί η παλίρροια συμβαίνει την τρίτη σεληνιακή ώρα στα Κανάρια νησιά. Και σε όλες εκείνες τις ακτές της Δύσης που βρίσκονται προς τον Ατλαντικό ωκεανό, όπως η Ιρλανδία, η Γαλλία, η Ισπανία, και όλη η Αφρική, μέχρι το ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας, με εξαίρεση κάποια ρηχά σημεία, όπου αναχαιτίζεται και προκύπτει αργότερα. Και στο στενό του Γιβραλτάρ, όπου λόγω μιας κίνησης από τη Μεσόγειο, ρέει νωρίτερα. Αλλά, περνώντας από αυτές τις ακτές διαμέσου του εύρους του ωκεανού προς τις ακτές της Αμερικής, η παλίρροια καταφτάνει πρώτα στις πλέον ανατολικές ακτές της Βραζιλίας, περίπου την τέταρτη ή πέμπτη σεληνιακή ώρα. Έπειτα στο στόμιο του Αμαζονίου την έκτη ώρα, αλλά στα γειτονικά νησιά την τέταρτη. Έπειτα στις Βερμούδες την έβδομη ώρα, και στο λιμάνι του Αγ. Αυγουστίνου στη Φλόριντα την έβδομη και μισή. Και επομένως η παλίρροια διαδίδεται στον ωκεανό με μια αργότερη κίνηση απ’ ό,τι σύμφωνα με την πορεία του φεγγαριού. Και αυτή η καθυστέρηση είναι πολύ απαραίτητη, ώστε η θάλασσα να πέσει ταυτόχρονα στη Βραζιλία και στη Νέα Γαλλία, και να σηκωθεί στα Κανάρια νησιά, και στις ακτές της Ευρώπης και της Αφρικής, και αντιστρόφως: γιατί η θάλασσα δεν μπορεί να σηκωθεί σ’ ένα μέρος αλλά να πέσει σ’ ένα άλλο. Και είναι πιθανό ότι ο Ειρηνικός ωκεανός διεγείρεται από τους ίδιους νόμους. Γιατί στις ακτές της Χιλής και του Περού η μέγιστη πλημμυρίδα λέγεται ότι λαμβάνει χώρα την τρίτη σεληνιακή ώρα. Αλλά με τι ταχύτητα διαδίδεται έπειτα στις ανατολικές ακτές της Ιαπωνίας, των Φιλιππινών και των άλλων νησιών ομόρων της Κίνας, δεν το γνωρίζω…

Τα ακίνητα αστέρια όντας, επομένως, σε τέτοιες τεράστιες αποστάσεις μεταξύ τους, δεν μπορούν ούτε να έλξουν το ένα το άλλο σημαντικά, ούτε να ελκυθούν από τον ήλιο μας. Αλλά οι κομήτες πρέπει οπωσδήποτε να ελκυθούν από την ηλιακή δύναμη. Γιατί καθώς οι κομήτες είχαν τοποθετηθεί από τους αστρονόμους πάνω από το φεγγάρι, επειδή δεν είχε βρεθεί να έχουν ημερήσια παράλλαξη, έτσι η ετήσια παράλλαξή τους είναι μια πειστική απόδειξη για την κάθοδό τους στην περιοχή των πλανητών. Γιατί όλοι οι κομήτες που κινούνται σε μια κανονική πορεία, σύμφωνα με τη σειρά των άστρων, λίγο πριν εξαφανιστούν γίνονται περισσότερο από το κανονικό αργοί, ή ανάδρομοι, αν η γη είναι μεταξύ αυτών και του ήλιου. Και μεταβάλλουν την πορεία τους περισσότερο από το φυσιολογικό αν η γη προσεγγίζει μια ηλιοκεντρική αντίθεση με αυτούς. Ενώ, από την άλλη μεριά, αυτοί που κινούνται αντίθετα από τη σειρά των άστρων, κατά το τέλος της περιόδου που είναι ορατοί, εμφανίζονται γρηγορότεροι από το κανονικό αν η γη βρίσκεται ανάμεσα σε αυτούς και στον ήλιο. Και αργότεροι, και ίσως ανάδρομοι, αν η γη βρίσκεται στην αντίθετη μεριά της τροχιάς της. Αυτό συμβαίνει από την κίνηση της γης σε διαφορετικές περιπτώσεις. Αν η γη έχει την ίδια κατεύθυνση με τον κομήτη, με μια γρηγορότερη κίνηση, ο κομήτης γίνεται ανάδρομος. Αν με μια αργότερη κίνηση, ο κομήτης επιβραδύνει, ωστόσο. Και αν η γη κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση, γίνεται γρηγορότερος. Και συμψηφίζοντας τις διαφορές ανάμεσα τις γρηγορότερες και αργότερες κινήσεις, και τα αθροίσματα των πιο γρήγορων και ανάδρομων κινήσεων, και συγκρίνοντάς τα με τη θέση και κίνηση της γης, απ’ όπου και προκύπτουν, βρήκα μέσω αυτής της παράλλαξης, ότι οι αποστάσεις των κομητών τη στιγμή που παύουν να είναι ορατοί στο γυμνό μάτι βρίσκονται σε απόσταση μικρότερη από αυτήν του Κρόνου, και γενικά ακόμα κοντύτερα από το Δία.

Το ίδιο πράγμα προκύπτει από την καμπυλότητα της τροχιάς των κομητών. Αυτά τα σώματα κινούνται σχεδόν σε μεγάλους κύκλους ενώ η κίνησή τους παραμένει ταχεία. Αλλά κατά το τέλος της διαδρομής τους, όταν το μέρος της φαινόμενης κίνησής τους που προκύπτει από την παράλλαξη αποτελεί τη μεγαλύτερη αναλογία στη συνολική φαινόμενη κίνησή τους, συνήθως αποκλίνουν από αυτούς τους κύκλους. Και όταν η γη πηγαίνει στην μία πλευρά, αποκλίνουν προς την άλλη. Και αυτή η απόκλιση, εξαιτίας της αντιστοιχίας της με την κίνηση της γης, πρέπει να προκύπτει κυρίως από την παράλλαξη. Και το μέγεθος αυτής της απόκλισης είναι τόσο σημαντικό, ώστε, σύμφωνα με τους υπολογισμούς μου, οι κομήτες που παύουν να είναι πλέον ορατοί πρέπει να τοποθετηθούν πολύ κάτω από το Δία. Έτσι προκύπτει, ότι, όταν μας πλησιάζουν στο περίγειο και περιήλιό τους, συχνά κατέρχονται κάτω από τις τροχιές του Άρη και των εγγυτέρων πλανητών.

Επιπλέον, αυτή η γειτνίαση των κομητών επιβεβαιώνεται από την ετήσια παράλλαξη της τροχιάς, στο βαθμό που αυτή υπολογίζεται σύμφωνα με την υπόθεση ότι οι κομήτες κινούνται ομαλά σε ευθείες πορείες. Η μέθοδος υπολογισμού της απόστασης ενός κομήτη σύμφωνα με αυτήν την υπόθεση από τέσσερις παρατηρήσεις (που πρώτα επιχειρήθηκε από τον Κέπλερ, και τελειοποιήθηκε από τον Δρ. Wallis και τον Sir Christopher Wren) είναι καλά γνωστή. Και οι κομήτες οι οποίοι ανάγονται σε αυτήν την κανονικότητα γενικά περνούν από το μέσο της περιοχής των πλανητών. Έτσι οι κομήτες των ετών 1607 και 1618, όπως οι κινήσεις τους καθορίζονται από τον Κέπλερ, πέρασαν ανάμεσα στη γη και στον ήλιο. Εκείνος του έτους 1614 κάτω από την τροχιά του Άρη. Και εκείνος του 1680 κάτω από την τροχιά του Ερμή, όπως καθορίστηκε η κίνησή του από τον Sir Christopher Wren και άλλους. Με μια παρόμοια υπόθεση περί ευθυγράμμων τροχιών, ο Hevelius τοποθέτησε όλους τους κομήτες για τους οποίους έχουμε παρατηρήσεις κάτω από την τροχιά του Δία. Είναι μια ψευδής έννοια, επομένως, και αντίθετη με τους αστρονομικούς υπολογισμούς, που κάποιοι έχουν κάνει, ότι, από την κανονική κίνηση των κομητών, αυτοί μπορούν να μετατοπιστούν στην περιοχή των ακίνητων αστεριών, ή ότι η γη δεν κινείται. Ενώ η κίνησή τους δεν μπορεί να αναχθεί σε μια τέλεια κανονικότητα, εκτός αν θεωρήσουμε ότι περνούν από περιοχές κοντά στην τροχιά της γης. Και αυτά είναι τα επιχειρήματα που προκύπτουν από την παράλλαξη, όσο αυτό μπορεί να καθοριστεί χωρίς την ακριβή γνώση των τροχιών και των κινήσεων των κομητών…

Από αυτά τα πράγματα επιτέλους κατάλαβα γιατί οι κομήτες συγκεντρώνονται στην περιοχή του ήλιου. Αν ήταν να παρατηρούνται στις περιοχές πολύ μακριά από τον Κρόνο, θα εμφανίζονταν συχνότερα σ’ εκείνα τα μέρη του ουρανού αντίθετα από τον ήλιο. Γιατί εκείνοι που θα βρίσκονταν σ’ αυτήν την κατάσταση θα ήταν πιο κοντά στη γη και η παρεμβολή του ήλιου θα έκρυβε τους άλλους: αλλά, ανατρέχοντας στην ιστορία των κομητών, βρίσκω ότι τέσσερις ή πέντε φορές πιο συχνά έχουν παρατηρηθεί στο ημισφαίριο προς τον ήλιο απ’ ό,τι στο αντίθετο ημισφαίριο. Εξάλλου, χωρίς αμφιβολία, δεν είναι λίγοι αυτοί που τους έχει κρύψει το φως του ήλιου. Γιατί κομήτες που κατεβαίνουν προς τα μέρη μας ούτε σχηματίζουν ουρές ούτε φωτίζονται τόσο καλά από τον ήλιο, για να φανούν στα γυμνά μας μάτια, εωσότου βρεθούν κοντύτερα από το Δία. Αλλά το κατά πολύ μεγαλύτερο μέρος αυτού του σφαιρικού διαστήματος, που διαγράφεται γύρω από τον ήλιο σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα, βρίσκεται από τη μεριά της γης προς τον ήλιο, και οι κομήτες σε αυτό το μεγαλύτερο τμήμα φωτίζονται περισσότερο, όπως συμβαίνει και για το μεγαλύτερο μέρος εγγύτερα προς τον ήλιο. Επιπλέον, από την αξιοπρόσεκτη εκκεντρότητα των τροχιών τους, συμβαίνει ότι οι χαμηλότερες αψίδες τους είναι πολύ πιο κοντά στον ήλιο απ’ ότι αν η περιστροφή τους γινόταν σε κύκλους ομόκεντρους με τον ήλιο.

Επίσης καταλαβαίνουμε γιατί οι ουρές των κομητών, ενώ οι κεφαλές τους κατέρχονται προς τον ήλιο, πάντοτε φαίνονται κοντές και σπάνιες, και έχει ειπωθεί ότι σπάνια ξεπερνούν 15 ή 21 μοίρες σε μήκος. Αλλά κατά την αποχώρηση των κεφαλών από τον ήλιο συχνά λάμπουν σαν φοβερές ακτίνες, και σύντομα μετά φτάνουν τις 40, 50, 60, 70 μοίρες ή περισσότερο. Αυτό το μεγάλο θέαμα και μήκος των ουρών προκύπτει από τη θερμότητα που μεταδίδει ο ήλιος στον κομήτη που τον προσεγγίζει. Κι έτσι, πιστεύω, μπορεί να συναχθεί, ότι όλοι οι κομήτες που έχουν τέτοιες ουρές περνούν κοντά από τον ήλιο.

Επίσης μπορούμε να πούμε ότι οι ουρές προκύπτουν από την ατμόσφαιρα της κεφαλής. Αλλά έχουν υπάρξει τρεις διαφορετικές γνώμες για τις ουρές τους. Κάποιοι θέλουν οι ουρές να μην είναι τίποτε άλλο παρά οι ακτίνες του ήλιου που μεταδίδονται στις κεφαλές των κομητών, οι οποίες υποτίθεται πως είναι διάφανες. Άλλοι ότι οφείλονται στη διάθλαση του φωτός που περνάει από την κεφαλή του κομήτη στη γη. Και τέλος, άλλοι, ότι πρόκειται για κάποιο είδος σύννεφων ατμού που σηκώνονται διαρκώς από τις κεφαλές των κομητών, και τείνουν προς μέρη αντίθετα με τον ήλιο. Η πρώτη είναι η γνώμη όσων δεν γνωρίζουν ακόμη οπτική. Γιατί οι ακτίνες του ήλιου δεν φαίνονται σε ένα σκοτεινό δωμάτιο, αλλά σαν συνέπεια της διάθλασης του φωτός στα μόρια της σκόνης και του καπνού που πάντοτε αιωρούνται στον αέρα. Και επομένως ισχύει ότι αν στον αέρα υπάρχει πυκνός καπνός οι ακτίνες εμφανίζονται με μεγάλη λαμπρότητα, και είναι πιο αχνές και φαίνονται πιο δύσκολα σ’ έναν πιο καθαρό αέρα. Αλλά στον ουρανό, όπου δεν υπάρχει ύλη να αντανακλάσει το φως, δεν φαίνονται καθόλου. Το φως δεν φαίνεται με τη μορφή ακτινών, αλλά όπως διαθλάται στα μάτια μας. Γιατί η όραση πραγματοποιείται μόνο όταν οι ακτίνες πέφτουν στα μάτια μας, και επομένως θα πρέπει να υπάρχει κάποια αντανακλώσα ύλη στις περιοχές όπου οι ουρές των κομητών φαίνονται. Κι έτσι η επιχειρηματολογία καταλήγει στην τρίτη άποψη. Γιατί αυτή η ανακλώσα ύλη δεν μπορεί παρά να βρίσκεται στην περιοχή της ουράς, γιατί αλλιώς, καθώς όλες οι περιοχές του ουρανού φωτίζονται εξίσου από τις ακτίνες του ήλιου, κανένα μέρος του ουρανού δεν μπορεί να εμφανίζεται λαμπρότερο από κάποιο άλλο…

Αλλά δεν είναι ο παρών σκοπός μας να εξηγήσουμε τις αιτίες των φαινομένων τη φύσης. Έστω ότι τα πράγματα που τελευταία είπαμε είναι σωστά ή λάθος, και ότι τουλάχιστον διαπιστώσαμε, στην προηγούμενη συζήτηση, ότι οι ακτίνες του φωτός διαδίδονται κατευθείαν από τις ουρές των κομητών σε ευθείες γραμμές μέσα στους ουρανούς, και φαίνονται στους παρατηρητές από διαφορετικά μέρη. Και κατά συνέπεια οι ουρές θα πρέπει να προκύπτουν από τις κεφαλές των κομητών προς τα μέρη αντίθετα από τον ήλιο.

Και από αυτήν την αρχή μπορούμε να καθορίσουμε εκ νέου τα όρια των αποστάσεων με τον ακόλουθο τρόπο. Έστω S ο ήλιος, Τ η γη, STA η απόσταση ενός κομήτη από τον ήλιο, και ATB το φαινόμενο μήκος της ουράς του. Και επειδή το φως διαδίδεται από το άκρο της ουράς στην κατεύθυνση της γραμμής TB, αυτό το άκρο θα βρίσκεται κάπου πάνω στη γραμμή TB. Έστω ότι βρίσκεται στο D, και ενώστε το DS κόβοντας το TA στο C. Τότε, επειδή η ουρά πάντα απλώνεται προς τα μέρη αντίθετα με τον ήλιο, τότε ο ήλιος, η κεφαλή του κομήτη, και το άκρο της ουράς, βρίσκονται σε μια ευθεία γραμμή, με την κεφαλή να βρίσκεται στο C. Παράλληλα στο TB τραβήξτε το SA, συναντώντας τη γραμμή ΤA στο A, και η κεφαλή του κομήτη στο C πρέπει απαραίτητα να βρίσκεται μεταξύ των Τ και A, επειδή το άκρο της ουράς βρίσκεται κάπου πάνω στην άπειρη γραμμή TB. Και όλες οι γραμμές SD που μπορούν να χαραχθούν από το σημείο S προς την TB πρέπει να τέμνουν την TA κάπου ανάμεσα στα Τ και A. Επομένως η απόσταση του κομήτη από τη γη δεν μπορεί να ξεπερνάει το διάστημα TA, ούτε η απόστασή του από τον ήλιο να ξεπερνάει το SA, ή το ST. Για παράδειγμα: η απόσταση του κομήτη του 1680 από τον ήλιο, 12 Δεκ., ήταν 9° και το μήκος της ουράς του τουλάχιστον 35°. Αν, επομένως, ένα τρίγωνο TSA σχηματιστεί, του οποίου η γωνία Τ είναι ίση με την απόσταση και η γωνία Α ίση με την ATB, ή με το μήκος της ουράς, δηλαδή 35°, τότε το SA θα είναι προς το ST το όριο της μέγιστης δυνατής απόστασης του κομήτη από τον ήλιο προς την ημιδιάμετρο της έλλειψης (orbis magnus), όσο το ημίτονο της γωνίας Τ προς το ημίτονο της γωνίας A, δηλαδή περίπου 3 προς 11. Και επομένως ο κομήτης εκείνη τη στιγμή ήταν κοντύτερα στον ήλιο κατά 3/11 της απόστασης της γης από τον ήλιο, και επομένως είτε βρισκόταν στην τροχιά του Ερμή, ή ανάμεσα σε αυτήν την τροχιά και στη γη. Πάλι, την 21Δεκ., η απόσταση του κομήτη από τον ήλιο ήταν 32°, και το μήκος της ουράς του 70°. Δηλαδή όπως το ημίτονο του 32° προς το ημίτονο του 70°, δηλαδή 4 προς 7, αυτό ήταν το όριο της απόστασης του κομήτη από τον ήλιο προς την απόσταση της γης από τον ήλιο, και επομένως ο κομήτης βρισκόταν στην τροχιά της Αφροδίτης. Στις 28 Δεκ., η απόσταση του κομήτη από τον ήλιο ήταν 55°, και το μήκος της ουράς του 56°. Και επομένως το όριο της απόστασης του κομήτη από τον ήλιο δεν ήταν ακόμη ίσο με την απόσταση της γης από τον ήλιο, και επομένως ο κομήτης βρισκόταν στην τροχιά της γης. Αλλά από την παράλλαξή του βρίσκουμε ότι η έξοδός του από αυτήν την τροχιά συνέβη περίπου στις 5 Ιαν., καθώς επίσης και ότι είχε περάσει πολύ μακρύτερα από την τροχιά του Ερμή. Ας υποθέσουμε ότι βρισκόταν στο περιήλιο στις 8 Δεκ., όταν ήταν σε σύζευξη με τον ήλιο. Προκύπτει ότι στο ταξίδι του από το περιήλιο προς την έξοδό του από την τροχιά της γης χρειάστηκε 25 μέρες. Και κατά συνέπεια στις επόμενες 26 ή 27 μέρες, στις οποίες έπαψε να είναι ορατός από το γυμνό μάτι, είχε μόλις διπλασιάσει την απόστασή του από τον ήλιο. Και υπολογίζοντας τις αποστάσεις άλλων κομητών με παρόμοια επιχειρήματα, μπορούμε να καταλήξουμε στο εξής συμπέρασμα,- ότι όλοι οι κομήτες, κατά την περίοδο που είναι ορατοί σε εμάς, βρίσκονται μέσα στα όρια μιας σφαιρικής περιοχής με κέντρο τον ήλιο, με ακτίνα διπλάσια, ή το πολύ τριπλάσια, της απόστασης της γης από τον ήλιο.

Και επομένως προκύπτει ότι οι κομήτες, καθ’ όλη τη διάρκεια της εμφάνισής τους σ’ εμάς, όντας υπό την επίδραση της ηλιακής κεντρομόλου δύναμης, και επομένως καθοδηγούμενοι από τη δράση της, θα αναγκαστούν (για τους ίδιους λόγους όπως οι πλανήτες) να κινηθούν σε κωνικούς τομείς που έχουν τη μία εστία στο κέντρο του ήλιου, και σε ακτίνα γύρω από αυτόν, ορίζοντας περιοχές με εμβαδά ανάλογα των χρόνων. Γιατί αυτή η δύναμη διαδίδεται σε τεράστια απόσταση, και θα καθορίζει την κίνηση των ουράνιων σωμάτων πολύ μακρύτερα από την τροχιά του Κρόνου…

======================

*Το "Σύστημα του Κόσμου" γράφτηκε από τον Νεύτωνα και περιέχεται ως ένθετο στο τέλος της Principia, μετά τα πρώτα δύο βιβλία. Αναφέρεται στη βαρύτητα ως αιτία των πλανητικών κινήσεων, των παλιρροιών και των κινήσεων των κομητών.

Tristan Tzara [Note 2 on Art. H. Arp]

2011-11-06T21:44:00.001+02:00

M. Janco: Construction 3

Dada 2 Ζυρίχη
Δεκέμβριος 1917
Tristan Tzara [Note 2 on Art. H. Arp]

Η κορυφή τραγουδά για αυτό που μιλάνε τα βάθη.
Η φύση είναι οργανωμένη στην ολότητά της, τα ξάρτια των μεγάλων πλοίων δείχνουν ψηλά τις συγκλίνουσες ακτίνες, βάσει αρχών που ταξινομούν κρυστάλλους και έντομα σε μια ιεραρχία όμοια με τα κλαδιά των δέντρων.
Στη φύση όλα τα πράγματα έχουν αυτήν την ανεπαίσθητη καθαρότητα της οργάνωσης, συγκεντρωμένη στους δεσμούς, συνενωμένη σαν τα παιδιά του σεληνόφωτος, ο άξονας ενός τροχού που γυρνά ατέρμονα, η ελευθερία της, η ύστατη, απόλυτη ύπαρξη, δεμένη σε αυτούς τους αμέτρητους νόμους της προόδου.
Η αδελφή μου είναι ρίζες, λουλούδι, πέτρα.
Ο οργανισμός είναι πλήρης στην αμίλητη νοημοσύνη στις φλέβες των φυτών και των εντόμων και στην εμφάνισή τους.
Ο άνθρωπος είναι βρώμικος, σφάζει ζώα, φυτά, τους συνανθρώπους του, τσακώνεται, είναι ξύπνιος, μιλάει πολύ, είναι ανίκανος να εκφράσει τις σκέψεις του.
Αλλά ο καλλιτέχνης είναι ένας δημιουργός: ξέρει πώς να δουλεύει την οργανική ύλη. Παίρνει αποφάσεις. Βελτιώνει τον άνθρωπο. Περιποιείται τον κήπο του μυαλού, τον προσέχει.

Η καθαρότητα μιας ιδέας με κάνει ευτυχισμένο, τα να βλέπω πέρα από τον ορίζοντα που απλώνεται φροντίζοντας τη νέα χλωρίδα μακρινών χωρών• Λουλούδια του πάγου.
Η κατακόρυφη: σε μελαγχολικό συλλογισμό πριν το αιώνιο να αιστανθεί το βάθος μιας στιγμής απέναντι στο ζώο που έχουμε μέσα μας.
H. Arp
συμμετρία
λουλούδι μεσονύχτιας συνάντησης
όπου το πουλί και η κορυφή αγκαλιάζονται από την άλω του ήλιου και τις πλαγιές των στριφτών αμπελιών
το λουλούδι γίνεται κρύσταλλος ή σκαραβαίος, μαγνήτης ή άστρο
η επιθυμία να ζήσει κάποιος μια ήσυχη ζωή

Αν μπορούμε να ζήσουμε το θαύμα θα έχουμε φτάσει τα ύψη όπου το αίμα μας θα είναι ίδιο με των αρχαγγέλων, φάρμακο για την ατένιση των άστρων, (Dada) reader- μια πίστη που υπάρχει στις απλές καρδιές- σοφία και γνώση.

Η Ανθρωπική Αρχή

2011-10-26T23:36:00.000+03:00

Πρόκειται για μια αρχή ακριβώς Ανθρωπική. Προσπαθεί να εξηγήσει το σύμπαν μέσα από τα Ανθρώπινα Μάτια θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό αν τα μάτια μας είναι φτιαγμένα από τη φύση. Αυτό δεν εγγυάται πως ο άνθρωπος βλέπει τα πάντα ούτε και ότι αυτά που βλέπει τα βλέπει σωστά. Η Ανθρωπική Αρχή εγγυάται πως η φύση και το σύμπαν ήταν προγραμματισμένα να γεννήσουν έναν νοήμονο παρατηρητή και μάλιστα με τη μορφή του ανθρώπου (ή έστω με κάποια μορφή.)

Παρότι η Ανθρωπική Αρχή δεν περιορίζεται στη χημεία του άνθρακα, εστιάζεται σε αυτήν θεωρώντας πως η χημεία του άνθρακα, δηλαδή η οργανική χημεία είναι μια βασική προϋπόθεση για την εμφάνιση και εξέλιξη της ζωής. Και πάλι ωστόσο δεν αποκλείει μια διαφορετική χημεία, π.χ. μια χημεία βασισμένη στη σιλικόνη, περίπτωση βέβαια στην οποία η ζωή θα μπορούσε να έχει αρκετά διαφορετική μορφή. Το σημαντικό πάντως είναι το σύμπαν είναι υποχρεωτικά αρκετά παλιό ώστε αρκετά αστέρια μέσα σε αυτό να έχουν προφτάσει να παράξουν τα βαρύτερα χημικά στοιχεία, κάτι που γίνεται στα τελευταία στάδια της ζωής τους.

Η ανθρωπική αρχή βασίζεται σε κάποιες "Ανθρωπικές Συμπτώσεις," δηλαδή στη φαινομενική σύμπτωση σε ορισμένες φυσικές σταθερές. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση που ανέλυσε ο Dirac σύμφωνα με την υπόθεσή του περί μεγάλων αριθμών (large numbers hypothesis). Πρόκειται για αριθμούς πολύ μεγάλους οι οποίοι προκύπτουν από τη σύγκριση ανάμεσα σε κλίμακες μεγέθους μέσα στο σύμπαν και σε κλίμακες δυνάμεων. Για παράδειγμα παρατήρησε ότι η δύναμη της βαρύτητας είναι αντιστρόφως ανάλογη της ηλικίας του σύμπαντος ή ότι η μάζα του σύμπαντος είναι ανάλογη του τετραγώνου της ηλικίας του σύμπαντος.

Η θεωρία του Dirac υπονοεί μια μεταβλητή σταθερή της βαρύτητας, G. Αυτό δεν πρέπει να ξενίσει, καθώς και το ηλεκτρικό φορτίο είχε διαφορετική τιμή από την τιμή e που έχει τώρα κατά την αρχική περίοδο του σύμπαντος. Αυτό δείχνει τη δυνατότητα της λεγόμενης λεπτής ρύθμισης μέσα στο σύμπαν, της αλλαγής δηλαδή των τιμών των φυσικών σταθερών σε κάποιο στάδιο της εξέλιξης του σύμπαντος έτσι ώστε αυτό να ρυθμιστεί για να μπορεί μέσα σε αυτό να εμφανιστεί και να εξελιχθεί η νοήμονη ζωή.

Το κατά πόσο οι σταθερές του σύμπαντος είναι ρυθμισμένες ή ρυθμίζονται με τέτοιον τρόπο ώστε η ζωή να μπορεί να εμφανίζεται και να συνεχίζει να υπάρχει μέσα το σύμπαν είναι ένα ερώτημα που βρίσκεται στα πλαίσια της ανθρωπικής αρχής. Ακόμα κι αν οι φυσικές σταθερές είχαν τέτοιες τιμές ώστε η ζωή να ήταν αδύνατο να προσαρμοστεί σε αυτές, η Ανθρωπική Αρχή βασίζεται στην υπόθεση των παράλληλων συμπάντων με την έννοια ότι σε ένα ή περισσότερα από αυτά τα σύμπαντα οι φυσικές σταθερές θα είχαν τέτοιες τιμές ώστε να είναι καλο- ρυθμισμένες για την εμφάνιση και εξέλιξη νοήμονης ζωής.

Εντούτοις το θέμα ίσως είναι ακόμα βαθύτερο. Τι είναι ζωή και τι νοημοσύνη; Ένας υπολογιστής που αποκτά γνώση της ύπαρξής του είναι νοήμων και ζωντανός; Ένα σκουλήκι που σίγουρα είναι ζωντανό είναι και νοήμον; Ο άνθρωπος είναι νοήμων ή μήπως τελικά είναι κουτός και νομίζει ότι το σύμπαν φτιάχθηκε για εκείνον; Για κάποιους η Ανθρωπική Αρχή είναι μια ταυτολογία. Ίσως όμως αυτή η ταυτολογία να είναι και η ισχυρότερη απόδειξη που διαθέτουμε για την επιβεβαίωση της ύπαρξης και της νοημοσύνης μας, καθώς και η θεμελιώδης υπόδειξη για την κατεύθυνση της σύγχρονης επιστήμης. Πρόκειται για μια αρχή που ο καθένας θα πρέπει να την έχει υπόψη του αν θέλει να είναι σε θέση να συνειδητοποιήσει την προέλευση και τον προορισμό του. Άλλωστε η καλύτερη ένδειξη για την ισχύ της αρχής παραμένει το ρητό: "Υπάρχουμε γιατί το ξέρουμε."

Περισσότερα στον σύνδεσμο παρακάτω:

Η Ανθρωπική Αρχή

Το τεστ των ανισοτήτων του Bell: πιο ιδανικό από ποτέ

2011-10-16T01:52:00.000+03:00

Alain Aspect

Η πειραματική παραβίαση των ανισοτήτων του Bell επιβεβαιώνει ότι ένα ζευγάρι συζευγμένων φωτονίων χωρισμένα μεταξύ τους εκατοντάδες μέτρα πρέπει να θεωρηθούν ένα αδιαχώριστο αντικείμενο- είναι αδύνατο να αποδοθεί τοπική φυσική υπόσταση σε καθένα από τα δύο συζευγμένα φωτόνια.

Το θεώρημα του Bell, που διατυπώθηκε το 1964, είναι μία από τις πιο θεμελιώδεις επιστημονικές ανακαλύψεις του αιώνα. Βασισμένο στο νοητικό πείραμα των Einstein, Podolsky και Rosen (EPR), μετατόπισε τα επιχειρήματα σχετικά με τη φυσική πραγματικότητα των κβαντικών συστημάτων από το χώρο της φιλοσοφίας σε εκείνο της πειραματικής φυσικής. Για σχεδόν τρεις δεκαετίες, τα πειράματα σχετικά με τις ανισότητες του Bell εξελίχθηκαν ολοένα και πιο κοντά στο ιδανικό EPR πλαίσιο. Ένα πείραμα στο πανεπιστήμιο του Innsbruck, για πρώτη φορά, ενσωμάτωσε πλήρως την απαίτηση του Bell για έναν αυστηρό διαχωρισμό μεταξύ των μετρήσεων.

Όλα ξεκίνησαν όταν ο Einstein κ.α. έδειξαν ότι για συγκεκριμένες κβαντικές καταστάσεις (που περιγράφθηκαν την ίδια περίοδο από τον Schrodinger, ο οποίος και χρησιμοποίησε τον όρο «κβαντική σύζευξη»), η κβαντομηχανική προβλέπει μια ισχυρή συσχέτιση σε μακρινές μετρήσεις. Η Εικόνα 1 δείχνει μια σύγχρονη εκδοχή της EPR κατάστασης, όπου ένα ζευγάρι συζευγμένων φωτονίων v1 and v2 ταξιδεύουν σε αντίθετες κατευθύνσεις μακριά από μια πηγή. Τα αποτελέσματα των μετρήσεων της πόλωσης όταν οι δύο πολωτές είναι ευθυγραμμισμένοι δίνουν 100% συσχέτιση. Αυτό σημαίνει ότι κάθε φωτόνιο μπορεί να βρεθεί τυχαία είτε στη θέση + ή στην – του αντίστοιχου πολωτή, αλλά όταν το φωτόνιο v1 βρεθεί θετικά πολωμένο, τότε το δίδυμό του v2 βρίσκεται επίσης θετικά πολωμένο. Επειδή κανένα σήμα δεν μπορεί να συνδέσει τις δύο μετρήσεις αν ταξιδεύει με ταχύτητα μικρότερη ή ίση από εκείνη του φωτός, c, και επειδή η επιλογή της κατεύθυνσης της ανάλυσης μπορεί να γίνει την τελευταία στιγμή πριν από τη μέτρηση ενώ τα φωτόνια βρίσκονται σε πτήση, πώς -επιχειρηματολόγησε ο Einstein- μπορεί κάποιος να αποφύγει το συμπέρασμα ότι κάθε φωτόνιο έχει μια ιδιότητα, που καθορίζει το αποτέλεσμα της πόλωσης για κάθε διεύθυνση ανάλυσης;

Αυτό το ευλογοφανές λογικό συμπέρασμα παρέχει μια απλή εικόνα για την κατανόηση των συσχετίσεων μεταξύ μακρινών και ταυτόχρονων μετρήσεων. Αλλά σημαίνει τον καθορισμό επιπλέον ιδιοτήτων («στοιχείων πραγματικότητας» όπως είπε ο Einstein) πέρα από την κβαντομηχανική περιγραφή. Στην ερώτηση «Μπορεί η κβαντομηχανική περιγραφή της φυσικής πραγματικότητας να θεωρηθεί πλήρης;» η απάντηση του Einstein ήταν σαφώς αρνητική, αλλά αυτό το συμπέρασμα ήταν ασύμβατο με την «Ερμηνεία της Κοπεγχάγης» που υπερασπίστηκε ο Bohr, για τον οποίο η κβαντομηχανική περιγραφή ήταν η ύστατη. Αυτή η διαμάχη μεταξύ του Einstein και του Bohr διήρκησε μέχρι το τέλος της ζωής τους. Όσο κράτησε, μπορούσε δύσκολα να λήξει, επειδή δεν υπήρχε καμιά φανερή διαφωνία σχετικά με τις συσχετίσεις που προβλέπονταν από ένα EPR νοητικό πείραμα. Το θέμα της συζήτησης είχε να κάνει με την κοσμοθεωρία που συνεπαγόταν από την ανάλυση της όλης κατάστασης.

Το θεώρημα του Bell άλλαξε τη φύση της διαμάχης. Σε ένα απλό και διαφωτιστικό κείμενο, ο Bell απέδειξε ότι η άποψη του Einstein (τοπικός ρεαλισμός) οδηγεί σε αλγεβρικές προβλέψεις (η περίφημη ανισότητα του Bell) που έρχονται σε αντίθεση με τις προβλέψεις της κβαντομηχανικής πάνω σε ένα EPR νοητικό πείραμα που περιλαμβάνει διάφορους προσανατολισμούς των πολωτών. Το όλο ζήτημα δεν ήταν πλέον θέμα άποψης ή επιστημολογική θέση: ήταν ένα ποσοτικό πρόβλημα που μπορούσε να απαντηθεί πειραματικά, τουλάχιστον κατά βάση.

Η εργασία των Shimony- Holt διατυπωμένη με έναν καλύτερο τρόπο για πραγματικά πειράματα, μια πρώτη σειρά από τεστ, στα οποία χρησιμοποιήθηκαν ζεύγη φωτονίων παραχθέντων από ραδιενεργά άτομα, πραγματοποιήθηκε στις αρχές του 1970 στο Berkeley, το Harvard και το Texas. Τα περισσότερα αποτελέσματα ήρθαν σε συμφωνία με την κβαντομηχανική, αλλά τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν ήταν κάθε άλλο παρά ιδανικά. Συγκεκριμένα, η χρήση πολωτών ενός καναλιού έδινε πρόσβαση μόνο στο + αποτέλεσμα. Πρόοδος στη φυσική laser και στη μοντέρνα οπτική οδήγησε σε μια νέα γενιά πειραμάτων που εκτελέσθηκαν από συνεργάτες και εμένα στο Orsay στις αρχές του 1980s. Βασίστηκαν σε μια ιδιαίτερα ακριβή πηγή ζευγών συζευγμένων φωτονίων, παραχθέντα από μη γραμμικές διεγέρσεις ενός ραδιενεργού ατόμου. Ένα πείραμα με πολωτές δύο καναλιών, σύμφωνα με το ιδανικό EPR νοητικό πείραμα, έδωσε μια διφορούμενη παραβίαση των ανισοτήτων του Bell κατά πολλές στατιστικές αποκλίσεις, και μια εντυπωσιακή συμφωνία με την κβαντομηχανική.

Μια τρίτη γενιά πειραμάτων, που άρχισε στο τέλος του 1980 στο Maryland και στο Rochester, χρησιμοποίησε έναν μη γραμμικό διαχωρισμό φωτονίων του υπεριώδους για να παράξει ζεύγη συζευγμένων EPR φωτονίων. Με τέτοια ζεύγη, οι μετρήσεις μπορούν να γίνουν είτε πάνω σε διακριτές μεταβλητές, όπως οι συνιστώσες της πόλωσης ή του spin, σύμφωνα με τον Bell, ή πάνω σε συνεχείς μεταβλητές του είδους που αρχικά θεώρησαν οι Einstein, Podolsky και Rosen, και μελετήθηκαν στο Caltech. Ένα αξιοπρόσεκτο χαρακτηριστικό αυτών των πηγών φωτονίων είναι η παραγωγή δυο στενών δεσμών συζευγμένων φωτονίων που μπορούν να τροφοδοτηθούν σε δυο οπτικές ίνες, επιτρέποντας πειράματα με μεγάλες αποστάσεις ανάμεσα στην πηγή και στη συσκευή μέτρησης, όπως τέσσερα χιλιόμετρα στο Malvern και πάνω από δέκα χιλιόμετρα στη Γενεύη.

Οι πειραματιστές στο Innsbruck χρησιμοποίησαν αυτήν τη μέθοδο για να εξετάσουν ένα θεμελιώδες σημείο που τόνισε ο Bell. Στο πείραμα που παρουσιάζεται στην Εικ.1, όπου ο προσανατολισμός των πολωτών διατηρείται σταθερός κατά τη διάρκεια μιας ρίψης, είναι δυνατό να συμφιλιωθούν οι κβαντομηχανικές προβλέψεις με τις αντιλήψεις του Einstein θεωρώντας μια πιθανή ανταλλαγή σημάτων μεταξύ των πολωτών. Για να αποφύγει αυτό το κενό, ο Bell κουδούνι τόνισε τη σημασία των πειραμάτων «στα οποία η διάταξη αλλάζει κατά τη διάρκεια της πτήσης των σωματιδίων,» έτσι ώστε οποιοδήποτε άμεση ανταλλαγή σημάτων μεταξύ των πολωτών να είναι αδύνατη, με την προϋπόθεση ότι η επιλογή των προσανατολισμών γίνεται τυχαία σε ένα χρονικό διάστημα συντομότερο από το χρόνο πτήσης του σωματιδίου ή του φωτονίου, ώστε να εξασφαλιστεί ότι ο σχετικιστικός διαχωρισμός ισχύει.

Σύμφωνα με την υπόδειξη του Bell, ένα πρώτο βήμα προς την πραγματοποίηση αυτού του ιδανικού πλαισίου βρήκε μια παραβίαση της ανισότητας του Bell χρησιμοποιώντας πολωτές που άλλαζαν γρήγορα τον προσανατολισμό τους, αλλά η απόσταση των πολωτών (12 m) ήταν πάρα πολύ μικρή για να επιτρέψει μια πραγματικά τυχαία εκ νέου ρύθμιση των πολωτών. Με μια απόσταση 400 m μεταξύ των σταθμών μέτρησης, οι φυσικοί στο Innsbruck έχουν 1,3 μs για να πραγματοποιήσουν τις τυχαίες διευθετήσεις του πολωτή και για να καταχωρήσουν το αποτέλεσμα της μέτρησης, καθώς επίσης και τον ακριβή συγχρονισμό που καταγράφεται από ένα τοπικό ατομικό ρολόι ρουβιδίου. Είναι μόνο στο τέλος της ρίψης που οι πειραματιστές συγκεντρώνουν τις δύο σειρές δεδομένων που αποκτιούνται από την κάθε πλευρά, και ψάχνουν για συσχετισμούς. Τα αποτελέσματα, σε άριστη συμφωνία με τις κβαντομηχανικές προβλέψεις, παρουσιάζουν μια αναμφισβήτητη παραβίαση των ανισοτήτων του Bell.

Αυτό το πείραμα βρίσκεται εντυπωσιακά κοντά στο ιδανικό νοητικό πείραμα, που χρησιμοποιείται για τη συζήτηση των συνεπειών του θεωρήματος του Bell. Σημειώστε ότι υπάρχει ακόμα ένα κενό, εξαιτίας της περιορισμένης αποτελεσματικότητας των ανιχνευτών, αλλά αυτό μπορεί να κλείσει από μια τεχνολογική πρόοδο που φαίνεται πιθανή στο εγγύς μέλλον, και έτσι δεν αντιστοιχεί σε μια ριζική αλλαγή στο πλαίσιο του πειράματος. Αν και ένα τέτοιο πείραμα είναι ιδιαίτερα επιθυμητό, μπορούμε να υποθέσουμε χάρη παραδείγματος ότι τα τωρινά αποτελέσματα θα παραμείνουν αμετάβλητα με υψηλής απόδοσης ανιχνευτές.

Η παραβίαση της ανισότητας του Bell, με αυστηρό σχετικιστικό διαχωρισμό μεταξύ των επιλεγμένων μετρήσεων, σημαίνει ότι είναι δυνατό να διατηρήσουμε την εικόνα κατά Einstein όπου οι συσχετισμοί εξηγούνται μέσω κοινών ιδιοτήτων που καθορίζονται από την κοινή πηγή και στη συνέχεια μεταφέρονται από το κάθε φωτόνιο. Πρέπει να συμπεράνουμε ότι ένα συζευγμένο ζεύγος EPR φωτονίων είναι ένα μη διαχωρίσιμο αντικείμενο. Δηλαδή, είναι αδύνατο να αποδοθούν ξεχωριστές τοπικές ιδιότητες (τοπικός ρεαλισμός) σε κάθε φωτόνιο. Με κάποια έννοια, και τα δύο φωτόνια διατηρούνται σε επαφή μέσα στο χώρο και χρόνο.

Αξίζει να τονίσουμε ότι η μη διαχωρισιμότητα, που βρίσκεται στις ρίζες της κβαντικής τηλεμεταφοράς, δεν υπονοεί τη δυνατότητα μιας πρακτικής επικοινωνίας με ταχύτητα μεγαλύτερη του φωτός. Ένας παρατηρητής που κάθεται πίσω από έναν πολωτή βλέπει μόνο μια προφανώς τυχαία σειρά από - και + αποτελέσματα, και οι ξεχωριστές μετρήσεις από την πλευρά του δεν μπορούν να τον ενημερώσουν ότι ο άλλος παρατηρητής έχει αλλάξει ξαφνικά τον προσανατολισμό του πολωτή του. Πρέπει άραγε να συμπεράνουμε ότι δεν υπάρχει τίποτε αξιοπρόσεκτο σε αυτό το πείραμα; Για να πείσω τον αναγνώστη για το αντίθετο, προτείνω να πάρουμε τη θέση ενός εξωτερικού παρατηρητή, που συλλέγει τα δεδομένα από τους δύο μακρινούς μεταξύ τους σταθμούς στο τέλος του πειράματος, και συγκρίνει τις δύο σειρές αποτελεσμάτων. Αυτό είναι που η ομάδα του Ίνσμπρουκ έκανε. Εξετάζοντας τα δεδομένα εκ των υστέρων, διαπίστωσαν ότι ο συσχετισμός αλλάζει αμέσως με το πού ένας από τους πολωτές άλλαξε τη διεύθυνσή του, χωρίς οποιαδήποτε καθυστέρηση που θα επέτρεπε τη μετάδοση σήματος: αυτό απεικονίζει την κβαντική μη διαχωρισιμότητα.

Το αν η μη διαχωρισιμότητα των EPR ζευγών είναι ένα πραγματικό πρόβλημα, δεν είναι μια εύκολη ερώτηση. Όπως ο Richard Feynman κάποτε είπε: «Δεν μου έχει γίνει ακόμα κατανοητό ότι δεν υπάρχει κάποιο πραγματικό πρόβλημα… Πάντοτε απασχολούσα τον εαυτό μου περιορίζοντας τη δυσκολία της κβαντομηχανικής σε ένα ολοένα και μικρότερο χώρο, έτσι ώστε να με απασχολεί όλο και περισσότερο αυτό το συγκεκριμένο θέμα. Φαίνεται σχεδόν αστείο ότι μπορείς να το περιορίσεις σε μια αριθμητική ερώτηση αν κάτι είναι μεγαλύτερο από κάτι άλλο. Αλλά ορίστε- είναι μεγαλύτερο...». Ναι, είναι μεγαλύτερο κατά 30 κανονικές αποκλίσεις.

Bell’s inequality test: more ideal than ever

Dada Μανιφέστο 1918

2011-10-08T21:52:00.000+03:00

Tristan Tzara

Μεταφρασμένο από τα Γαλλικά από τον Ralph Manheim

Η μαγεία μιας λέξης- Dada- η οποία έφερε τους δημοσιογράφους στην πόρτα ενός κόσμου αθέατου, δεν έχει καμία σημασία για μας.

Για να γραφτεί ένα μανιφέστο χρειάζεστε τα ΑΒΓ αντί για 1, 2, 3, να ανοίξετε τα φτερά με ορμή για να κατακτήσετε τα μικρά και τα μεγάλα γράμματα, να υπογράψετε, να φωνάξετε, να βρίσετε, να οργανώσετε την πρόζα σε μια μορφή απόλυτων και αδιαφιλονίκητων στοιχείων, να φτάσετε στο ύστατο όριο και να θεωρείτε ότι η καινοτομία μοιάζει με τη ζωή όπως και η τελευταία φορά με μια πόρνη υπενθυμίζει την ύπαρξη του Θεού. Η ύπαρξή του είχε αποδειχθεί προηγουμένως με το ακορντεόν, το τοπίο, την κολακεία. Το να επιβάλετε την δική σας αλφάβητο είναι κάτι φυσικό- επομένως αξιοθρήνητο. Όλοι το κάνουν με τη μορφή μιας γυάλινης παναγίας, ενός νομισματικού συστήματος, ενός φαρμακευτικού προϊόντος, ή ενός γυμνού γλουτού που διαφημίζει την παθιασμένη στείρα άνοιξη. Η αγάπη της καινοτομίας είναι ο σταυρός της συμπάθειας, επιδεικνύει έναν αφελή ζαμανφουτισμό, είναι ένα μεταβατικό, θετικό σημείο χωρίς σκοπό.

Αλλά αυτή η ανάγκη από μόνη της είναι απατηλή. Στην καταγραφή της τέχνης με βάση την απόλυτη απλότητα: καινοτομία, είμαστε ανθρώπινοι και ειλικρινείς για το χατίρι της διασκέδασης, παρορμητικοί και γεμάτοι ζωή για να σταυρώσουμε τη βαρεμάρα. Στο σταυροδρόμι των φώτων, άγρυπνοι, περιμένοντας υπομονετικά με τα χρόνια, στο δάσος. Γράφω ένα μανιφέστο και δεν θέλω τίποτα, ωστόσο επιδιώκω συγκεκριμένα πράγματα, και γενικά είμαι ενάντια στα μανιφέστα, όπως επίσης και είμαι ενάντια στις αρχές (μέτρα που μετράνε την ηθική αξία κάθε φράσης με τρόπο πολύ, πολύ βολικό. Προσέγγιση που εφευρέθηκε από τους ιμπρεσιονιστές). Γράφω αυτό το μανιφέστο για να δείξω ότι οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν μαζί αντίθετα πράγματα ενώ παίρνουν απλά μιαν ανάσα. Είμαι αντίθετος στην πράξη. Δεν είμαι ούτε υπέρ ούτε κατά της κατάφασης ή της αντίθεσης και δεν προσπαθώ να εξηγήσω τα πράγματα γιατί μισώ την κοινή αντίληψη.

Dada- ορίστε μια λέξη που οδηγεί τις ιδέες σε ένα κυνήγι: ο κάθε αστός είναι και ένας μικρός δραματουργός, εφευρίσκει κάθε είδους ομιλίες αντί να δημιουργήσει τους χαρακτήρες που είναι κατάλληλοι για τη νοημοσύνη του, κάθεται, σε καρέκλες, αναζητά σκοπούς ή αιτίες (εξασκείται σύμφωνα με την ψυχαναλυτική μέθοδο) να υλοποιήσει το σενάριό του, μια ιστορία που μιλάει από μόνη της και αυτοπροσδιορίζεται. Ο κάθε θεατής είναι κι ένας σεναριογράφος όταν προσπαθεί να εξηγήσει μια λέξη (να κατανοήσει)! Ασφαλής στο βαμβακερό καταφύγιο των οφιοειδών αναμείξεων περιεργάζεται τα ένστικτά του. Εξού και οι αποτυχίες της συζυγικής ζωής.

Επεξηγηματικά: η διασκέδαση μιας πέστροφας στο μύλο του άδειου κρανίου.

DADA ΔΕΝ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΤΙΠΟΤΑ

Αν το βρίσκετε μάταιο και δεν θέλετε να χάνετε τον καιρό σας με μια λέξη που δεν σημαίνει τίποτα... Η πρώτη σκέψη που έρχεται σε αυτούς ανθρώπους είναι βακτηριδιακού χαρακτήρα: για να βρούμε την ετυμολογική, ή τουλάχιστον την ιστορική ή ψυχολογική προέλευσή της. Βλέπουμε από δημοσιεύσεις ότι οι Kru Νέγροι ονομάζουνε Dada την ουρά μιας ιερής αγελάδας. Ο κύβος και η μητέρα σε μια περιοχή της Ιταλίας ονομάζονται: Dada. Το παιδικό αλογάκι και η νοσοκόμα στα Ρωσικά και στα Ρουμανικά: Dada. Ορισμένοι διαβασμένοι δημοσιογράφοι το θεωρούν σαν τέχνη για μωρά, σαν μια υποτροπή στο στεγνό και θορυβώδη, θορυβώδη και μονότονο πρωτογονισμό. Η ευαισθησία δεν κτίζεται στη βάση μιας λέξης. Όλες οι κατασκευές συγκλίνουν στην τελειότητα, η οποία είναι βαρετή, στη στάσιμη ιδέα ενός στολισμένου βάλτου, ένα σχετικό ανθρώπινο προϊόν. Ένα έργο τέχνης δεν πρέπει να είναι η αυταναφερόμενη ομορφιά, γιατί η ομορφιά είναι κάτι νεκρό. Δεν πρέπει να είναι ούτε χαρούμενο ούτε θλιβερό, ούτε φωτεινό ούτε σκοτεινό για να ευχαριστήσει ή να βασανίσει το άτομο σερβίροντάς του το έδεσμα των ιερών φωτοστέφανων ή το γλύκισμα ενός αγώνα δρόμου στον ουρανό. Ένα έργο τέχνης δεν είναι ποτέ όμορφο εξορισμού και αντικειμενικά. Οπότε η κριτική είναι άσκοπη, υφίσταται μόνο υποκειμενικά, για τον καθένα χωριστά, χωρίς τον παραμικρό χαρακτήρα παγκοσμιότητας. Νομίζει άραγε κάποιος ότι έχει βρει μια ψυχική βάση κοινή για όλη την ανθρωπότητα; Η προσπάθεια του Ιησού και της Βίβλου καλύπτουν με τα μεγάλα καλοπροαίρετα φτερά τους: σκατά, ζώα, μέρες. Πώς μπορεί κάποιος να περιμένει να βάλει τάξη στο χάος που αποτελεί αυτήν την άπειρη και δίχως σχήμα μεταβολή; Ο άνθρωπος; Το ρητό: «αγάπα τον πλησίον σου» είναι μια υποκρισία. Το «γνώθι σ’ εαυτόν» ουτοπικό αλλά πιο ειλικρινές, γιατί περιλαμβάνει και την κακία. Κανένας οίκτος. Μετά το μακελειό εξακολουθούμε να έχουμε την ελπίδα μιας εξαγνισμένης ανθρωπότητας. Μιλάω μόνο για τον εαυτό μου καθώς δεν σκοπεύω να πείσω, να παρασύρω κανέναν στο δικό μου ποτάμι, δεν υποχρεώνω κανέναν να με ακολουθήσει και ο καθένας ασκεί την τέχνη με το δικό του τρόπο, αν γνωρίζει τη χαρά που εγείρεται σαν βέλη στα αστρικά επίπεδα, ή την άλλη χαρά που κατεβαίνει μέσα στα ορυχεία των λουλουδιών του σώματος και των γόνιμων σπασμών. Σταλακτίτες: αναζητήστε τους οπουδήποτε, στη φάτνη του πόνου, μάτια λευκά σαν τους λαγούς των αγγέλων.

Και έτσι γεννήθηκε το Dada* μέσα από μια ανάγκη για ανεξαρτησία, σαν μια ανταρσία με σκοπό την ενότητα. Όσοι είναι μαζί μας κερδίζουν την ελευθερία. Δεν αναγνωρίζουμε καμία θεωρία. Έχουμε αρκετές σχολές Κυβισμού και Φουτουρισμού: εργαστήρια για επίσημες ιδέες. Είναι άραγε σκοπός της τέχνης να βγάζει χρήματα και να γλύφει τη μπουρζουαζία; Οι στίχοι κάνουν ομοιοκαταληξία με τον ήχο νομισμάτων και οι καταλήξεις ακολουθούν τη γραμμή της γεμάτης κοιλιάς. Όλες οι σχολές τέχνης έφτασαν τελικά σε αυτήν τη συμφωνία αφού ίππευσαν τα άτια τους σε πολλούς κομήτες. Ενώ η πόρτα παραμένει ανοικτή στη δυνατότητα να κυλιστεί κάποιος σε καναπέδες και καλά φαγητά.

Εδώ αγκυροβολούμε σε πλούσια εδάφη. Εδώ έχουμε το δικαίωμα να κάνουμε κάποιες διακηρύξεις, γιατί έχουμε γνωρίζει ψυχρολουσίες. Φαντάσματα μεθυσμένα από ενέργεια, μπήγουμε την τρίαινα σε ανυποψίαστες σάρκες. Είμαστε ένας καταιγισμός αφορισμών άφθονων σαν την τροπική βλάστηση, ρετσίνι και βροχή είναι ο ιδρώτας μας, αιμορραγούμε και καιγόμαστε από δίψα, το αίμα μας είναι ορμή.

Ο Κυβισμός γεννήθηκε μέσα από την απλότητα της αναπαράστασης των αντικειμένων: Ο Cezanne ζωγράφισε ένα κύπελλο 20 εκατοστά κάτω από τα μάτια του, οι Κυβιστές το κοιτάζουν από πάνω, κάποιοι κάνουν την απεικόνισή του πιο πολύπλοκη φτιάχνοντας μια κάθετη τομή διευθετώντας την συνειδητά προς το πλάι. (Δεν ξεχνώ τους δημιουργικούς καλλιτέχνες και τους θεμελιώδεις νόμους της φύσης που καθιέρωσαν για πάντα.) Ο Φουτουριστής βλέπει το ίδιο κύπελλο σε κίνηση, μια σειρά αντικειμένων το ένα δίπλα στο άλλο, και κακόβουλα προσθέτει μερικές δυναμικές γραμμές. Αυτό δεν στερεί από τη ζωγραφιά να είναι καλή ή κακή κατάλληλη για μια επένδυση πνευματικού κεφαλαίου.

Ο νέος ζωγράφος δημιουργεί έναν κόσμο, τα στοιχεία του οποίου είναι ταυτόχρονα τα εργαλεία του, μια διαυγής, συγκεκριμένη δουλειά χωρίς αμφιβολία. Ο νέος καλλιτέχνης διαμαρτύρεται: δεν ζωγραφίζει πια (συμβολική και ψευδαισθητική αναπαραγωγή) αλλά δημιουργεί- κατευθείαν στην πέτρα, στο ξύλο, στο σίδερο, στο χαλκό- στοιχεία ικανά να στραφούν προς όλες τις κατευθύνσεις από τον καθαρό άνεμο της στιγμιαίας αίσθησης. Κάθε περιγραφική ή πλαστική εργασία είναι άσκοπη: ας είναι τότε ένα τερατούργημα που τρομάζει τα δουλοπρεπή μυαλά, και δεν γίνεται γλυκύτερη για να διακοσμήσει τους χώρους εστίασης των ζώων που φοράν ανθρώπινες ενδυμασίες, αναπαριστώντας τη θλιβερή ιστορία της ανθρωπότητας.

Ζωγραφική είναι η τέχνη να κάνει κάποιος δυο γραμμές που κατασκευάστηκαν γεωμετρικά παράλληλες να συγκλίνουν στον καμβά μπροστά στα μάτια μας σε μια κατάσταση που μεταφέρει άλλες συνθήκες και δυνατότητες σε μια πραγματικότητα. Αυτή η πραγματικότητα δεν ορίζεται ούτε είναι συγκεκριμένη στον πίνακα, ανήκει μαζί με όλες τις παραλλαγές της στο θεατή. Γιατί ο δημιουργός της δεν έχει κανέναν σκοπό ή θεωρία. Τάξη= χάος, εγώ= μη- εγώ, κατάφαση= άρνηση: η απώτερη ακτινοβολία μιας απόλυτης τέχνης. Απόλυτη στην αγνότητα ενός συμπαντικά διατεταγμένου χάους, αιώνια μέσα στη σταγόνα ενός δευτερολέπτου χωρίς διάρκεια, χωρίς ανάσα, χωρίς έλεγχο. Λατρεύω ένα αρχαίο έργο τέχνης για την καινοτομία του. Είναι απλά η αντίθεση που μας ενώνει με το παρελθόν. Οι συγγραφείς που διδάσκουν την ηθική και συζητούν σχετικά με τη βελτίωση των βάσεων της ψυχολογίας έχουν, εκτός από μια κρυφή επιθυμία να βγάλουν χρήματα, μια αυθαίρετη άποψη για τη ζωή, την οποία έχουν ταξινομήσει, χωρίσει σε τομείς, βάλει σε λούκια: επιμένουν να κουνάνε την μπαγκέτα του μαέστρου ενώ χορεύουν οι κατηγορίες. Οι αναγνώστες τους γελάν ειρωνικά και λένε: για ποιο λόγο;

Υπάρχει φιλολογία η οποία δεν φτάνει τις αδηφάγες μάζες. Είναι η δουλειά των δημιουργών, που ξεκινάει από μια πραγματική ανάγκη, και που παράγεται για τον ίδιο. Εκφράζει τη γνώση ενός υπέρτατου εγωισμού, με τον οποίο οι νόμοι εξαφανίζονται. Η κάθε σελίδα πρέπει να εκρήγνυται, είτε μέσα από μια βαθιά και βαριά σοβαρότητα, τον ανεμοστρόβιλο, την ποιητική μανία, το νέο, το αιώνιο, το σαρκαστικό αστείο, τον ενθουσιασμό για τις αρχές, ή με τον τρόπο που έχει γραφτεί. Από τη μια μεριά μια λέξη σε πτήση έτοιμη να πέσει, ταγμένη στο μουσικό όργανο της κόλασης, από την άλλη μεριά: νέοι άνθρωποι. Άγριοι, αναπηδώντας, ιππεύοντας το λόξυγκά τους. Από πίσω τους μια κουτσή λέξη και γραμματικοί λαρυγγισμοί με μια μανία για βελτίωση.

Σας λέω: δεν υπάρχει αρχή και δεν τείνουμε κάπου, δεν είμαστε συναισθηματικοί. Είμαστε ένας λυσσασμένος άνεμος, που ξεσκίζει το βρώμικο σκέπασμα των σύννεφων και των προσευχών, που προετοιμάζει το μεγάλο θέαμα της καταστροφής, της φωτιάς, της αποσύνθεσης. Θα βάλουμε τέλος στο θρήνο και θα αντικαταστήσουμε τα δάκρυα με σειρήνες που θα ουρλιάζουν σε όλες τις ηπείρους. Σκηνές έντονης χαράς και χήροι με τη θλίψη του δηλητήριου. Το Dada είναι το σημειωματάριο της αφαίρεσης. Η διαφήμιση και η επιχείρηση είναι επίσης στοιχεία της ποίησης.

Καταστρέφω τα συρτάρια του μυαλού και της κοινωνικής οργάνωσης: σπέρνω την ανηθικότητα όπου πηγαίνω και απλώνω το χέρι μου από τον παράδεισο στην κόλαση, αποκαθιστώ τον τροχό της γονιμότητας ενός παγκόσμιου θιάσου για χάρη των πραγματικών δυνάμεων και της φαντασίας κάθε ατόμου.

Η φιλοσοφία είναι το ερώτημα: από ποια σκοπιά πρέπει να κοιτάξουμε τη ζωή, το Θεό, τις ιδέες ή άλλα φαινόμενα. Οτιδήποτε κάποιος κοιτάζει είναι ψεύτικο. Δεν θεωρώ το σχετικό αποτέλεσμα πιο σημαντικό από την επιλογή ανάμεσα στο κέικ και τα κεράσια μετά το γεύμα. Η μέθοδος της γρήγορης ματιάς στην άλλη πλευρά ενός πράγματος με σκοπό να σχηματίσει κάποιος άποψη με έμμεσο τρόπο ονομάζεται διαλεκτική, με άλλα λόγια, να διαλογίζεται σχετικά με το πνεύμα των τηγανητών πατατών ενώ χορεύει τριγύρω.

Αν φωνάξω:

Ιδανικό, ιδανικό, ιδανικό,

Γνώση, γνώση, γνώση,

Μπουμ-μπουμ, μπουμ-μπουμ, μπουμ-μπουμ.

Έδωσα μια αρκετά πιστή εκδοχή της προόδου, του νόμου, της ηθικής και όλων των άλλων λεπτών χαρακτηριστικών που διάφοροι νοήμονες άνθρωποι έχουν συζητήσει σε τόσα βιβλία, καταλήγοντας ωστόσο στο συμπέρασμα ότι στο τέλος ο καθένας χορεύει σύμφωνα με το προσωπικό του μπουμ-μπουμ, και ότι ο συγγραφέας αναφέρεται σε αυτό: η ικανοποίηση της παθολογικής περιέργειας, ένα ιδιωτικό κουδούνι των ανεξήγητων αναγκών, ένα μπάνιο, οικονομικές δυσκολίες, ένα στομάχι με επιπτώσεις για τη ζωή, η αυθεντία του μαγικού ραβδιού μεταμορφωμένη σαν το μπουκέτο μιας αόρατης ορχήστρας που αποτελείται από σιωπηλά δοξάρια βιολιών αλειμμένα με μαγικό φίλτρο από ακαθαρσίες κότας. Με τα μπλε γυάλινα μάτια ενός αγγέλου έχουν ανασκάψει την εσώτερη ζωή για την ομόφωνη ευγνωμοσύνη που δεν αξίζει παρά μια πεντάρα. Αν όλοι τους έχουν δίκιο και αν όλα τα χάπια είναι Ροζ Χάπια, ας προσπαθήσουμε μια φορά να μην είμαστε σωστοί. Μερικοί άνθρωποι πιστεύουν ότι μπορούν να εξηγήσουν λογικά, με τη σκέψη, αυτό που αισθάνονται. Αλλά αυτό είναι ιδιαίτερα σχετικό. Η ψυχανάλυση είναι μια επικίνδυνη αρρώστια, κοιμίζει τις υποκειμενικές ορμές και συστηματοποιεί την μπουρζουαζία. Δεν υπάρχει απώτερη Αλήθεια. Η διαλεκτική είναι ένας διασκεδαστικός μηχανισμός που μας οδηγεί- με έναν ξεπερασμένο τρόπο- στις αρχικές μας απόψεις. Πιστεύει άραγε κάποιος ότι, με μια στιγμιαία αναθεώρηση της λογικής, έχει επιδείξει την αλήθεια και έχει εγκαθιδρύσει την ορθότητα αυτών των απόψεων; Η λογική φυλακισμένη από τις αισθήσεις είναι μια σωματική αρρώστια. Σε αυτό οι φιλόσοφοι πάντα αρέσκονται να προσθέτουν: η δύναμη της παρατήρησης. Αλλά στην πραγματικότητα αυτή η θαυμάσια ιδιότητα της σκέψης είναι η απόδειξη της ανεπάρκειάς της. Παρατηρούμε, θεωρούμε από διαφορετικές οπτικές γωνιές, επιλέγουμε ανάμεσα σε εκατομμύρια που υπάρχουν. Η εμπειρία είναι επίσης ένα προϊόν τύχης και ατομικών δεξιοτήτων. Η επιστήμη με αηδιάζει με το πού γίνει ένα σύστημα υποθέσεων, χάνει το χαρακτήρα της χρησιμότητας- που είναι τόσο άχρηστη αλλά τουλάχιστον προσωπική. Απεχθάνομαι τη γλοιώδη αντικειμενικότητα, την αρμονία, την επιστήμη που βρίσκει τα πάντα σε τάξη. Συνεχίστε, παιδιά μου, ανθρωπότητα… Η επιστήμη λέει ότι είμαστε υπηρέτες της φύσης: τα πάντα είναι σε τάξη, κάντε έρωτα και διαλύστε τα μυαλά σας έτσι. Συνεχίστε, παιδιά μου, ανθρωπότητα, καλοί αστοί και παρθένες δημοσιογράφοι… Είμαι ενάντια στα συστήματα, το πιο αποδεκτό σύστημα είναι το να μην έχει κάποιος κανένα. Για να ολοκληρώσει κάποιος τον εαυτό του, να τελειοποιηθεί μέσα στη δική του μικρότητα, να γεμίσει το δοχείο της ατομικότητας, να έχει το κουράγιο να πολεμήσει υπέρ και κατά της σκέψης, το μυστήριο του άρτου, το ξέσπασμα μιας ενδόμυχης προπέλας σε οικονομικά λουλούδια:

DADA ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ

Ονομάζω ζαμανφουτισμό την κατάσταση όπου ο καθένας διατηρεί τους δικούς του όρους, σεβόμενος συνάμα τον ατομισμό των άλλων, εκτός κι αν υπάρξει η ανάγκη να υπερασπίσει κάποιος τον εαυτό του, οπότε ο χορός των δυο βημάτων γίνεται εθνικός ύμνος, μαγαζί που πουλάει μαγικά, σταθμός που παίζει φούγκες του Bach, φωτεινές επιγραφές για οίκους ανοχής, ένα όργανο που παίζει μουσική για το Θεό, όλα αυτά μαζί να αντικαθιστούν με τρόπο φυσικό τη φωτογραφία και την παγκόσμια κατήχηση.

ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΑΠΛΟΤΗΤΑ

Αδυναμία διάκρισης ανάμεσα σε διαφορετικούς βαθμούς καθαρότητας: να γλείφει κάποιος το ημίφως και να επιπλέει μέσα σε ένα μεγάλο στόμα γεμάτο μέλι και περιττώματα. Μετρημένη με την κλίμακα της αιωνιότητας, κάθε δραστηριότητα είναι μάταιη (αν επιτρέψουμε στη σκέψη να εμπλακεί σε μια περιπέτεια το αποτέλεσμα της οποίας θα είναι απείρως υπερβολικό και θα συμβάλλει σημαντικά στη γνώση μας της ανθρώπινης αδυναμίας). Αλλά υποθέτοντας ότι η ζωή είναι μια φτωχή φάρσα, χωρίς σκοπό ή στιγμή γέννησης, και επειδή θεωρούμε καθήκον μας να απελευθερώσουμε τους εαυτούς μας φρέσκους και καθαρούς σαν πλυμένα χρυσάνθεμα, ανακηρύξαμε σαν τη μοναδική βάση συμφωνίας: την τέχνη. Δεν είναι τόσο σημαντική όσο εμείς, οι μισθοφόροι του πνεύματος, έχουμε ισχυριστεί εδώ και αιώνες. Η τέχνη δεν επιδράει αρνητικά σε κανέναν και όσοι καταφέρνουν να τη βρουν ενδιαφέρουσα θα αποκομίσουνε τα χάδια της και θα έχουν μια καλή ευκαιρία να ζήσουν με τις συζητήσεις τους. Η τέχνη είναι μια προσωπική υπόθεση, ο καλλιτέχνης την παράγει για τον εαυτό του. Μια ευκολονόητη εργασία είναι το προϊόν ενός δημοσιογράφου, κι επειδή αυτήν τη στιγμή μου ήρθε η ιδέα να συνδυάσω αυτήν την τερατουργία με τις λαδομπογιές της ζωγραφικής. Ένας χάρτινος σωλήνας που προσομοιάζει το μέταλλο που είναι αυτομάτως συμπιεσμένο και χυμένο μίσος, δειλία, βιαιοπραγία. Ο καλλιτέχνης, ο ποιητής χαίρεται με το δηλητήριο των μαζών συγκεντρωμένο σε έναν προϊστάμενο αυτής της βιομηχανίας, είναι χαρούμενος αν τον προσβάλλουν: είναι απόδειξη της ανοσίας του. Όταν ένας καλλιτέχνης ή συγγραφέας εξυμνείται, αυτό είναι απόδειξη για την καταληπτότητα της εργασίας του: σκισμένη φόδρα ενός επίσημου σακακιού. Κουρέλια που σκεπάζουν τη βιαιότητα, κάτουρα που προσφέρουν ζέστη σε ένα ζώο που θρέφει χυδαία ένστικτα. Πλαδαρή, άνοστη σάρκα που αναπαράγεται με τη βοήθεια τυπογραφικών ιών.

Πετάξαμε από μέσα μας το μωρό-που-φωνάζει. Κάθε ενόραση αυτού του είδους είναι γκλασαρισμένη διάρροια. Η ενθάρρυνση αυτής της πράξης είναι η χώνεψη. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι έργα δυνατά, ξεκάθαρα, ακριβή και πέρα από κάθε κατανόηση. Η λογική είναι μια επιπλοκή. Η λογική είναι πάντα λάθος. Σύρει τα νήματα των εννοιών και των λέξεων, στην καθημερινή τους εξωτερίκευση, προς ψευδαισθητικά άκρα και κέντρα. Η αλυσίδες της σκοτώνουν, είναι μια γιγάντια σαρανταποδαρούσα που πνίγει την ανεξαρτησία. Αν παντρευόταν τη λογική η τέχνη θα ζούσε μέσα στην αιμομιξία, κυνηγώντας και καταπίνοντας την ίδια της την ουρά, διαπράττοντας μοιχεία με τον εαυτό της, και το πάθος θα γινόταν ένας εφιάλτης πισσαρισμένος με Προτεσταντισμό, ένα μνημείο, ένας σωρός από ριγμένα γκρίζα έντερα. Αλλά η απαλότητα, ο ενθουσιασμός, ακόμη και η χαρά της αδικίας, αυτή η μικρή αλήθεια που εξασκούμε αθώα και που μας κάνει όμορφους: είμαστε λεπτοί και τα δάχτυλά μας είναι ευλύγιστα και γλιστράνε σαν τα κλαδιά εκείνου του κυματιστού, σχεδόν υγρού φυτού. Προσδιορίζει την ψυχή μας, λένε οι κυνικοί. Αυτό επίσης είναι μια άποψη αλλά δεν είναι όλα τα λουλούδια ιερά, ευτυχώς, και το θείο πράγμα μέσα μας είναι το κάλεσμά μας στην απάνθρωπη δράση. Μιλάω για ένα χάρτινο λουλούδι στις τρύπες των μανικετόκουμπων των κυρίων που συχνάζουνε στο πάρτι της μασκαρεμένης ζωής, στην κουζίνα της χάρης, λευκά ξαδέλφια, λεπτοί ή χοντροί. Συναλλάσσονται με οτιδήποτε κι αν έχουμε διαλέξει. Η αντίθεση και η συμφωνία των πόλων σε μια μόνο ριξιά μπορεί να είναι αλήθεια. Αν κάποιος επιμένει να επικαλείται αυτό το ξεπερασμένο επιχείρημα, το παράρτημα της φιλήδονης και δύσοσμης ηθικής. Η ηθική παράγει την ατροφία όπως κάθε πανούκλα που παράγεται από τη νοημοσύνη. Ο έλεγχος της ηθικής και της λογικής μας έχει προκαλέσει την απάθεια εν παρουσία αστυνομικών- ποιοι είναι η αιτία της σκλαβιάς, σαπροί αρουραίοι που μολύνουν τα έντερα της αστικής τάξης, που έχουν μολύνει τους μόνους φωτεινούς και καθαρούς διαδρόμους από γυαλί που παρέμειναν ανοικτοί στους καλλιτέχνες.

Ας αφήσουμε τον καθένα να εξαγγείλει: υπάρχει ένα μεγάλος όγκος αρνητικής καταστροφικής εργασίας που πρέπει να γίνει. Πρέπει να σκουπίσουμε και να τελειώνουμε. Να βεβαιώσουμε την καθαρότητα του ατόμου μετά την κατάσταση της τρέλας, την επιθετική και απόλυτη τρέλα ενός κόσμου εγκαταλειμμένου στα χέρια ληστών, που κομματιάζουν ο ένας τον άλλον και καταστρέφουν τους αιώνες. Χωρίς σκοπό ή σχέδιο, χωρίς οργάνωση: ακαταδάμαστη τρέλα, αποσύνθεση. Εκείνοι που είναι καλοί στις λέξεις ή δυνατοί θα επιζήσουν, γιατί είναι γρήγοροι στην υπεράσπισή τους, η ευκινησία των άκρων και των συναισθημάτων σπινθηροβολεί στα λεία πλευρά τους.

Η ηθική έχει καθορίσει τη φιλανθρωπία και τον οίκτο, δύο μπάλες λίπους που έχουν αναπτυχθεί σαν ελέφαντες, σαν πλανήτες, και λένε ότι είναι καλές. Δεν υπάρχει τίποτα το καλό με αυτές. Η καλοσύνη είναι φωτεινή, σαφής και συγκεκριμένη, χωρίς οίκτο απέναντι στο συμβιβασμό και στην πολιτική. Η ηθική είναι μια ένεση σοκολάτας στις φλέβες όλων των ανθρώπων. Αυτό το έργο δεν γίνεται εξαιτίας κάποιας υπερφυσικής δύναμης αλλά από τη συντεχνία των μεσιτών ιδεών και των άπληστων ακαδημαϊκών. Συναισθηματισμός: στη θέα μιας ομάδας ατόμων που μαλώνουν και βαριούνται, εφηύραν το ημερολόγιο και τη φαρμακευτική αγωγή. Κολλώντας ετικέτες η μάχη των φιλοσόφων ξεκίνησε (μερκαντιλισμός, κλίμακες, λεπτομερή και ασήμαντα μέτρα) και για δεύτερη φορά έγινε κατανοητό ότι ο οίκτος είναι ένα συναίσθημα σαν τη διάρροια σε σχέση με την αποστροφή που καταστρέφει την υγεία, μια αποκρουστική προσπάθεια από αποσυντιθέμενα κορμιά να εκθέσουν τον ήλιο. Ανακηρύσσω την αντίθεση όλων των κοσμικών δυνάμεων απέναντι σε αυτήν την βλεννόρροια ενός σαπρού ήλιου που έχει παραχθεί από τα εργοστάσια της φιλοσοφικής σκέψης, ανακηρύσσω τον ανήλεο αγώνα με όλα με όλα τα όπλα που διαθέτει η

DADA ΑΗΔΙΑ

Κάθε προϊόν αηδίας ικανό να γίνει άρνηση της οικογένειας είναι το Dada. Μια διαμαρτυρία με τις γροθιές όλης της ψυχής σφιγμένες: σε καταστροφική δράση:

Dada• γνώση όλων των μέσων που απορρίφθηκαν μέχρι σήμερα από το ντροπαλό έρωτα του βολικού συμβιβασμού και των καλών τρόπων: Dada• κατάργηση της λογικής, η οποία είναι ο χορός όσων είναι ανίκανοι να δημιουργήσουν: Dada• κάθε κοινωνικής ιεραρχίας ή εξίσωσης που έχει στηθεί για χάρη των αξιών από τους υπηρέτες: Dada• κάθε αντικείμενο, όλα τα αντικείμενα, τα συναισθήματα, δυσκολίες, φαινόμενα, και η συντεταγμένη τομή των παράλληλων ευθειών είναι όπλα για τον αγώνα: Dada• κατάργηση της μνήμης: Dada• κατάργηση της αρχαιολογίας: Dada• κατάργηση των προφητών: Dada• κατάργηση του μέλλοντος: Dada• απόλυτη και αδιαμφισβήτητη πίστη σε κάθε θεό που είναι το άμεσο αποτέλεσμα του αυτοματισμού:

Dada: περίτεχνο και δίχως προκατάληψη άλμα από την αρμονία στην άλλη πλευρά. Τροχιά μιας λέξης περιστρεφόμενης σαν το δίσκο που στριγγλίζει στο γραμμόφωνο. Σεβασμός όλων των ατόμων που βρίσκονται στην τρέλα της στιγμής: είτε είναι σοβαρή, φοβερή, συνεσταλμένη, παθιασμένη, γεμάτη σφρίγος, αποφασισμένη, ενθουσιώδης. Να απαλλάξει του καθενός την εκκλησία από κάθε άχρηστο σύμβολο. Να ξεστομίσει δυσάρεστες ή ερωτικές ιδέες σαν έναν φωτεινό καταρράκτη, ή να τις φροντίσει- με την ύστατη ικανοποίηση ότι δεν έχει καμία σημασία- με την ίδια ένταση που υπάρχει στο θύλακα της ψυχής- αγνή από φλεβοτόμα έντομα. Καλογεννημένη, και επικαλυμμένη με σώματα αρχαγγέλων. Ελευθερία: DADA DADA DADA, ένας χείμαρρος έντονων χρωμάτων, ένα χωνευτήρι αντιθέτων και όλων των αντιξοοτήτων, υπερβολών, ασυνεπειών: η ΖΩΗ.

*Το 1916, στο Cabaret Voltaire, Ζυρίχη.

Κατεβάστε το κείμενο

Η παρανοϊκή- κριτική μέθοδος

2011-10-01T01:30:00.000+03:00

Salvador Dali

Η τέχνη και ο Dali

Πώς μπορεί κάποιος να γιατρευτεί από τις νευρώσεις του; Ένας τρόπος είναι να τις κάνει τέχνη… Αυτό τουλάχιστον έκανε ο Salvador Dali, ο οποίος με την τέχνη του γλύτωσε από βέβαιο «εγκλεισμό.» Ίσως όμως ο Dali να παραήταν ευφυής για να εγκλειστεί, ή ίσως η εποχή στην οποία έζησε να του έδωσε τη δυνατότητα της έκφρασης. Ήταν η περίοδος του Σουρεαλιστικού κινήματος στην Ευρώπη, το οποίο ο Dali το βρήκε σε πλήρη άνθιση, αν και τελικά προτίμησε να αποκλίνει από αυτό, σε τέτοιο βαθμό που τελικά αυτός, μαζί με τον Rene Magritte θα έλεγα, έγινε ο ίδιος ο Σουρεαλισμός. Παρότι εκτός από τον Magritte ένας ακόμη από τους πρωτεργάτες, ίσως και ο πατέρας, του Σουρεαλισμού ήταν ο Andre Breton στην ποίηση, ο Dali ήταν αυτός που ξεχώρισε περισσότερο από όλους, χάρη στο ταλέντο του αλλά και την εξαγωγή αυτού του ταλέντου στην διψασμένη τότε για κάθε τι καινούργιο Αμερική. Το ταλέντο του Dali ήταν μοναδικό. Προφανώς και το καλλιέργησε ως ένας γνήσιος Ισπανός στην καταγωγή, αλλά οπωσδήποτε γεννήθηκε την κατάλληλη εποχή: Ο σωστός άνθρωπος στο σωστό τόπο και χρόνο.

Θεωρίες για την παράνοια

Σε ό,τι αφορά την παράνοια (για ποιον άραγε λόγο συζητάμε για αυτήν;), έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες προέλευσής της και διάφοροι αντίστοιχοι τρόποι θεραπείας:

Το ανοίκειο

Marcel Duchamp, Fountain, 1917 (Φωτογραφία του Alfred Stieglitz)

Το αίσθημα του ανοίκειου δημιουργείται αρχικά από την αμφιβολία που κάποιος έχει αν κάτι είναι ζωντανό ή νεκρό. Ο Freud ήταν από τους πρώτους που αναγνώρισε το φαινόμενο. Το συνέδεσε με την ύπαρξη των απωθημένων, τα οποία αναδύονται από το ασυνείδητο σαν μέσα από έναν ξένο κόσμο φαντασμάτων, επειδή αυτός που βίωσε τις δυσάρεστες εμπειρίες τις απώθησε σε τέτοιο βαθμό ώστε να «ξεχάσει» ότι του ανήκουν. Με αυτήν την έννοια, οι όροι «ζωντανό» ή «νεκρό» αναφέρονται μεταφορικά σε κάτι «οικείο» ή «ανοίκειο.»

Ο Jentsch περιέγραψε το ανοίκειο ως προϊόν διανοητικής αβεβαιότητας. Αυτή η αβεβαιότητα μεταφέρεται από το διανοητικό στο ψυχικό επίπεδο εκφραζόμενη ως ένα μικτό συναίσθημα ταυτόχρονης αποστροφής και έλξης. Οι Σουρεαλιστές, συνεχιστές του κινήματος Dada, θα χρησιμοποιήσουν ακριβώς αυτό το συναίσθημα για να παράξουν το δικό τους αποτέλεσμα. Όπως φαίνεται και στην προηγούμενη εικόνα, ακόμα και ένα σκεύος αποχωρητήριου μπορεί να γίνει ένα έργο τέχνης και μια «πηγή» έμπνευσης.

Διπλές μορφές

Σε ό,τι πάντως αφορά το αίσθημα του ανοίκειου, Ο Freud θα προχωρήσει ένα βήμα παραπάνω και θα αναγνωρίσει σε αυτό και άλλες παραμέτρους του φαινομένου, όπως η περίπτωση της επανάληψης ενός πράγματος, μ’ έναν τρόπο «νοήμονο.» Για παράδειγμα, κάποιος που χάνεται και ξαναβρίσκει το δρόμο του «χρησιμοποιώντας το ένστικτο» ή αριθμοί σε τυχαίες κατανομές που επαναλαμβάνονται με συγκεκριμένο, μη τυχαίο, τρόπο.

Η ερμηνεία του φαινομένου μέσω των νοημόνων συμπτώσεων ανήκει στον Jung και στις έρευνες που έκανε μετά τον Freud. Η σύνδεση σε αυτήν την περίπτωση μεταξύ του ασυνείδητου και του συνειδητού γίνεται μέσω των αρχετύπων, δηλαδή μορφών διαχρονικών και αναλλοίωτων που εκδηλώνονται στην ψυχική σφαίρα παράγοντας διάφορες «επιρροές.»

Αυτές οι «νοήμονες» επαναλήψεις γεγονότων θα απεικονιστούν από τους Σουρεαλιστές και τον Dali μέσω των «διπλών μορφών:»

Οι πίνακες του Dali μας επιτρέπουν να δούμε την παρανοϊκή- κριτική του μέθοδο με έναν μοναδικό και προσωπικό τρόπο. Η προτομή του «Βολταίρου» εναλλάσσεται στην αίσθηση με τους «Ολλανδούς εμπόρους» ενώ η «σκλάβα» αποτελεί κατά πάσα πιθανότητα μια ζωγραφική ενσάρκωση της μούσας του Dali, Gala. Τα πρόσωπα, τα κολάρα, και τα μεσοφόρια των δύο Ολλανδών εμπόρων σχηματίζουν τα μάτια, τη μύτη, και το πηγούνι του μπούστου του Βολταίρου. Παρότι ο εγκέφαλος δεν μπορεί να εστιάσει και στις δύο εικόνες ταυτόχρονα, αυτές αναμειγνύονται τεχνηέντως, και με τέτοιον τρόπο που να υπονοεί ένα πιο λεπτό επίπεδο αλληλεπίδρασης. Το τοπίο της Καταλονίας κάνει άλλη μια εμφάνιση εδώ, και μέρη του παράγουν διπλές εικόνες στην αριστερή μεριά του πίνακα. Επίσης, ο λόφος που βρίσκεται κοντά στο κτίριο δεξιά καταλήγει να γίνει ένα «αχλάδι» μέσα στο πιάτο του τραπεζιού που ακουμπάει η Gala. Το ενδιαφέρον στοιχείο εδώ είναι ότι η διπλή μορφή, όπως και σε πολλές άλλες απεικονίσεις διπλών μορφών, περιέχει τόσο το προσκήνιο όσο και το υπόβαθρο. Επιπλέον, το «δαμάσκηνο» που βρίσκεται αριστερά από το «μήλο» αποτελεί ταυτόχρονα τα οπίσθια ενός άντρα που παρακολουθεί τη σκηνή.

Στο «The Endless Enigma,» γίνεται η σύνδεση μεταξύ παράταιρων μεταξύ τους πραγμάτων, όπως ένα μαντολίνο, ένα πιάτο με φρούτα κι ένα κλαρί με μια σαρδέλα στην άκρη του. Το πρόσωπο ενός Κύκλωπα εμφανίζεται μέσα από το τοπίο, αναμεμειγμένο με τα μέλη ενός μυθολογικού τέρατος. Οι διπλές μορφές ξεχωρίζουν και διαπλέκονται ανάλογα με το πού εστιάζει η προσοχή σε έναν ατέλειωτο χορό σύνθεσης και αποσύνθεσης, που κρατά το ενδιαφέρον του θεατή αμείωτο απέναντι σε αυτό το δίχως τέλος εικαστικό γρίφο.

Μορφή και περιεχόμενο

Οπτική ψευδαίσθηση πλαισίου

Το φαινόμενο μορφής- υποβάθρου» αναφέρεται στην ψυχολογία gestalt ως μια χαρακτηριστική οργάνωση της αντίληψης ώστε να ξεχωρίζει μια μορφή μέσα από ένα αδιαφοροποίητο υπόβαθρο. Στην παραπάνω φωτογραφία, οι άσπρες κουκίδες, που εμφανίζονται ανάμεσα στα μαύρα τετράγωνα, δεν υπάρχουν, αλλά τις δημιουργεί το μυαλό στην προσπάθειά του να συνθέσει συνολικά την εικόνα. Το τι είναι αυτό που ξεχωρίζει σε μια δεδομένη στιγμή εξαρτάται από τη στιγμιαία αισθητηριακή διέγερση καθώς και από τη συνειδητή προτίμηση του υποκειμένου. Πρόκειται για ένα φαινόμενο του πώς οργανώνουμε την εικόνα της πραγματικότητας στη συνείδησή μας.

Η τέχνη έχει χρησιμοποιήσει αυτό το φαινόμενο για να εκμεταλλευτεί την ελαστικότητα της προσοχής μας να περνά από το ένα θέμα στο άλλο ώστε να επιτυγχάνει διάφορα καλλιτεχνικά αποτελέσματα. Το φαινόμενο αυτό χρησιμοποιείται με το καλύτερο τρόπο από τον Dali, αφού οι «διπλές μορφές» ουσιαστικά ανήκουν σε αυτό το είδος, όπως φαίνεται στους προηγούμενους αλλά και στους επόμενους πίνακες:

Στον πίνακα «The Persistence of Memory,» ο χώρος και ο χρόνος παραμορφώνονται, τα ρολόγια «λιώνουν,» και η θάλασσα μοιάζει να βρίσκεται πιο ψηλά από το έδαφος. Οι ανθρώπινες μορφές εμφανίζονται μέσα από τα βουνά και με διάφορα καθημερινά αντικείμενα. Το αισθητικό αποτέλεσμα είναι πολύ καλό καθώς ο θεατής εκπλήσσεται και αιχμαλωτίζεται να παρατηρεί την εναλλαγή των μορφών, κατά βούληση.

Στον πίνακα «Hyperxiological Sky,» η παραμόρφωση του χώρου και του χρόνου τονίζεται με τη μαθηματική συμμετρία που διαθέτει ο πίνακας, σαν να «ανοίγουν» οι τοίχοι ενός δωματίου, και από πίσω τους να φαίνεται η θάλασσα σαν ένα μπλε τρίγωνο. Ο πίνακας βέβαια στολίζεται με διάφορα παράδοξα αντικείμενα και μορφές που βγαίνουν μέσα από τους τοίχους.

Όσο πάντως κι αν αυτή η μέθοδος εκπλήσσει, αποκαλύπτει θα λέγαμε μια βαθύτερη κατάσταση του κόσμου, όπου όλα βρίσκονται σε μια «αρχέγονη» μορφή, οπότε η συνείδηση επιλέγει ποιο πράγμα θα αναδυθεί και θα αποτελέσει ένα ξεχωριστό και μοναδικό αντικείμενο. Με αυτήν την έννοια, η μέθοδος του Dali δίνει την ευκαιρία στη συνείδησή μας να επιλέξει μέσα από ένα σύνολο «παραλόγων» πραγμάτων τι θα αποτελέσει το «λογικά» αποδεκτό.

Στη σύγχρονη φυσική αυτή η αρχέγονη, αδιαφοροποίητη, κατάσταση αποτελεί το κβαντικό κενό, απ’ όπου ξεπηδάν αυθόρμητα τα σωματίδια που δημιουργούν όλα τα αντικείμενα του κόσμου. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που μοιάζει με την «οπτική ψευδαίσθηση πλαισίου,» μόνο που στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι μια αυταπάτη αλλά ένα πραγματικό φαινόμενο του φυσικού κόσμου. Με άλλα λόγια, από τη σκοπιά της κβαντικής φυσικής, οι «γκρι κουκίδες» που εμφανίζονται ως δια μαγείας ανάμεσα στα μαύρα τετράγωνα του πλαισίου είναι εξίσου πραγματικές.

Αυτή η σχέση του «παραλόγου» με μια βαθύτερη πραγματικότητα της φύσης αποκαλύπτεται και σε ένα άλλο φαινόμενο, αυτό των Lense- Thirring, οι οποίοι βασισμένοι στις εξισώσεις της γενικής θεωρίας της σχετικότητας του Einstein, έδειξαν ότι περιστρεφόμενες μάζες παρασύρουν το χωροχρόνο μαζί τους. Σε ό,τι αφορά την παρούσα συζήτησή μας, βλέπουμε την επίδραση που ένα παρατηρούμενο αντικείμενο μπορεί να έχει πάνω σε όλα τα υπόλοιπα αντικείμενα που βρίσκονται στο «παρασκήνιο,» μια σχέση ωστόσο που παραμένει εφήμερη και υποκειμενική, γιατί ισχύει μόνο κατά τη στιγμή της παρατήρησης.

Ψυχικός αυτοματισμός και ελεύθερη συσχέτιση

Andre Masson, Automatic Drawing, 1924

Ο Breton όρισε το Σουρεαλισμό ως εξής:

«Καθαρός ψυχικός αυτοματισμός, με τον οποίο κάποιος εκφράζει την πραγματική λειτουργία της σκέψης. Υπαγόρευση της σκέψης εν απουσία κάθε ελέγχου της λογικής, πέρα από κάθε αισθητική ή ηθική προκατάληψη.»

Η μέθοδος του ψυχικού αυτοματισμού συνίσταται στη λεγόμενη ελεύθερη συσχέτιση αντικειμένων, τα οποία μπορεί να μην έχουν μια αυτονόητη σχέση μεταξύ τους. Η ελεύθερη συσχέτιση χρησιμοποιήθηκε από την ψυχανάλυση και από το Freud, ο οποίος μεταξύ των άλλων είπε για τη μέθοδο τα εξής: «Η σημασία της ελεύθερης συσχέτισης είναι ότι οι ασθενείς μιλάνε εκ μέρους των ίδιων παρά να επαναλαμβάνουν τις ιδέες του ψυχαναλυτή. Εργάζονται με το δικό τους υλικό αντί να παπαγαλίζουν τις υποδείξεις άλλων.»

Με αυτήν την έννοια η ελεύθερη συσχέτιση απελευθερώνει τη σκέψη έτσι ώστε να κάνει τις δικές της συνδέσεις μεταξύ των διάφορων αντικειμένων που αποτελούν την πραγματικότητα και με αυτόν τον τρόπο ο άνθρωπος να γίνει ένα αυτόνομο και αυτόβουλο υποκείμενο σε ό,τι αφορά την προσωπικότητά του. Όπως και ο Schiller, σε αναφορά του Freud είχε πει, «όπου υπάρχει ένα δημιουργικό μυαλό, η Λογική αναπαύεται και οι ιδέες πλημμυρίζουν.» Ο Freud επίσης θα αναφέρει τον Ludwig Borne, ο οποίος προτείνει «να καταγράφουμε ότι μας συμβαίνει, χωρίς καμία παραποίηση ή προσποίηση, οτιδήποτε έρχεται στο μυαλό μας.»

Δύο «εξαιρετικά σώματα,» σκίτσα από τους Victor Brauner, André Breton, Jacques Herold και Yves Tanguy, 1935

Η ελεύθερη σύνδεση μεταξύ παράταιρων αντικειμένων φαίνεται και στους ακόλουθους πίνακες:

Ο πίνακας «Illumined Pleasures» περιέχει πολλά από τα χαρακτηριστικά αρχετυπικά σύμβολα του Dali, τα οποία και «φωτίζονται» καθώς αποτυπώνονται στον καμβά. Στο κέντρο υπάρχει μια αυτοπροσωπογραφία παρόμοια με εκείνη στο «The Great Masturbator.» Αίμα τρέχει από τη μύτη και από πάνω βρίσκεται μια ακρίδα: εξίσου συμβολίζουν τον ασυνείδητο φόβο. Γενικά υπάρχει στον πίνακα μια χαώδης, έντονη κίνηση, και είναι γεμάτος με βίαιες εικόνες.

Στον αντίποδα βρίσκεται ο πίνακας «Living Still Life.» Εδώ η κίνηση και ο χρόνος μοιάζουν να παγώνουν. Ο Dali περιέγραψε τον πίνακα ως την «αποσύνθεση ενός πιάτου με φρούτα.» Αυτά τα «φρούτα» φαίνονται στον πίνακα να βάλλονται, ενώ το μαχαίρι, το χελιδόνι, ο βράχος και άλλα αντικείμενα αιωρούνται. Πρόκειται για έναν από τους καλύτερους πίνακες του Dali, που επισημαίνει την «ψευδαίσθηση της κίνησης» και μια βαθύτερη ουσία του χρόνου και των πραγμάτων.

Η ρήξη

The Lugubrious game, 1928

Ο Dali πάντως επιδίωξε μάλλον το Τερατώδες στη ζωγραφική του. Αυτή βέβαια η στρατηγική δεν ήταν άγνωστη στους Σουρεαλιστές, την οποία κληροδότησαν από το προγενέστερο κίνημα Dada. Το σοκ που επέφεραν είχαν ως σκοπό τον κλονισμό του θεατή έτσι ώστε να υιοθετήσει μια διαφορετική στάση για τον κόσμο και την ίδια του τη σκέψη, επομένως να αλλάξει η στάση του απέναντι στην έννοια της «πολιτισμένης» κοινωνίας και της τέχνης που την αντιπροσωπεύει.

Παρόλα αυτά, ο Σουρεαλισμός, παρότι γεννήθηκε και αναπτύχθηκε σαν ένα ανατρεπτικό κίνημα, δεν άργησε να γίνει ένα είδος μόδας (αν και οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι πραγματικά κατάφερε να μείνει σε μεγάλο βαθμό «απ’ έξω» χάρη κυρίως στην αμφισημία και στην ευελιξία της τεχνοτροπίας του).

O Dali ωστόσο ξεπέρασε κάθε προηγούμενο καθώς έφτασε στο σημείο να κολάσει τους υπόλοιπους σουρεαλιστές, όπως χαρακτηριστικά με τον προηγούμενο πίνακα «The lugubrious game.» Ο ίδιος θα πει:

«Όταν οι Σουρεαλιστές ανακάλυψαν στο σπίτι του πατέρα μου, στο Cadaques, τον πίνακα που μόλις είχα τελειώσει να ζωγραφίζω και τον οποίο ο Paul Eluard είχε ονομάσει «The lugubrious game,» σκανδαλίστηκαν από τα σκατολογικά και πρωκτικά στοιχεία που αναπαρίστανε η εικόνα.»

O Dali βεβαίως είχε οργανωμένο σχέδιο, καθότι ήξερε πως η κοινωνία του εκτός από τα σοκαριστικά στοιχεία και σεξουαλικά υπονοούμενα από την τέχνη της εποχής (και όπως φαίνεται κάθε εποχής), περίμενε κι ένα είδος μετά- θρησκείας, το New Age, του οποίου ο Dali εκ μέρους των Σουρεαλιστών θα ήθελε να γίνει ένας μετά- προφήτης:

«Την ίδια στιγμή που ο Breton δεν ήθελε ν' ακούσει τίποτε για θρησκεία, ετοιμαζόμουν να εφεύρω μια νέα θρησκεία που θα ήταν ταυτόχρονα σαδιστική, μαζοχιστική και παρανοϊκή... Ίσως η Σουρεαλιστική ομάδα να ήταν ικανή να πετύχει ότι ο φιλόσοφος (αναφέρεται στον Compte από τον οποίο πήρε την ιδέα) δεν κατάφερε. Αλλά πρώτα θα έπρεπε να κάνω τον μελλοντικό αρχιερέα Andre Breton να ενδιαφερθεί για το μυστικισμό... Ο Breton δέχθηκε τις εξηγήσεις μου μ' ένα χαμόγελο...»

Ο Dali επιπλέον είχε τη φαεινή ιδέα να αναπαραστήσει, με τρόπο μάλλον σατυρικό, τους δύο μεγάλους αντιπάλους στο χώρο της τότε πολιτικής: Τον Lenin και τον Hitler:

The Enigma of William Tell, 1933

«Έχω μια ιδέα! Μια ιδέα που θα σκανδαλίσει όλο τον κόσμο και ειδικά τους Σουρεαλιστές. Κανείς δεν θα μπορέσει να πει κάτι ενάντια γιατί ονειρεύτηκα δύο φορές αυτόν το νέο William Tell! Πρόκειται για τον Lenin. Θέλω να τον ζωγραφίσω με ένα οπίσθιο εννιά πόδια μακρύ και να στηρίζεται πάνω σε δεκανίκι. Θα χρειαστώ έναν καμβά δεκαοκτώ πόδια μακρύ για αυτό… Θα ζωγραφίσω τον Lenin μου με τη λυρική του περιβολή ακόμα και αν με πετάξουν έξω από τη Σουρεαλιστική ομάδα. Θα κρατάει ένα μικρό παιδί στα χέρια του- εμένα. Αλλά θα με κοιτάζει με τάση κανιβαλισμού, και εγώ θα φωνάζω: «Θέλει να με φάει...

…Εκείνη την περίοδο, ο Hitler επικρατούσε, και μια μέρα ζωγράφισα μια Ναζί παιδοκόμο να πλέκει. Είχε κάτσει κατά λάθος σε μια λιμνούλα από νερό. Με την επιμονή μερικών από τους πιο κοντινούς Σουρεαλιστές φίλους μου, χρειάστηκε να σβήσω το περιβραχιόνιό της με τη σβάστικα. Δεν περίμενα τα συναισθήματα που θα εγείρονταν από αυτό το έμβλημα. Καταλήφθηκα σε τέτοιο βαθμό από αυτό ώστε πρόβαλλα την υστερία μου στην προσωπικότητα του Hitler, ο οποίος πάντα μου έμοιαζε με γυναίκα. Πολλές από τις ζωγραφιές που έκανα εκείνη την περίοδο καταστράφηκαν όταν ο Γερμανικός στρατός εισέβαλε στη Γαλλία. Ήμουν εντυπωσιασμένος από την απαλή, στρογγυλή πλάτη του Hitler, πάντα τόσο σφικτά καλυμμένη από τη στολή του. Κάθε φορά που ξεκινούσα να ζωγραφίζω τη δερμάτινη λωρίδα που περνούσε από τη μέση του στον αντίθετο ώμο, η απαλότητα της Χιτλερικής σάρκας πιεσμένης μέσα στη στρατιωτική στολή με έφερνε σε μια κατάσταση έκστασης που ήταν ταυτόχρονα γευστική, γαλακτώδης, θρεπτική και Βαγκνερική, και έκανε την καρδιά μου να κτυπά βίαια, ένα πολύ σπάνιο συναίσθημα το οποίο δεν βιώνω ούτε όταν κάνω έρωτα. Η παχουλή σάρκα του Hitler, την οποία φανταζόμουν σαν να είναι η πιο πλούσια γυναικεία σάρκα με το λευκότερο δέρμα, με εντυπωσίασε…»

Η προσέγγιση γενικά του Dali ήταν από τη σκοπιά της τέχνης. Γιατί ακόμα και αν ο ίδιος κατά καιρούς έκανε δηλώσεις που θα μπορούσαν να τον κατατάξουν στο χώρο των «φασιστών,» ο ίδιος παραήταν «τρελός» για να ανήκει σε κάποιον συγκεκριμένο πολιτικό χώρο. Εξάλλου, η παρανοϊκή- κριτική μέθοδός του, την οποία και εφάρμοζε ευλαβικά, απείχε κατά πολύ από μια τέτοια πολιτικοποιημένη ερμηνεία της τέχνης. Παρόλα αυτά η σχέση του με τους υπόλοιπους Σουρεαλιστές πήγαινε από το κακό στο χειρότερο:

«Όσες φορές κι αν διαβεβαίωσα τον εαυτό μου ότι ο εμπνευσμένος από τον Hitler ίλιγγός μου ήταν απολιτικός, ότι η εργασία μου τροφοδοτημένη από μια θηλυκοποιημένη εικόνα του Fuhrer ήταν μιας σκανδαλώδους αμφισημίας, ότι αυτές οι αναπαραστάσεις περιείχαν τον ίδιο βαθμό μαύρου χιούμορ με εκείνες του William Tell ή του Lenin- όσες φορές και αν το επανέλαβα αυτό στους φίλους μου, ήταν άσκοπο. Αυτή η νέα κρίση στη ζωγραφική μου έγειρε ολοένα και μεγαλύτερη καχυποψία στους Σουρεαλιστές. Τα πράγματα χειροτέρεψαν περισσότερο όταν διαδόθηκε ότι στον Hitler άρεσαν οι κύκνοι, η μοναξιά, η μεγαλομανία, ο Wagner, και όλες οι πινελιές του Hieronymus Bosch που έβαζα στους πίνακές μου…

Με την ενστικτώδη αίσθησή μου της αντίφασης, τα πράγματα πήγαιναν από το κακό στο χειρότερο. Ζήτησα από τον Breton να συγκαλέσει μια ειδική συνάντηση της ομάδας για να συζητηθεί ο Χιτλερικός μυστικισμός από τη σκοπιά της Νιτσεϊκής και αντί- Καθολικής μη λογικής. Ήλπιζα ότι η αντί- Καθολική προοπτική της συζήτησης θα δελέαζε τον Breton. Επιπλέον, θεωρούσα τον Hitler έναν τέλειο μαζοχιστή κατηλλειμένο από την ιδέα να προκαλέσει έναν πόλεμο που ήταν καταδικασμένος να χαθεί ηρωικά. Πράγματι, ετοίμαζε μια από εκείνες τις άσκοπες πράξεις οι οποίες εκείνη την εποχή επιδοκιμάζονταν ιδιαίτερα από την ομάδα μας. Η επιμονή μου για τη θεώρηση πάνω στο Χιτλερικό μυστικισμό από τη σκοπιά του Σουρεαλισμού, καθώς και για την απόδοση ενός θρησκευτικού νοήματος στα σαδιστικά στοιχεία του Σουρεαλισμού, που από κοινού αναμοχλεύονταν από την κριτική- παρανοϊκή μέθοδό μου ανάλυσης, η οποία έτεινε να παραμερίσει τον αυτοματισμό και τον εγγενή σε αυτόν ναρκισσισμό, κατέληξε σε μια σειρά από διαλλείματα και διακοπές από τον Breton και τους φίλους του. Επιπλέον, οι φίλοι του άρχισαν να αμφιταλαντεύονται ανάμεσα σε εκείνον και σε εμένα με τρόπο που ήταν ανησυχητικός για τον αρχηγό του κινήματος…

The Enigma of Hitler, 1938

…Ζωγράφισα μια προφητική εικόνα του θανάτου του Fuhrer. Ονομάστηκε The Enigma Of Hitler, και οδήγησε στον αφορισμό μου από τους Ναζί και επευφημίες από τους αντί- Ναζί, ακόμα και αν ο πίνακας- και παρεμπιπτόντως αυτό ισχύει για οτιδήποτε έχω κάνει, και θα το λέω μέχρι την τελευταία μου στιγμή- δεν είχε κανένα συνειδητό πολιτικό νόημα. Καθώς γράφω αυτές τις γραμμές, οφείλω να ομολογήσω ότι δεν έχω ακόμα καταφέρει να αποκωδικοποιήσω αυτό το περίφημο αίνιγμα…»

Η μεταμόρφωση

Metamorphosis of Narcissus, 1937

Ο Dali έμελε να αποκλίνει τόσο πολύ από τους υπόλοιπους Σουρεαλιστές, ώστε να γίνει, όπως ο ίδιος δήλωσε κάποτε, ο ίδιος ο Σουρεαλισμός. Ωστόσο, μετά το πρώτο «Φροϋδικό» στάδιο στην τέχνη του, θα επιστρέψει πίσω σε ένα θρησκευτικό στάδιο, και από εκεί στο χώρο της σύγχρονης φυσικής, όπως τουλάχιστον ο ίδιος την αντιλαμβανόταν:

«Όπως είπα ήδη, έγινα 100 τοις εκατό Σουρεαλιστής. Αγωνιώντας να διατηρήσω την καλή μου πίστη, αποφάσισα να προχωρήσω τον πειραματισμό μου στα πιο αντιφατικά άκρα. Ένιωσα ότι ήμουν έτοιμος να δράσω με εκείνη τη Μεσογειακή και παρανοϊκή υποκρισία για την οποία πιστεύω ότι μόνο εγώ είμαι ικανός με τη διαστροφή μου. Το σημαντικό για μένα πράγμα τότε ήταν να διαπράξω το μέγιστο δυνατό αριθμό αμαρτημάτων, παρότι ήμουν βαθύτατα εντυπωσιασμένος από τα ποιήματα του Αγ. Ιωάννη του Σταυρού για τα οποία είχα ακούσει τον Garcia Lorca να αναφέρεται με μεγάλη εκτίμηση. Είχα ήδη την προαίσθηση ότι το ερώτημα της θρησκείας θα εμφανιζόταν αργότερα στη ζωή μου. Μιμούμενος τον Αγ. Αυγουστίνο, ο οποίος ενέδωσε στην ελευθεριάζουσα συμπεριφορά και στην οργιαστική ηδονή ενώ προσευχόταν στο θεό για πίστη, επικαλέστηκα τον ουρανό, προσθέτοντας: «Αλλά όχι ακόμα.» Σύντομα μετά, πριν η ζωή μου γίνει αυτό που είναι τώρα, ένα παράδειγμα ασκητισμού και αρετής, ήθελα να προσκολληθώ στον φαντασιακό μου Σουρεαλισμό ενός πολυπρόσωπου διαστρεμμένου, έστω για λίγα ακόμα λεπτά, σαν αυτόν που ονειρεύεται και παλεύει να διατηρήσει τα τελευταία ψήγματα ενός Διονυσιακού ονείρου.»

Η έμπνευση του Dali για τον προηγούμενο πίνακα «Metamorphosis of Narcissus» προήλθε από μια συνομιλία που κρυφάκουσε μεταξύ δύο ψαράδων που συζητούσαν για έναν ντόπιο ο οποίος κοίταζε επίμονα τον εαυτό του στον καθρέφτη με τις ώρες. Ένας από τους ψαράδες περιέγραψε το συγκεκριμένο άτομο σαν να έχει έναν «βολβό στο κεφάλι» με την έννοια ότι ήταν διανοητικά άρρωστος. Ο Dali συνδύασε αυτήν την εικόνα με το μύθο του αρχαίου Νάρκισσου, ο οποίος ερωτεύτηκε την αντανάκλασή του και μεταμορφώθηκε στο λουλούδι που φέρει το όνομά μετά το θάνατό του. Το χέρι στα δεξιά που κρατά ένα αυγό, από το οποίο φυτρώνει ένας Νάρκισσος, απηχεί την ιστορία του Νάρκισσου και την αντανάκλασή του στη λίμνη. Η ίδια διαμόρφωση εμφανίζεται πάλι κάτω από τις κορφές των βουνών, όπου ο Νάρκισσος στέκεται πάνω σε ένα βάθρο θαυμάζοντας τον εαυτό του.

Με την εμφάνιση της ατομικής βόμβας, ο Dali υπέκυψε σε ένα είδος «ατομικού μυστικισμού.» Η αλλαγή αυτή από την ψυχανάλυση στην ατομική φυσική υπήρξε χαρακτηριστική για τον Dali σε ένα μεταγενέστερο στάδιο της σταδιοδρομίας του.

Ο Dali φαντάζεται τα πρωτόνια και τα νετρόνια σαν αγγελικά στοιχεία επειδή στα ουράνια σώματα, όπως εξηγεί:

«…Υπάρχουν κατάλοιπα των στοιχείων. Είναι για αυτόν τον λόγο ότι ορισμένα πλάσματα μου φαίνονται να βρίσκονται τόσο κοντά στους αγγέλους όπως ο Ραφαήλ και ο Άγιος Ιωάννης του Σταυρού. Η θερμοκρασία του Ραφαήλ είναι ίδια σχεδόν με το δροσερό αέρα της άνοιξης, ο οποίος με τη σειρά του είναι ίδιος με εκείνον της Παρθένου ή ενός τριαντάφυλλου.» Και προσθέτει με τόνο επίσημο, «Χρειάζομαι ένα ιδανικό υπέρ- αισθητικής αγνότητας. Όλο και περισσότερο με απασχολεί η ιδέα της αγνότητας. Για μένα, είναι μια θεμελιώδης προϋπόθεση της πνευματικής ζωής.»

Πίνακες σαν τους προηγούμενους είναι χαρακτηριστικοί του Dali αυτής της περιόδου. Στο βιβλίο του «Mystical Manifesto,» ο Dali περιέγραψε αυτήν την αλλαγή που του συνέβαινε ως εξής:

«Η έκρηξη της ατομικής βόμβας στις 6 Αυγούστου 1945 μου έστειλε ένα σεισμικό σοκ. Έκτοτε η έννοια του ατόμου έγινε κεντρική στη σκέψη μου. Πολλές από τις σκηνές που ζωγράφισα αυτήν την περίοδο εκφράζουν τον τεράστιο φόβο που με κυρίευσε όταν άκουσα για την έκρηξη της βόμβας. Χρησιμοποίησα την παρανοϊκή- κριτική μέθοδο να αναλύσω τον κόσμο. Θέλησα να αντιληφθώ και να κατανοήσω τις κρυφές δυνάμεις και τους νόμους των πραγμάτων, έτσι ώστε να τους ελέγξω.

Μια λαμπρή έμπνευση μου δείχνει ότι έχω ένα ασυνήθιστο όπλο στη διάθεσή μου για να με βοηθήσει να διαπεράσω τον πυρήνα της πραγματικότητας: ο μυστικισμός- δηλαδή, η βαθιά διαισθητική γνώση αυτού που υπάρχει, η άμεση επικοινωνία με το όλο, το απόλυτο όραμα με τη χάρη της αλήθειας, με τη χάρη του Θεού. Ισχυρότερος από τα κύκλοτρα και τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, μπορώ να διεισδύσω στα μυστήρια του πραγματικού σε μια στιγμή… Τι Έκσταση! Κλαίω…»

Η κριτική- παρανοϊκή μέθοδος

Η παρανοϊκή- κριτική μέθοδος του Dali είναι μια προσπάθεια συστηματοποίησης της παράλογης σκέψης. Το σουρεαλιστικό κίνημα γενικότερα, στο οποίο ανήκε και ο Dali, επιδίωξε ένα είδος «λογικού σοκ,» με σκοπό τον κλονισμό της λογικής, ώστε αυτή να παραμεριστεί και να αφήσει χώρο στις ψυχικές διεργασίες να αναδυθούν.

Μεταξύ των ετών 1935 και 1936, η επανάληψη και χρήση από τον Dali στοιχείων που είναι εντελώς παράταιρα είναι χαρακτηριστική. Στο πίνακα, για παράδειγμα, «Paranoiac-Critical Solitude» η επιθυμητή επίδραση λαμβάνει χώρα στο μέγιστο βαθμό, και με τα ελάχιστα δυνατά μέσα. Ο Dali έχει πάρει ένα μικρό κομμάτι του έρημου τοπίου με μερικούς βράχους. Στο προσκήνιο, υπάρχει ένα αυτοκίνητο, το οποίο έχει ενσωματωθεί στα βράχια, όπου μια τρύπα κόβει το πίσω μέρος του στα δύο. Έπειτα, η εικόνα του οχήματος επανεμφανίζεται στο αριστερό μισό του πίνακα, που αποτυπώνεται γύρω από την κοιλότητα του βράχου, ενώ από πάνω αιωρείται το κομμάτι του βράχου από την κοιλότητα του δεξιού μέρους. Εδώ στη διαίρεση που πραγματοποιεί με την τέχνη του ο Dali, κάποιος αντιλαμβάνεται πώς το φαινόμενο της στερεοσκοπίας εμφανίζεται με συνεχή τρόπο και εφαρμόζεται στην ερμηνεία των ονείρων ανάγλυφα και χρωματικά. Μπορούμε ακόμα να αναγνωρίσουμε την επιθυμία του να βρει παραδείγματα από τα φυσικά φαινόμενα και την πιθανή ύπαρξη ολογραμμάτων μέσα στα γεωλογικά στρώματα, κάτι που είναι προς το παρόν έξω από τη θεώρηση της επιστήμης.

Σε ό,τι αφορά τον πίνακα «Suburbs of the Paranoiac-Critical City,» Ο Dali είχε γράψει ότι η Gala έτρωγε σταφύλια όταν την πρωτοσυνάντησε. Έτσι εμφανίζεται η Gala στο κέντρο του πίνακα να κρατάει ένα τσαμπί σταφύλια. Αυτά όμως έχουν το ίδιο σχήμα με το άλογο στα δεξιά της, καθώς και με το κρανίο που βρίσκεται από κάτω της. Παρόμοια ο όρθιος μπλε καθρέφτης αντανακλά την αρχιτεκτονική του παλατιού στο άκρο αριστερά. Κατόπιν, μετακινώντας το βλέμμα μας προς τα δεξιά, το καμπαναριό έχει το σχήμα του κοριτσιού που βρίσκεται από κάτω, ενώ ο τρούλος αποτελεί μια μικρογραφία της μεγάλης πύλης μπροστά. Ακόμη και το ντουλάπι που βρίσκεται στην κάτω δεξιά μεριά του πίνακα, αποτυπώνεται πιο πίσω στο βάθος σαν μια μικρότερη αντανάκλαση. Αυτές οι αναλογίες και τα παιχνίδια προοπτικής δένουν όλα μαζί σε μια αρμονική σύνθεση και δηλώνουν ότι εδώ η επιθυμία του ζωγράφου ήταν να δείξει το πόσο μπορούν να μοιάζουν τόσο διαφορετικά μεταξύ τους πρόσωπα και πράγματα.

Αυτή η ελεύθερη συσχέτιση μορφών και αντικειμένων μέσω της παρανοϊκής- κριτικής μεθόδου φαίνεται με κάθε γλαφυρότητα στο «Μεγάλο Παρανοϊκό,» όπου θα λέγαμε ο Dali συμπυκνώνει τη τεχνοτροπία του. Το γιγαντιαίο πρόσωπο εμφανίζεται μέσα από τη σύνθεση των υπόλοιπων ανθρώπων και του τοπίου, σαν να λέμε ότι όλα είναι μέσα στο μυαλό μας. Και αυτά τα αντικείμενα που βρίσκονται μέσα μας αποτελούν την προσωπική μας πραγματικότητα, πάνω στην οποία αγκιστρωνόμαστε, στα πιο προσωπικά μας αντικείμενα, ένα γυναικείο παπούτσι στα δόντια ίσως, όπως φαίνεται στον πίνακα «Ο Κανιβαλισμός των αντικειμένων.» Αυτή η αγκίστρωση πάνω σε καθημερινά ανούσια αντικείμενα ήταν που ο Σουρεαλισμός ήθελε να θίξει, στρέφοντας τον άνθρωπο σε πράγματα πιο εμπνευσμένα και στην αναζήτηση του «Εξαιρετικού.»

Απίστευτα αντικείμενα

Στην αρχαιότητα, η τετρακτύς αποτελούσε την ουσία της διδασκαλίας των Πυθαγορείων. Είναι το άθροισμα των πρώτων τεσσάρων φυσικών αριθμών (1+2+3+4=10) που με τις διάφορες σχέσεις τους μπορούσαν να κατασκευασθούν οι αρμονικές αναλογίες στη μουσική και στα μαθηματικά. Η τετρακτύς σχετιζόταν με το τετράεδρο, το πρώτο γεωμετρικό στερεό. Στη σύγχρονη γεωμετρία, η τετρακτύς, που ονομάζεται επίσης κανονικό οκτάχωρο, είναι η τεσσάρων διαστάσεων επέκταση ενός κύβου.

Η «Σταύρωση» του Dali περιέχει όλα τα στοιχεία του «πυρηνικού μυστικισμού» του και της επιστροφής του στον Καθολικισμό εκείνη την περίοδο. Αποτελεί την ολοκλήρωση του προηγούμενου πίνακα σχετικά με το Χριστό του Αγ. Ιωάννη του Σταυρού. Ο Dali περιγράφει τον πίνακα ως μεταφυσικό, υπερβατικό κυβισμό, και λέει:

«Βασίζεται εξολοκλήρου στο «Treatise on Cubic Form» του Juan de Herrera, αρχιτέκτονα του Φιλίππου του Β’, κατασκευαστή του παλατιού του Escorial. Ο σταυρός σχηματίζεται από έναν οκταεδρικό υπερκύβο. Ο αριθμός εννιά είναι έκδηλος και γίνεται εξίσου σημαντικός με το σώμα του Χριστού. Η εξαιρετικά ευγενική φιγούρα της Gala, η οποία βρίσκεται μπροστά από τον κόλπο του Port Lligat, είναι η τέλεια μεταφορά ενός υπερκύβου στο ανθρώπινο επίπεδο.»

Η Gala του Dali κοιτάζει προς τα πάνω τον Εσταυρωμένο, ενώ στο βάθος φαίνονται τα βουνά της Καταλονίας. Χαρακτηριστικό και εξαιρετικής έμπνευσης είναι το δάπεδο του πίνακα με τα μαύρα και άσπρα τετράγωνα, σαν σκακιέρα, που δίνουν μια μετά- γεωμετρική διάσταση. Ο χώρος και ο χρόνος ακυρώνονται, καθώς τα καρφιά που θα έπρεπε να βρίσκονται στα χέρια του Εσταυρωμένου απουσιάζουν, και Αυτός μοιάζει σαν να αιωρείται πάνω στο σταυρό σε μια κατάσταση απόλυτης ανάληψης.

Παρόμοιας έμπνευσης είναι και ο πίνακας «Ο Χριστός του Αγ. Ιωάννη του Σταυρού,» του οποίου η φιγούρα κυριαρχεί και πάλι πάνω από τον κόλπο του Lligat. Η έμπνευση για τον πίνακα προήλθε από έναν άλλο πίνακα του ίδιου του Αγ. Ιωάννη του Σταυρού και ο οποίος βρίσκεται στην Avila της Ισπανίας. Η βάρκα και οι άνθρωποι μέσα της προέρχονται από μια εικόνα του Le Nain και τον πίνακα του Velazquez «The Surrender of Breda.» Σχετικά με την ενασχόλησή του με το Χριστό, ο Dali είπε:

«Αρχικά, το 1950, είχα ένα «κοσμικό όνειρο» στο οποίο είδα αυτήν την εικόνα έγχρωμη και η οποία αναπαριστούσε τον «πυρήνα του ατόμου.» Αυτός ο πυρήνας στη συνέχεια απέκτησε μια μεταφυσική σημασία. Το θεωρώ ως «την ενότητα του ίδιου του σύμπαντος,» το Χριστό! Στη συνέχεια, χάρη στις οδηγίες του Πατέρα Bruno, είδα το «Χριστό» του Αγ. Ιωάννη, εργάστηκα πάνω στη γεωμετρία ενός τριγώνου κι ενός κύκλου, που από αισθητική σκοπιά συνόψιζαν όλα τα προηγούμενα πειράματά μου, και προσάρμοσα το Χριστό μου πάνω σε αυτό το τρίγωνο.»

Σε αυτόν τον πίνακα τα καρφιά στα χέρια δεν λείπουν, αλλά υπάρχει όλο το υπέρ- κοσμικό στοιχείο που θα αναχθεί στην «Σταύρωση» σε μια πλήρη ακύρωση του χώρου και του χρόνου. Με αυτόν τρόπο η ζωγραφική του Dali περνάει από την εφηβική ανατρεπτικότητα και την ψυχανάλυση στην ώριμη μέθεξη και στο χώρο της θετικής επιστήμης. Αυτό άλλωστε το πέρασμα δείχνει ότι ο Dali μπορούσε να κάνει και να ζωγραφίσει ό,τι του προέκυπτε, αποδεικνύοντας την αστείρευτη καλλιτεχνική δεινότητα και ιδιαίτερη διάνοιά του.

Μαρσιποφόροι κένταυροι

Μαρσιποφόροι κένταυροι (Family of Marsupial Centaurs), 1940

Οι κένταυροι στην αρχαιότητα εκτός από χιμαιρικές μορφές αποτελούσαν σύμβολο της μάχης του ανθρώπου ενάντια στην κατώτερή του φύση. Σύμφωνα με το μύθο, ο Θησέας βοήθησε στη μάχη ενάντια στους κενταύρους ώστε αυτοί να εκδιωχθούν και να αποκατασταθεί η σωστή τάξη των πραγμάτων. Αυτή η πάλη φαίνεται και στον παραπάνω πίνακα του Dali, όπου το ανθρώπινο στοιχείο αναμιγνύεται με το ζωώδες.

Όταν ο ίδιος ρωτήθηκε γιατί οι κένταυροι ήταν γεμάτοι τρύπες, αυτός αποκρίθηκε: «οι τρύπες είναι σαν τα αλεξίπτωτα, αλλά πιο ασφαλείς.» Παρότι αυτή η απάντηση του Dali είναι μάλλον ασαφής, η ανάγκη για τις τρύπες προκύπτει από την ανάμνηση του ενδομήτριου παραδείσου, τον οποίο συχνά αναπολούσε ο Dali. Αυτή η έννοια είναι διάχυτη σε πολλούς από τους πίνακες, γραπτά και γλυπτά του. Σε κάποια φάση, ο Dali υποστήριξε πως ήταν σε θέση να θυμηθεί χρώματα και εικόνες από την εποχή που βρισκόταν μέσα στη μήτρα και δήλωσε ότι θεμελιώδης ανάγκη του ανθρώπου είναι να επιστρέψει πίσω στη μήτρα. Ο αγώνας του εμβρύου να έρθει στον κόσμο, είναι μια βάναυση και απότομη πράξη τη στιγμή της γέννησης και είναι η αιτία σε μεγάλο βαθμό για την ανθρώπινη ανυπομονησία και δυστυχία.

Πώς μπορεί κάποιος να λειτουργήσει άνετα μέσα σε ένα περιβάλλον το οποίο του είναι άγνωστο και στο οποίο απλώς «πετάχθηκε;» Με αυτήν την έννοια, ο άνθρωπος ψάχνοντας να ξανακερδίσει την άνεση του ενδομήτριου παραδείσου, προσπαθεί να αναπαραγάγει εκείνες τις συνθήκες με διάφορους τρόπους. Ο συνηθέστερος είναι ο ύπνος. Όταν ονειρευόμαστε, είμαστε σε μεγάλο βαθμό απελευθερωμένοι από το άγχος που μας επιβάλει το καθημερινό περιβάλλον. Με αυτήν την έννοια, ο ύπνος αποτελεί το ανάλογο της μήτρας. Αυτή ακριβώς η έννοια αναπαρίσταται στον ακόλουθο πίνακά του:

Mask of Sleep, 1937

Το παραμορφωμένο πρόσωπο του πίνακα στηρίζεται πάνω σε υποβοηθήματα και μοιάζει έτοιμο να πέσει, όπως ένα έμβρυο, με το τεράστιο κεφάλι του σε σχέση με το υπόλοιπο σώμα του να βγαίνει κατά τη γέννησή του μέσα από τη μήτρα. Ο μάρσιπος επομένως των κενταύρων είναι το αλεξίπτωτο που κάποιος μπορεί να χρησιμοποιήσει για να είναι η πτώση του στον ξύπνιο ομαλότερη.

Διαστημικοί ελέφαντες

Οι ελέφαντες είναι άλλη μια μορφή που επανέρχεται στη ζωγραφική του Dali. Αναπαρίστανται με μακριά και λεπτά πόδια και με οβελίσκους στην πλάτη. Ο Dali θεωρεί πως οι ελέφαντές του προκαλούν μια αλλοίωση στο χώρο. Αυτή η αλλοίωση επιβεβαιώνεται από τη λεπτή ισορροπία που θα χρειαζόταν ένας ελέφαντας αν είχε τόσο λεπτά πόδια. Προφανώς πρόκειται για ένα σχήμα άκρως οξύμωρο, αλλά ο Dali καταφέρνει με την καλλιτεχνική του δεινότητα να κάνει τους ελέφαντές του αισθητικά αποδεκτούς.

Dream Caused by the Flight of a Bee Around a Pomegranate a Second Before Awakening, 1944

Ο πρώτος ελέφαντας εμφανίζεται στη ζωγραφική του Dali στον προηγούμενο πίνακα. Με τη μέθοδο της αναδρομής, δημιουργείται μια αλυσίδα γεγονότων, αν και λογικά ασύνδετων μεταξύ τους, όπου το ρόδι γεννά το ψάρι, το ψάρι την τίγρη και αυτή μια άλλη τίγρη. Το τουφέκι αντικαθιστά το κεντρί της μέλισσας, που είναι έτοιμο να ξυπνήσει τη γυναίκα που ονειρεύεται. Όλα στον πίνακα αιωρούνται. Ο ελέφαντας με τα πολύ μακριά και λεπτά του σκέλια επιβεβαιώνει αυτή τη ματαίωση του χώρου και της βαρύτητας. Τίποτε στον πίνακα δεν είναι τυχαίο, καθώς οι τίγρεις φέρουν τις μαύρες και κίτρινες ρίγες της μέλισσας και το ψάρι μοιάζει πιθανώς με τα μάτια της, ενώ το ρόδι που γεννάει το ψάρι επανεμφανίζεται στο κάτω δεξιό άκρο του πίνακα, δημιουργώντας δύο πραγματικότητες.

Το 1962, ο Dali είπε ότι ο πίνακάς του ήθελε να εκφράσει εικαστικά για πρώτη φορά τη Φροϋδική ερμηνεία των ονείρων, και τον ακαριαίο χαρακτήρα ενός τυχαίου γεγονότος που κάνει τον ονειρευόμενο να ξυπνήσει. Επομένως, το κεντρί της μέλισσας πρόκειται να κτυπήσει σαν τουφέκι την κοιμισμένη Gala και να την επαναφέρει με τρόπο επώδυνο στην πραγματικότητα.

The Temptation of St. Anthony, 1946

Παρόλα αυτά, οι ελέφαντες του Dali μοιάζουν πολλοί ντελικάτοι για να χάσουν την ισορροπία τους και να πέσουν, κάτι που θα ήταν καταστροφικό! Στον «Πειρασμό του Αγ. Αντωνίου» χρησιμοποιούνται για να μεταφέρουν το χρυσό κύπελλο της ηδονής μέσα στο οποίο βρίσκεται μια γυμνή γυναίκα. Ο οβελίσκος στην πλάτη του ενός ελέφαντα υπονοεί το φαλλικό σύμβολο, ενώ τα κτίρια στην πλάτη των άλλων θυμίζουν την τέχνη της Ρώμης και της Βενετίας. Ακόμη πιο πίσω ο τελευταίος ελέφαντας κουβαλά έναν πανύψηλο πύργο, ενώ μέσα από τα σύννεφα προβάλλει το Escorial, σύμβολο της πνευματικής τάξης.

Swans Reflecting Elephants, 1937

Ένα ακόμα παράδειγμα «ελεφάντων» είναι και ο παραπάνω πίνακας. Οι κύκνοι αντανακλούνε τους ελέφαντες μέσα στη λίμνη. Τα κεφάλια των κύκνων γίνονται τα κεφάλια των ελεφάντων, ενώ τα δέντρα σχηματίζουν το σώμα τους. Σε αυτόν τον πίνακα, ο O Dali καταφέρνει όχι μόνο να μετατρέψει τους κύκνους σε ελέφαντες αλλά και να παραποιήσει το χώρο, καθώς τα πόδια των ελεφάντων πατάνε στη στεριά, έτσι ώστε η αντανάκλασή τους να πέφτει κατευθείαν στα μάτια του θεατή. Τα βράχια, τα σύννεφα και τα γυμνά δέντρα είναι ζωγραφισμένα με τέτοια σχήματα ώστε να δημιουργούνε και αυτά μορφές διαφορετικές από αυτές που συνήθως αναπαριστούν, μέσα στο αγαπημένο για τον Dali Καταλονικό τοπίο.

Τα κέρατα του ρινόκερου

«Ρινόκερος»

Στα σύγχρονα μαθηματικά όλα τα υλικά αντικείμενα αναπαρίστανται μέσω διανυσμάτων που «κατοικούν» σε έναν αφηρημένο χώρο (Hilbert space). Τα διανύσματα ωστόσο δεν είναι μόνο βέλη. Συνιστούν σύνολα διαφορετικών πραγμάτων. Δηλαδή όχι μόνο τρεις συντεταγμένες του χώρου μπορούν να αναπαρασταθούν μ' ένα διάνυσμα, αλλά και όλες οι πιθανές καταστάσεις ενός αντικειμένου μπορούν να αναπαρασταθούν με μία κυματοσυνάρτηση που είναι ένα διάνυσμα στο χώρο του Hilbert. Κατά τον ίδιο τρόπο τα κέρατα ενός ρινόκερου γίνονται διανυσματικά αντικείμενα στο «χώρο του Dali» (‘Dali space’) με τα οποία αναπαρίσταται ο φυσικός κόσμος:

Για τον πίνακά του «The Paranoiac-Critical Study of Vermeer's Lacemaker,» ο Dali λέει:

«…την πρώτη φορά που είδα μια φωτογραφία του «Lacemaker» του Vermeer’s και έναν ζωντανό ρινόκερο μαζί, συνειδητοποίησα ότι αν γινόταν μάχη ο «Lacemaker» θα νικούσε, γιατί μορφολογικά μοιάζει με ένα κέρατο ρινόκερου.»

Θεός Ιλισσός (ή Ηριδανός), Φειδίας (;) μάρμαρα του Παρθενώνα

Ρινοκεροτική αποσύνθεση του Ιλισσού (Rhinocerotic Disintegration of Ilissus of Phidias), 1954

Ο Dali όχι μόνο χρησιμοποίησε τα κέρατα του ρινόκερου ως βασικό δομικό στοιχείο για διάφορους πίνακές του, αλλά τα χρησιμοποίησε και ως μέσο ανασύνθεσης του κόσμου. Ο Ιλισός του αρχαίου γλύπτη Φειδία γίνεται ο σύγχρονος Ιλισός του ζωγράφου Dali, μόνο που αυτήν τη φορά το κορμί του δεν αποτελείται από τις λείες και συνεχείς γραμμές του μάρμαρου, αλλά από τις διακεκομμένες κι αιχμηρές σειρές κεράτων.

Ο ρινόκερος είναι ένα υπέροχο και πράο πλάσμα. Εμείς παρόλα αυτά συνηθίζουμε να κοιτάμε μόνο τον όγκο του και όχι τον ψυχικό του κόσμο. Εάν το κάναμε αυτό, τότε θα βλέπαμε μέσα του ένα κομμάτι του εαυτού μας, σε μία καλοκάγαθή του έκφραση. Ο Dali υιοθέτησε τη μορφή του ρινόκερου ως σύμβολο της σεξουαλικής ισχύος και πόθου. Την ανήγαγε όμως σε μια νέα μορφή τέχνης, χρησιμοποιώντας τα κέρατά του σαν «άτομα» για να ανασυνθέσει τις μορφές που ζωγράφισε, όπως και τα άτομα της φυσικής ή τα διανυσματικά «βέλη» των μαθηματικών. Με αυτήν την έννοια, θα έλεγα πως το «ρινοκερoτικό σύμπλεγμα» του Dali είναι το δυναμικό με το οποίο ο ζωγράφος προσπάθησε να ενοποιήσει την επιστήμη με τη ζωγραφική. Μία προσπάθεια εύρεσης μιας θεωρίας της «Τέχνης των Πάντων» (Art of Everything), μέσα από την έκφραση όλων των σεξουαλικών ενστίκτων και φαντασιώσεων και τη σμίξη τους με το μειλήχιο και παντοτινό.

Η ουρά του χελιδονιού

The Swallow’s Tail, 1983

Τελικά, ο Dali φαίνεται πως είχε μια καταπληκτική ικανότητα να παίρνει «νατουραλιστικά» στοιχεία από τον καθημερινό κόσμο και να τα μετατρέπει σε αφηρημένα σύμβολα ανασύνθεσης του κόσμου. Για παράδειγμα, ο προηγούμενος πίνακας, ο οποίος είναι και ο τελευταίος του ζωγράφου, έχει μεταμορφώσει τα χελιδόνια και τις ουρές τους σε μουσικά κλειδιά, που σμίγουν πάνω στο γαλάζιο καμβά σε μια παντοτινή αρμονία.

Ποιος ήταν λοιπόν ο Dali; Ένας τρελός με ένα εξαιρετικό ταλέντο να ζωγραφίζει; Ένας απατεώνας ζωγράφος που κατάφερε να διαφημίσει την τέχνη του για να βγάλει πολλά χρήματα; Ο ίδιος σχετικά λέει:

«Αυτό που μου αρέσει περισσότερο σε όλη τη φιλοσοφία του Auguste Comte είναι εκείνη η στιγμή όταν, πριν ιδρύσει τη νέα «θετικιστική θρησκεία» του, τοποθετεί στην κορυφή της ιεραρχίας του τους τραπεζίτες στους οποίους αποδίδει κεφαλαιώδη σημασία. Ίσως είναι η φοινικική πλευρά του αίματος μου από το Ampurdan, αλλά πάντοτε εντυπωσιαζόμουν από το χρυσό σε οποιαδήποτε μορφή του. Από την εφηβεία ακόμα, όταν έμαθα ότι ο Miguel de Cervantes, που έγραψε τον Don Quixote του για τη μεγάλη δόξα της Ισπανίας, πέθανε πάμφτωχος, και ότι Χριστόφορος Κολόμβος, που ανακάλυψε το νέο κόσμο, πέθανε επίσης κάτω από τις ίδιες συνθήκες και επιπλέον στη φυλακή- όπως είπα, από νωρίς στη εφηβεία μου, η σύνεσή μου με έχει επιτακτικά συμβουλέψει πάνω σε δυο θέματα:

1. Να κάνω φυλακή το συντομότερο δυνατό, πράγμα που έγινε.

2. Να γίνω, στο μέγιστο δυνατό βαθμό, κάτι σαν πολύ- εκατομμυριούχος. Και αυτό επίσης πραγματοποιήθηκε.

Ο απλούστερος τρόπος να μη χρειαστεί να κάνει κάποιος την οποιαδήποτε παραχώρηση σχετικά με το χρυσό είναι να τον κατέχει ο ίδιος. Όταν κάποιος είναι πλούσιος, δεν έχει καμία υποχρέωση. Ένας ήρωας εισέρχεται στη σφαίρα των μη δεσμεύσεων! Είναι το ακριβώς αντίθετο του οικιακού. Όπως ο Καταλανός φιλόσοφος Francesco Pujols τόσο σωστά παρατήρησε: «Η μέγιστη φιλοδοξία του ανθρώπου σε κοινωνικό επίπεδο είναι η ιερή ελευθερία να ζει χωρίς την ανάγκη να δουλεύει.»

Ο Dali συμπληρώνει τώρα αυτόν τον αφορισμό προσθέτοντας ότι «αυτή η ελευθερία με τη σειρά της προϋποθέτει τον ανθρώπινο ηρωισμό. Ο μόνος τρόπος για να πνευματοποιήσει κάποιος την ύλη είναι να τη γεμίσει με χρυσό.» Σίγουρα ο Dali δεν ήταν ένας τυχαίος ζωγράφος. Μπορούσε να ζωγραφίσει εξίσου εύκολα από «παρανοϊκές» εικόνες μέχρι και «κλασσικούς» πίνακες. Ήταν η εποχή του που ζητούσε το διαφορετικό, και ο Dali ανταποκρίθηκε πλήρως στο κάλεσμα αυτής της εποχής. Και παρότι ο Dali αναζήτησε τη δημοσιότητα και έβγαλε χρήματα, ο «χρυσός» για τον ίδιο πρώτα απ’ όλα ήταν η ίδια του η τέχνη, για την οποία δεν έκανε συμβιβασμούς. Αυτή άλλωστε ήταν η μεγάλη επιτυχία του Dali, ο οποίος κατόρθωσε όχι μόνο να γίνει ένας καλός Σουρεαλιστής, αλλά, όπως ο ίδιος είπε, να γίνει αυτός ο Σουρεαλισμός.

================================================

ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

Surrealism or surrealist art

[]

THE PARANOIAC CRITICAL METHOD

[]

Art of the 20th Century

[]

The Circle Foundation Project

[]

Salvador Dali

[]

Salvador Dali

[]

Salvador Dali Art Gallery

[]

The Last Painting of Salvador Dali

[]